mánadagur 28. oktober 2013síða 12

Mánadagur 28. oktober 2013 · Nr. 124 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Rannvá G. Fossaberg – Allur heilivágur kann hava hjáárin, og einki er hundrað prosent trygt, men eg meti, at koppingarevnið er so mikið væl kannað, at eg viðmæli framvegis gentum at lata seg koppseta fyri at fyribyrgja lív­móðurhálskrabba. Soleiðis sigur Katrin Kalls­berg, ið er serlækni í kvinnusjúkum og yvirlækni á Landssjúkrahúsinum. Sein­ astu mánaðirnar hava serliga danskir miðlar borið fram søgur um ungar kvinnur, ið hava fingið ógvuslig hjáárin, í sambandi við kopping­ar­ evnið, sum verð­ur nýtt ímóti lívmóður­háls­krabba. Óhugnaligu søgurnar hava fingið fleiri ungar kvinn­ur at ivast í, hvørt tær skulu lata seg koppseta ella ikki, og somuleiðis verður dúgliga kjakast um , um HPV- koppsetingin yvirhøvur skal fara fram. Føroysku heilsumyndug­ leikarnir fylgja teimum donsku tilráðingunum, og so leingi Sundhedsstyrelsen viðmælir at koppseta konu­ fólk í aldrinum 12 til 28 ár, verð­ur hetta eisini gjørt í Før­oyum. Lítil vandi á ferð Frá 1. januar til 9. sep­tember í ár hava donsku heilsu­mynd­ ug­leikarnir fingið nógv fleiri fráboðanir um hjá­árin í sam­ bandi við HVP-kopp­ingar­ evnið samanborið við tey sein­astu fýra árini. – Fjølmiðlarnir hava gjørt nógv burturúr søgum um vandamikil hjáárin og hesa koppsetingina, og tískil eru fleiri ungar kvinnur blivnar til­vitaðar um at hjáárin kunnu standast av HPV- kopp­set­ingini, sigur Katrin Kalls­berg um økta talið av frá­boðanum. – Tað, sum er umráðandi er, at fleiri av fráboð­an­unum hava í roynd og veru einki samband við kopp­ingar­ evnið, tí teir hava einki við koppsetanina at gera men okkurt heilt annað. Men tað er soleiðis, at tað er altíð ein yvirrapportering. Tað merkir, at tá ein genta, ið er koppsett, fer til lækna og kennir seg á ein ella annan hátt sjúka ella er illa fyri, so skal læknin vera tilvitaður um, at tað kann hanga saman við HPV-kopp­ setingini. Og tí velur hann at geva eina fráboðan, hóast sjúkueyðkennini, gentan hev­ur, ikki hava nakað at gera við koppsetingina ímóti lív­móðurhálskrabba, greiðir Katrin Kallsberg frá. Hon leggur dent á, at hóast talið av fráboð­an­um til donsku heilsu­myndug­ leik­arnir er økt í ár, er bert talan um tvær fráboðanir um heilt álvarslig hjáárin. Tað vóru tvær 12 og 14 ára gamlar gentur, ið fingu eina stóra endurgjaldsupphædd, tí skað­arnir, tær høvdu, vórðu góð­kendir sum orsakað av kopp­setingini. – Tað talið svarar til, at kopp­settu vit allar genturnar í Føroyum, sum kunnu kopp­setast, so høvdu vit ein tilburð við álvarsligum hjárini 40. hvørt ár. Og tað sigur eitt sindur um líkindini at fáa ógvuslig hjáárin. Stórt eftirlit HPV-koppingarevnið hevur verið nógv brúkt í Amerika, áðrenn tað bleiv tikið í nýtslu í Danmark og Føroyum. Har­ afturat eru donsku heilsu­ myndugleikarnir við í altjóða Skulu ikki ræ HVP-koppinga Kronisk høvuðpína, ólag á nervaskipanini, krampar og lammilsi. Hesi eru nøkur av hjáárinunum, sum eru staðfest í Danmark í sambandi við koppseting ímóti lívmóðurhálskrabba. Kortini verður hildið fram við at koppseta. – Líkindini at tú fært ógvuslig hjáárin er ótrúliga lítil, og eg eri als ikki í iva um, at koppingarevnið ímóti lívmóðurhálskrabba er trygt, sigur Katrin Kallsberg, serlækni í kvinnusjúkum Allar gentur, sum eru føddar 1. januar 1985 ella seinni - og sum hava fylt 12 ár - verða kopp­settar ókeypis fyri lív­ móður­háls­krabbamein.  Koppsetingin skal verða liðug, áðrenn  gentan fyll­ ir 28 ár. Um tú ikki er liðugt koppsett, áðrenn tú fyllir 28 ár, rindar tú sjálv tann part­ in av kopp­set­ing­ini, sum restar í. Koppingarevnið ímóti lív­móðurhálskrabbameini er rættiliga nýtt, men nógvar vísindaligar kanningar um virknaðin og hjáárin av hesi koppsetingini eru longu gjørd­ar.   Við støði í vísindaligu kanningunum gjørdi Sund­ heds­styrelsen seint á heysti 2007 eitt heilsu­fakligt til­ mæli, har Sund­heds­styrel­ sen mælti til at fara undir at koppseta gentur fyri lív­móður­hálskrabbamein. Heilsu­fak­liga tilmælið hjá Sund­heds­styrelsen varð sent til donsku heilsu­mynd­ ug­leikarnar til støðu­takan. Og samstundis sendi Sund­ hedsstyrelsen til­mælið til Lands­læknan, sum mælti før­oysku heilsu­myndug­leik­ unum til at seta somu skip­ an í gildi í Føroyum, sum er galdandi í Danmark. Við støði í tilmælinum frá Landslæknanum hevur Heilsumálaráðið valt at seta eina skipan í gildi, har ungar kvinnur fáa tilboð um ókeypis koppseting fyri lívmóðurhálskrabbamein. Um HPV-koppseting 

 ATC:

J07BM:
Papillomavirus‐vacciner
:
Tal
av
skamtum
 2009
 2010
 2011
 2012
 jan‐jun
 2013
 Heilsumálaráðið
goldið
 1.785
 1.381
 1.366
 1.201
 1.740
 Einstaklingar
goldið
sjálvi
*
 518
 236
 221
 198
 85
 Tilsamans:
 2.303
 1.617
 1.587
 1.399
 1.825
 *Hesi
hava
møguliga
fingið
endurgoldið
frá
HMR.
 Sølan av HPV-koppingarevnum í Føroyum: Frá 1. januar til 9. september í ár hava donsku heilsumyndugleikarnir fingið nógv fleiri fráboðanir um hjáárin í sambandi við HPV-koppingarevnið samanborið við seinastu fýra árini. Tó verður mett, at koppingarevnið er trygt at brúka Framhald á síðu 25