mánadagur 9. desember 2013síða 12

Mánadagur 9. desember 2013 · Nr. 142 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vaksa pengar á trøunum? Edmund Joensen fólkatingsmaður fyri Sambandsflokkin Í Løgtinginum standa vaks­ in fólk í ramasta álvara og vilja kuta stóran part av al­ mennu inntøkunum burtur - samstundis sum lands­ kassa­skuldin táttar í seks milli­ardir, og undirskotið á fíggjarl­ógini økir skuldina við hundraðtals milliónum ár undan ári. Løgtingið framførir ein glantrileik í hesum døgum. Hetta er í sambandi við, at Ríkisveitingini fyri komandi trý árini skal samtykkjast. Kropp á kroppi hava vit sæð tey uppi á røðarapallinum við gamla boðskapinum um, at "fremmandu pengarnir" mugu fáast av landinum. Ríkisveitingin er framvegis Dýrið í Opinberingini. Hvar vilja tey skerja? Kravið um at skerja Ríkisveit­ ingina, hevur onga fígging. Garparnir tveita um seg við útreiðslum men vísa ong­ an­tíð á, hvar pengarnir skulu koma frá. Ríkisveitingin skal bara burtur! Javel - men hvar skulu tær 634,5 milliónir krónurnar annars koma frá? Skulu hægri skattir og av­ gjøld leggjast á persónar og vinnu? Skal sjúkrahúsverkið skerjast? Røktarheim? Skarva av fólkapensjónini? Av­taka lestrarstudning? Strika barns­burðargrunnin? Stongja Fróð­skaparsetrið? Ella hvat? Ongin - heldur ikki jour­ nal­istarnir - fáast at spyrja hetjurnar eftir fígging ella sparingum. Alt er púra gratis Føroyar skulu loysa! Javel - men hvussu skulu aðr­ar uml. 500 milli­ónir krón­ ur úr Ríkinum út­vegast - um­ framt sjálva Ríkis­veit­ingina á yvir 600 milliónir krónur? Nevndu uml. 500 milli­ ónir er tað, sum við Ríkis­ felagsskapinum kemur inn í okkara búskap og fíggjarligu ringrás við rakstri av ríkis­ stovnum, lønum o.ø. Ófinansierað frá A til Z Yvirtøkur skulu fremjast bæði áðrenn loysingina og við henni! Javel - og føroyingar skulu gjalda fyri mistu rættindini og fyrimunirnar. • Verandi ríkisborgara­skap­ ur og øll tilhoyrandi rætt­ indi hvørva. • Onki ES-pass. • Fría atgongdin til ES-ar­ beiðsmarknaðin verður strikað. • Ongir bankapakkar. • Ongin innskjótaratrygd. • Veikt ella ikki-eksisterandi fíggjareftirlit. • Lægri rating og uppaftur dýrari rentu og lán. • Egið føroyskt gjaldoyra? Ella innføra íslendsku krón­una? • Gjalda øðrum fyri verju av okkara landi, sjógvi og loftrúmi? • Egna sjóverju? Sjálvt um pengar ikki eru til olju til Brimil og Tjaldrið? • Sendistovur skulu stovn­ ast víða hvar. • Gyltar diplomatlønir, ferð­ir kring allan knøtt­ in, diplomatiskar lumma­ pengar og skattafrælsi. • Egna rættarskipan við bý­rættum, landsrætti og hægstarætti? Og við til­ hoyrandi gegnis­trupul­ leikum og lógum, ið verða dagførdar tvær ferðir um øldina? • Allur lesnaður uttanlands - skúli, lestrarstudningur og lestrarlán - skal fíggj­ ast. Og so víðari. Alt skal rykkjast upp við rót - men onki skal fíggjast. Ófinansierað frá A til Z. Soleiðis er full­veldis­ poli­tikkur. Frí fantasi uttan fíggjar­ligt ella búskaparligt fóta­festi. Álvaratos tit, nú mugu tit taka tykkum saman. Vónandi hoppa føroyingar ikki uppá slíkt. Hitt búskaparliga óførið Samstundis, sum fólkavald vilja tveita meira enn eina milliard krónur út gjøgnum vindeygað - tað svarar til meira enn ein fimtapart av øllum inntøkum lands­kass­ ans - so er fíggjarliga støðan í landinum syndarlig. Hygg at køldum fakta. Føroyska bruttoskuldin táttar nú í seks milliardir krón­ur. Enn eru Føroyar ikki farn­ ar undir at afturgjalda skuld, og tá tann dagurin kemur, fer at sansa at. Siga vit, at skuldin skal gjaldast aftur yvir t.d. 20 ár, so eru avdráttirnir 300 milliónir krónur um árið. Rentan er metlág og kann bert fara uppeftir. Fer hon upp á t.d. 5% í miðal, so skulu aðrar uml. 300 milliónir krón­ ur aftrat gjaldast í rentum. Samanlagt skulu sostat - hvørt ár - finnast 300 milliónir krónur bara fyri at dekka undirskotið hjá lands­ kassanum. Umframt tær uml. 600 miliónir krónurnar úm árið í 20 ár fyri at gjalda skuldina aftur. Altso: 900 milliónir krón­ ur PLUSS 1,1 milliard krón­ur, ið er tað, sum Ríkis­felags­ skapurin samlað tilførir Før­ oyum. Tilsamans á leið 2 milli­ ardir krónur - um árið! Hetta er veruligi kostn­að­ urin av glantrileikinum, sum Løgtingið skal leggja navn til í morgin. Bløðingin má steðgast Hvør skal gjalda ætlaða full­ veldisgildið? Ja, rokningin kann bert sendast føroyingum - burt­ur­ sæð frá teimum, sum pakka kuffertið og rýma und­an tornhøgum skattum og mini­ malari vælferð. Tíverri peikar alt tann vegin, at vi hetta lag er tað bert ein spurningur um tíð, til landskassin fer á húsagang. Øll sunn fornuft sigur tí, at bløðingin má steðgast. Spurningurin er, hvussu vánirnar í hesum døg­um eru fyri at steðga skuldar­ bind­ingini og at afturgjalda almenna skuld? Við verandi inntøkum áttu vánirnar at verið góð­ar: • Ríkisveitingin er altíð stabil og økist við prís­ tals­virðgerðini • Alivinnan er søguliga í topp og skapar størri virð­ ir enn nakrantíð áður. • Makrelnøgdirnar og út­ flutningsvirðið eru størri enn nakrantið fyrr í søguni. • Sildakvotan er trífaldað. • Skipini í Barentshavinum hava støðugan rok­fiski­ skap. • Rækjuskipini hava stabili­ serað seg aftur og tjena pengar. • Hóast hon fer at koma aft­ur um brekku, gevur for­útskattingin av pen­ siónum uml. 250 mió. kr. eyka hvørt ár. • Og so framvegis. Inntøkukeldurnar eru sostatt søguliga stórar, men kortini gevur fíggjarlógin hall om­an á hall, og skuldin hjá lands­ kassanum bara økist. Hvat man fara at henda, tá ið tað einaferð gongur aftur á hond við inntøkum, og kreditorarnir banka uppá? Svarið kenna øll, og lands­stýrið skyldar tí at siga okkum, nær tað ætlar at fara undir at gjalda skuld. Um ikki í 2016, nær so? Størsta mentala blokkeringin Tá øsingin í Løgtinginum hevur lagt seg, og øll ross­atár eru grátin, munnu tey flestu, sum hava eygleitt glantri­ leikin, koma til eina og somu niðurstøðu: Misskilta Nationalisman, sum stórur partur av Ting­ inum er fongd við, er støðugt størsta mentala blokkering í føroyskum politikki. Akademisk inflatión Virgar T. Dalsgaard Harra Gestur Hovgaard, sam­ fe­l­ags­kønur krystallkúlu- gán­ari hevur nú aftur tik­ið alt landið á bóli við sín­um sviml­andi djúpu tank­um. Mað­urin hevur góð­ar for­út­ setn­ingar fyri at úttala seg um ban­a­li­tetir. Hann hevur jú ar­beitt á fleiri mystiskum ak­a­dem­is­k­um stovn­um, har hann hevur roynt seg sum sociologiskur gandakallur ella eftir-rationaliserandi pro­g­nosu­makari. Hann hev­ ur altíð vitað gjølla be­skeð um fram-tíðina, tá ið hon er blivin fortíð. Beint nú er hann staddur á Fróðskaparsetrinum, sum stórt sæð kann hýsa alskyns akademiskum talentum. Á setri­num fæst hann við før­ oyska samfelags-”gransking”, hvat tað so er fyri nakað. Fyribils hevur hann krógvað síni granskingarúrslit ógvu­ liga væl, og hann hevur helst ikki ofta tíð til at fara frá sín­um djúpa og strævna engage­mentið í at flyta ta føroysku tankaverðina langt inn í næstu øld. Tað er jú strævið at tonkja fyri eitt heilt fólk. Men kortini tók hann sær nú ein dagin stundir til at fara frá sínum álvarsama arbeiði, og opinberaði seg í einum fjølmiðli, har hann utt­an at rysta á hondini við einum relativt føstum eygna­ brá sló fast, at orsøkin til, at ein stórur partur av veljara­ fjøldini ikki vildi taka nakra politiska støðu, er tann, at tey ikki halda andstøðuna vera nakað alternativ. Tað er heilt fantastiskt, at vit hava so knáar akademikarar, at teir kunnu fortelja okkum slíkt. Tað er eisini tankavekjandi, at Kringvarpið heldur, at tað er bráneyðugt at órógva lurtarar við so kompli­cer­að­ um tankagóðsi. Ein so origi­ nalur tanki er minst verdur einar 40 til 50.000 kr. um mán­aðin. Lat okkum fáa fleiri slíkar pro­cent-ganda­ kall­ar inn á tær almennu hill­arnar at sita, so er landið bjarg­að til ævigar tíðir. Minni og minni manuelt arbeiði og fleiri bládýpis-djúpar tankar og analysur frá so ekstremt gløggum akademikarum, at teir bara arbeiða við høvd­inum undir arminum. Men onkrir aðrir fantastar siga, at besta heilsu­bótin móti fólka­flyting er at landið in­vesterar í enn og fleiri stovnar og fleiri hillar, har vit kunnu leggja akademik­ ar­ar á. Landið er í undan­taks­ støðu av mangli uppá hand­ verkarar, men vit producera alsamt fleiri teoretikarar, sum næstan eru allergiskir yvir­fyri øllum praktiskum handans arbeiði.