mikudagur 9. oktober 2013síða 43

27 Mikudagur 9. oktober 2013 · Nr. 116 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Ein undrunarverd eftirlitsfrágreiðing hjá Sjúrði Rasmussen Torkil V. Rasmussen løgfrøðingur Í dag týsdag tann 8. oktober 2013 hevur løg­maður fingið frá­greið­ing frá Sjúrði Ras­ mus­sen, løg­frøð­iligum ráð­ geva hjá løg­manni um skála­ fjarð­ar­leiðina, sum er at lesa á heimasíðuni hjá Løg­ mansskrivstovuni. Frágreiðingin er givin sam­bært § 33, stk. 3 í stýris­ skip­anarlógini: ”Løgmaður hevur eftirlit við, at hvør einstakur lands­ stýr­ismaður situr fyri sín­um málsøki á lógligan og full­ góðan hátt.” Hendan ítøkiliga frá­ greið­ingin handlar um, hvørt Kári P. Højgaard, fyrrv. landsstýrismaður í inn­ lendismálum, hevur borið seg ólógliga at í embætisførslu síni í samband við ætlanina um at fara undir at gera ein und­irsjóvartunnil undir Skála­fjørð og Tangafjørð, sí síðu 1 í frágreiðingini. Undirritaði er sjálvur út­ búgvin cand.jur frá lærda háskúlanum í Keyp­manna­ havn. Undirritaði hev­ur skrivað bachelor- og ser­ rtigerð í stjórnarrætti og hev­ur eisini royndir undir lesn­aðinum sum undirvís­ ari í fakinum á universiteti­ num í Keypmannahavn. Við míni vitan og mínum áhuga fyri fakinum, kann eg ikki heilt lata vera við at koma við nøkrum viðmerkingum til frágreiðingina hjá Sjúrði Rasmussen, løgfrøðingi, um tað sera umstrídda málið um Eysturoyartunnilin. Fyrst av øllum er tað und­ r­unarvert, at Sjúrð­ur Ras­ mussen, sum embætis­maður - og sum liður í eftirlits­skyldu løg­mansins sambært § 33, stk. 3 í stýrisskipanarlógini - leggur út við at siga, at "Hendan frágreiðingin er ikki – og gevur seg ikki út fyri at vera – óheft". Víðari skrivar Sjúrður Rasmussen, at ”frágreiðingin ikki er ein dómur, men ein meiri ella minni óviss forsøgn um úrslitið av einum hugs­að­ um rættarmáli.” Altso, skal eftirlitsskyldan hjá løg­ manni sambært stýris­skip­ an­arlógini vera ein meiri ella minni óviss politiskt heft forsøgn um úrslitið av einum hugsaðum rættarmáli?!? Tað virkar ikki sum ein serliga betryggjandi eftirlitsskylda í míni verð. Sjúrður Rasmussen greið­ir frá, at ”metod­an, ella arbeiðs­háttar­lagið, und­ir frá­ greið­ingini er at saman­bera faktum, soleiðis sum tað er upplýst við rættarkeldum, t.e. lógum, kunngerðir út­ skriv­aðar við heimild í lóg, dómsvenju, løgfrøðiligar bók­ mentir og náttúru málsins…”, sí síðu 2. Tað er sostatt ikki van­ ligt, at ein juridiskur rit­ høv­undurin ikki sipar til nak­ra dómsvenju ella løg­ frøð­ilga bókmentu, sum und­ir­byggir sína frá­greið­ ing. Rithøvundurin sipar ein­ans til Løgtingslóg um at fara undir at gera und­ir­ sjóvartunnil und­ir Skálafjørð og Tanga­fjørð (hereftir nevnt, ”tunnils­lógin”). Um sjálvt innihaldið í frá­ greiðingini viðgerð Sjúrður Ras­mussen slettis ikki spur­ ningin, hvørt materiella heim­ildin at veita einka­rætt var í lagi. Sjúrður Rasmussen skrivar, at tað var heimild til at avtala ”break fee”, tí tann heimildin liggur sambært rit­ høvundinum í teimum játt­ aðu 6 milliónunum á fíggj­ arlógini fyri 2013, sí síðu 3 í frágreiðingini. Rithøvundurin hoppar so­statt uppum tann nokk mest áhugaverda og sent­ rala spurningin í hesum máli­num: Var tað yvirhøvur heimild í tunnilslógini at ”veita einkarætt” til eitt priv­ at felag? Hvar er heimildin? Lesa vit orðaljóðið í § 2, stk. 3 i tunnilslógini, so stendur: ”Um landsstýrismaðurin ikki nýtir heimildina at geva P/F Skálafjarðartunlinum einka­rættin í seinasta lagi 1. august 2011, fellur heim­ ildin burtur, uttan so at landsstýrismaðurin í staðin ger av at bjóða út einka­ rættin í fríari kapping, við tí endamáli at geva øðrum einkarættin. Um so er, verð­ur lands­stýrismanninum heim­ ilað at gera ein sáttmála um einkarætt við tann, sum út frá einari samlaðari meting má metast at hava givið besta tilboðið.” Sum flestum kunnugt bleiv freistin við løgtingslóg nr. 35 frá 6. mei 2011 longd frá 1. november 2010 til 1. august 2011. Tískil skal 1. november í viðmerkingunum til upp­ runa­lógina lesast sum 1. aug­ ust 2011: Á síðu 15 í nevndu við­ merkingum stendur: ”Tað verður gingið út frá, at kappingarútsetingin í tíð verður samanhangandi við 1. november 2010. Tað snýr seg sostatt ikki um eina stand­ andi heimild til landsstýr­ið, sum kann verða brúkt utt­an tíðaravmarking.” Kravið er sostatt, at talan skal vera um samanhang í tíð við 1. aug. 2010, sum við omanfyri nevndu løgtingslóg bleiv útsett til 1. aug. 2011. Um vit fara aftur í tíðina til tann 2. august 2011 var táverandi landsstýrismaður í innlendismálum, John Johan­nesen, úti í miðlunum og boðaði frá, at hann ætl­aði sær ikki at brúka heimild­ ina at bjóða verkætlanina út í fríari kapping. Kárið P. Højgaard harmaðist mikið um ta avgerðina, sí Dag og Viku frá 2. august 2011. Løgtingval var ikki fyrr enn 29. oktober 2011, og samgongan bleiv fyrst stovnað tann 14. november 2011, sí samgonguskjalið. Tí­skil er kravið um saman­ hang í tíð við 1. august 2011 eftir mínum tykki við støði í lógarviðmerkingunum langt frá uppfylt. ”Break Fee” Fyri at koma inn á break fea ella ”bótina” fyri ikki at gera semju innan tann 31. august 2013 hava løgmaður og nakrir dulnevndir løgfrøðingar (og nú eisini Sjúrður Rasmussen) verið frammi og sagt, at játtanin á 6 milliónir á fíggj­ arlóg fyri 2013 er bæði heim­ ild til ”break fee” og til at ”veita einarætt” til eitt privat felag. Lesa vit viðmerkingar­nar til fíggjarlógina á síðu 373, so stendur undir heitinum Eyst­uroyartunnilin – fyri­ reik­ing til útbjóðing (mín mark­ering): ”Innlendismálaráðið er farið undir at fyrireika út­ bjóð­ing av verkætlanini at gera Eysturoyartunnilin. Tað eru játtaðar 6,0 mió. krón­ur til endamálið í 2013. Tann, ið fær einkarætt at gera tunnilin, verður at end­ urrinda landinum hes­ar út­ reiðslur.” At seta pening av til ”fyri­reiking til útbjóðing” á fíggjarlóg er langt frá heimild til at ”veita einkarætt” sam­ bært aðrari lóg, sí eisini orð­ ingina: ”Tann, ið fær einka­ rætt at gera tunnilin, verður at endurrinda landinum hes­ar útreiðslur.” Hesin akt­ ør­urin er ikki funnin og kann bert finnast eftir frí­ari kapp­ ing sambært gyld­igari lóg­ar­ heimild. Lurtaðu vit eftir kjak­inum í sjónvarpinum týskvøldið tann 1. okt. 2013, upplýsti Kári P Højgaard, at játt­aði pen­ingurin var settur av til at gera ymsar forkanning­ar í samband við verkætlan­ina. Løgtingið kann sjálvandi játta pening til slíkar forkann­inar, um landið einaferð í tíðini ætlar at bjóða verkætlanina út. Men tað er ikki heimild til at ”veita einkarætt”. Harafturat er játtanin á 6. mió til forkanningar klárt treytað av, at tann, ið fær einka­rættin, skal endurrinda land­inum hesa upphædd. Av tí at játtanin er treytað av, at hon skal endurrindast, er tað í náttúru málsins (sagens natur) ikki heimild til at gera semju um ”break fee”, ið IKKI verður endurrindað. Har­afturat kendi løgtingið eiheldur til nakran loyniligan klausul um break fee, so har er eiheldur demokratiskur vilji aftanfyri játtanina á 6 milliónir til ”break fee”. Stýrisskipanarlógin ásetur greitt í § 43, stk. 2: ”Eingin útreiðsla má verða goldin, uttan at heimild er fyri henni í teirri fíggjarlóg, ella aðrari játtanarlóg, ið er í gildi, tá ið ávíst verður. Tó kann í tíðarskeiðinum fram til 1. apríl, eftir at fíggj­arárið er endað, verða ávíst­ur peningur av farnu fíggjarlógini fyri útreiðslur, ið havdar eru í farna fíggj­ arári.” Um "break fee" verð­ur goldið uttan heimild í fíggj­ arlóg ella aðrari játt­anarlóg, kann landsstýrismaður ella løg­maður revsast sambært grein 5, stk. 1 í lóg um ábyrgd landsstýrisins, ið ásetur: "Løgmaður ella lands­ stýris­maður verður revsað­ ur, um hann tilætlað ella av grovum ósketni skúgvar til viks tær skyldur, sum liggja á honum sambært løgtingslóg um stýrisskipan Føroya ella lóggávuni annars ella starvsinnihaldi hansara." Harafturat kann landið reisa endurgjaldskrav móti løgmanni ella lands­stýr­is­ manni sambært § 10 í log um ábyrgd landsstýrisins: ”Viðvíkjandi endur­gjalds­ ábyrgd í sambandi við gerð­ir løgmans ella lands­stýris­ manna eru galdandi tær van­ligu reglurnar um end­ur­ gjald fyri skaða, sum per­són­ ur í landsins tænastu hevur gjørt.” Teir tagdu upplýsingarnir: Viðvíkjandi upplýsing­unum, sum løgtingið aldrin fekk m.a. 11 síður av ramandi kritikki av málinum frá umsitingini í innlendismálaráðnum, og útrokningar frá Landsverk, vil rithøvundurin sum løg­ frøðingur ikki avgera, í hvønn mun hesar eru av stórum týdningi fyri løgtingið ella ei. Tað er rætt, at tað sum so er torført hjá einum løgfrøð­ingi við vanligum løgfrøðiligum háttalagi at siga, hvat er av stórum týdningi fyri tings­ins meting. Tó roknar Sjúrður Ras­mussen við, at mangl­andi upp­lýsingurin skal vera av slíkum slagi, at hann veruliga ger mun hjá tí einstaka tingmanninum, tá ið hann skal taka støðu til, um hann atkvøður fyri ella ímóti, sí síðu 5 og 6 í frágreiðingini. Og hví skuldi hann ikki verið tað? Talan er í málinum um størsta og nokk eisini dýrastu byggiverkætlan í Føroya søgu. Longu tískil hevur fólkið og tess umboð á tingi allahelst stóran áhuga í at kenna útrokningarnar hjá landsins fremsta ráð­ gev­arastovni á økinum. Har­ afturat hevur fólkið eisini ein demokratiskan áhuga í, at tess fólkavaldu umboð í einum demokratiskum rætt­ arsamfelag kunnu lóggeva út frá einum upplýstum grund­arlagi í samsvar við ting­skipanina. Tingsins demok­ratiska viðgerð burdi ikki verið avmarkað ella dikterað - av einum priv­at­ um vinnufelag. Slíkt hoyr­ir ongastaðnis heima í einum demokratiskum rætt­ar­sam­ felag. Tá ið neyvan nøkur mat­ eriel heimild var fyri at ”veita einkarætt”, tí kravið um samanhang í tíð ikki var uppfylt, burdi løgmaður so­ statt fyri langari tíð síðani ført eitt munandi betri eftirlit við, at táverandi lands­ stýrismaðurin í inn­lendis­ málum fyrisat sítt máls­økið á fullgóðan og lóg­ligan hátt, sí § 33, stk. 3 í stýr­is­skip­ anarlógini. Sama er galdandi viðvíkjandi loyn­iliga klaus­ ul­inum um ”break fee”, hvørt útgjald neyvan hevur nakra greiða fíggj­arliga heimild og teimum væntandi upplýsing­ unum fyri tingsins viðgerð av málinum. Frágreiðingin hjá Sjúrði Rasmussen burdi tí­skil komið fyri langari tíð síð­ani og við nøkrum øðrvísi nið­ur­støðum.