týsdagur 17. desember 2013síða 2

Mikudagur 18. desember 2013 · Nr. 146 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Oddagrein Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tíðindaleiðari Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Rigmor Dam og Aksel V. Johannesen Tíðargrein síða 24-25 Pen­ sjón­ir á vegamóti Jonhard Eliasen Kjak síða 20 Vi har fået en karm... Tað var væntandi, at ætlaða breiða semj­an um nýggja pensjónsskipan fór at renna seg fasta. Flokkarnir semj­ast ikki um eina nýggja skipan, og tí hevur landsstýrið bara skorið í­gjøgn­um við at tvinga fólk at gera okk­urt – sum eina­ferð blívur eina upp­spar­ing ella pensjón við einum inn­gjaldi upp á 15 prosent av øllum løn­um. Tað var ein kollvelting til tað verra, tá samgongan valdi at for­ skatt­a pen­sjón­ir­nar fyri at fíggja skatt­a­lætt­an til hægru inn­tøk­ur­ nar. Men okkum nýtist ikki altíð at fara um ánna eftir vatni – og tann djúpa tall­erk­in hava vit longu upp­ funn­ið við skip­an­ini, sum lands­ stýr­is­sam­gong­an mill­um Javn­að­ar­ flokk­in og Fólk­a­flokk­in setti í verk í 1991, tá hes­ir báð­ir flokkar samtyktu lóg­ina sum Arbeiðsmarkanað­ar­eft­ ir­løn­ar­grunn­in, vanliga nevndur Sam­halds­fasti. Í tíðargrein í blaðnum í dag skjóta Aksel V. Johannesen, for­ mað­ur Javn­a­ð­ar­floks­ins, og Rigmor Dam, løg­tings­kvinna, upp, at í stað­ in fyri at út­byggja Sam­halds­fasta so hann verður almenna pen­sjón før­oy­inga. Tey føra fram, at fólkapensjónin í dag fyllir um hálva milliard á løg­ tings­fíggj­ar­lóg­ini. Tí skjóta tey upp, at fólk í staðin skulu rinda væl meira inn í Samhaldsfasta, og at skatturin mink­ar tilsvarndi. Í dag gjalda vit 1,75 prosent í Samhaldsfasta. Hetta mæla tey til at hækka upp í 7,5 prosent. Tað merkir, at fólk rinda 5,75 prosent meira til Samhaldsfasta og at skatturin lækkar við somu upp­hædd. Fyri arbeiðsgevaran merk­ir tað, at hann skal rinda 5,75 pro­sent meira, men tað verður ein sam­ráð­ing­ar­spurn­ing­ur­, eins og við loysn­ini hjá landsstýrinum, sum er upp á 15 prosent tilsamans. Soleiðis fáa vit eina pensjón upp á 12.000 krónur um mánaðin til øll, sum tryggjar øllum eitt virðiligt lívs­støði. Skipanin við Samhaldsfasta er so einføld, hon kostar 500.000 krón­ ur í um­sit­ing um árið. Men her er tað helst, at áhugamálini helst renna saman: Onkur vil heldur, at trygg­ing­ar­ fel­øg og bankar skulu skora kassan – og at slík fólk skulu sleppa at skalta og valta við okkara pengum, sum væl­lønt­ir trygg­ing­ar­stjór­ar kunnu spæla við og seta í váða í iva­ som­um íløgum uttanlands. Hetta kunnu vit seta uppímóti tank­anum um, at hvør króna vit gjalda, so at siga, fer til pensjón til pen­sjón­ist­ar. Tað mátti í sær sjálvum ver­ið eitt virðiligt endamál. Pensjón til spekulantar? Beinleiðis orsøkin til, at lóg­in um Sam­halds­fasta kom í sam­ gongu­skjal­ið mill­um Jav­n­að­ ar­flokk­in og Fólkaflokkin í januar í 1991 var ein lítil broyt­ ing í navninum. Tað var Vilhelm Jo­hann­e­ sen, sum var lands­stýr­is­mað­ur í val­skeið­num frá 1985-89 sum legði upp­skot fram um grunn­ in, sum fekk langa navn­ið »Sam­halds­fasti Ar­beiðs­markn­ að­ar­eft­ir­løn­ar­grunn­urin«. Grunnrin kom ikki í gongd, ser­liga tí, at Fólkaflokkurin tók við róðr­ið í Tinganesi í 1989. Men eftir valið í 1990 ski­p­aðu Javn­aða­r­flokk­ur­in og Fólk­a­ flokk­ur­in eina tví­flokka­sam­ gongu. Undir samráðingunum fekk ein bólk­ur upp­gáv­una at greiða kravið frá Javn­a­ð­ar­ flokk­i­num um Samhaldsfasta. Í bólk­inum vóru Marita Pet­ er­sen og Jó­ann­es Dalsgaard úr Javn­að­ar­flokk­i­num og Óli Breck­mann og John Petersen úr Fólk­a­flokk­inum. Tað stóð rættiliga fast í sam­ráð­ing­u­num, tí serliga Óli Breck­mann vildi ikki vita av grunn­inum, serliga var tað navn­ið »sam­halds­fasti«, sum kling­aði í so sos­i­a­l­ist­iskt í høvd­i­num hjá Óla Breck­ mann. Tá var tað, at Marita Pet­er­ sen skar ígjøgnum og segði: – Óli, hvat nú um okur strika navn­ið »Sam­halds­fasti« og bara kalla hann »Arbeiðs­ markn­að­ar­eft­ir­løn­ar­grunn­ ur­in«? – Ókey, segði Óli Breck­ mann, og so varð »Sam­halds­ fasti« veruleiki – hóast Sam­ haldsfasti er tað einasta av gamla navninum, sum grunn­ ur­in ikki eitur... Strikaðu Samhaldsfsta Hóast Dimmalætting hevur ver­ið burtur síðani 13. sep­tem­ ber 2013, so minnast tey fram­ vegis Dimmalætting í Kring­ varp­inum. Ofta finnast miðlafólk at, at summ­ir miðlar ikki vilja end­ur­geva aðrar. Summi mið­ a­fólk hava slíkan stolt­leika, at tey vilja ikki við­ganga, at tey hava »lænt hug­skot­ið« frá øðr­um miðli. Ser­liga er tað Kring­varp­ið, sum stendur fyri skot­um, tí tað er so lætt at gera út­varp, tá tú kanst brúka tað, sum aðr­ir journ­a­list­ar hava gjø­rt framm­an­undan. Men hevur Kringvarið trup­ul­t við at endurgeva Sosi­ alin, in.fo og Portalin, so end­ urgeva tey fegin Norð­lýs­ið og Vágaportalin. Kanska tí, at teir eru smáir. Men seinastu vikurnar hava tey funnið upp á eisini at en­d­ur­g­eva Dimmalætting. Týs­ morg­un­in var tað fyrr­ver­andi blaðmaðurin á Dimm­a­lætt­ing, Heini Gaard, sum fekk trong at end­ur­geva Dimm­a­lætt­ ing fyri nakað, sum stend­ur í ein­um lógar­upp­skoti á tingi, sum Dimma­lætt­ing, eins og so nógv­ir aðr­ir miðlar endur gav í summ­ar. Í síðstu vikur var tað fyrr­vera­ndi blaðstjórin á Dimm­a­lætt­ing, Brynhild Thom­sen, sum hevði somu trongd at endurgeva Dimma­ lætt­ing í útvarpinum hjá Kring­varp­i­num. So hóast Dimma er deyð, so liv­ir hon enn sítt fríska lív til endurgeving í Kring­varp­i­ num. KVF minnist Dimmu Hósdagin kom fram í skift­ i­rætt­i­num, at bústjórin í Bring Spf, fyrrverandi Dimm­a­lætt­ing Spf, ikki hevði sent D-media Spf í skift­i­rættin enn og heldur ikki hevði tik­ið støðu til, um at­gerðin, sum fyrrverandi leiðsla og eigarar í Dimm­a­ lætt­ing ­framdu tveir dagar und­an at felagið varð koyrt á heys­in, skuldi umstoytast. Bústjórin kunnaði um, at fy­rr­ver­andi stjórin, Árni Greg­er­sen, sum var einasti krav­ánari í D-Media Spf, hað­ar teir eisini høvdu flutt øll virðini, sum eftir vóru í Dimma­lætting. Bústjórin segði seg ikki heilt tora at umstoyta at­ gerð­ina, tí hann var bangin fyri, at Árni Gregersen fór at stevna honum eftir pengum, tí nú fóru sannlíkindini til, at gamli stjórin fór at fáa ein part av sínari uppsagnarløn út­goldna, at minka, tí lønin hjá stjóranum fór so at verða javn­sett við krøvini, sum øll hans­ara starvsfólk høvdu. Hetta dámdi ikki gamla stjór­a­num, og tískil metti bú­stjórin, at hann varð noydd­u­r at gera eina avtalu við gamla stjóran um, at bú­ stjórin kundi umstoyta at­ gerðina. Annars merkir ein ums­toyt­ing, at atgerðin ong­ an­tíð varð framd, og tí­skil er spurningurin, um gamli stjórin kann stevna bú­stjó­r­ a­num. – Um atgerðin við at flyta øll virð­ini úr Dimmalætting og inn í D-media bara var fyri at tryggja Árna Gregersen sína løn, so burdi tað verið nokk til at umstoyta avgerðina. Sjálv­andi visti stjórin best, hvønn veg tað bar, tí hann hevði longu steðgað ak­tiv­i­ tet­i­num á blaðnum, og tí­skil var avgerðin um at flyta øll virðini inn í D-media ein­ ans fyri at tryggja sítt egna lønarkrav – og harvið at seta seg sjálvan í betur støðu enn hini starvsfólkini á Dimm­a­ lætt­ing – og aðrar kreditorar, sum standa til at missa oman fyri fýra milliónir krónur. Árni vil enn hava sítt Gjalda heldur pensjón til pensjónistar enn spekulantar Bústjórin er bangin fyri end­ur­gjalds­kravi frá Árna Gregersen