hósdagur 9. januar 2014síða 4

Fríggjadagur 10. januar 2014 · Nr. 4 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Eydna Skaale – Eg veit ikki við vissu, hví eg eri sjúk. Tey halda, at tað er ein gen-sjúka, sum eg havi arvað frá báðum foreldru­ num og sum gongur út yvir gøgnini, serliga livrina. Men tað er tó ikki staðfest. Systir mín hevur somu sjúku, men hjá mær er sjúkan aggressiv­ ari. Soleiðis greiðir 42 ára gamla Tórunn í Homrum úr Kolla­firði frá um ta sjúkuna, sum hevur merkt og myndað alt hennara lív. Livað væl hóast sjúku Tíðliga varð staðfest, at Tórunn ikki var sum hini børnini. Hon var ofta sjúk, og tá hon bert var 16 ár, gjørdist hon fyritíðarpensjónistur, tí hon ikki orkaði tað sama, sum hini. Bert 23 ára gomul fekk hon ta fyrstu livra­trans­ planta­tión­ina, sum gekk sera væl eftir umstøðunum. – Eg fekk tá at vita, at eg helst kundi liva eini tíggju ár við nýggju livrini. Men eg havi livað útmerkað seinastu 19 árini. Eg havi havt eitt vart starv 16 tímar um vikuna, og eg havi fingið tvey børn, hó­ ast tey søgdu mær, at eg helst ikki fór at kunna tað, sigur Tórunn. Hon flutti til Danmarkar og helt saman við einum dana, sum hon fekk børnini Tanju, sum nú er 16 ár, og Daniel, sum nú er 13 ár, við. Men tey fóru hvørt til sítt, og síða­ni hevur hon verið einlig mamma. Hon og børnini búg­ va nakað uttanfyri Vi­borg í Jyllandi. – Eg visti tó, at eg var farin langt um tey tíggju árini, sum livurin skuldi halda, og at eg tískil kundi gerast sjúk aft­ur nær sum helst. Tokukend bíðitíð Á vári í 2012 gjørdist Tórunn aftur sjúk. – Eg fekk fepur, og eg fekk nógva pínu út í armin. Eg var til lækna tríggjar ferðir, men fekk at vita, at tað fór at laga seg, um eg bara gjørdi nakrar venj­ing­ar. Men sama hvussu Tórunn van­di, versnaði pínan, og fepur­in bara hækkaði. – Tá eg fór til læknan fjórðu ferð, vísti blóðroyndin alt ov høg tøl, og eg varð send á sjúkrahúsið í Viborg. Tey sendu meg víðari til Århus, og har varð skjótt staðfest, at tað aftur var galið við livrini. So varð eg send á Ríkis­ sjúkra­húsið, minnist Tórunn. Meðan hon lá á Rìkis- sjúkra­húsinum, versnaði hon skjótt. – Eg gjørdist gul um allan kroppin og var stórt sæð seingjaliggjandi. Eg hevði eisini fleiri smáar blóð­propp­ ar, millum annað í gallinum. At enda var Tórunn so ússalig, at hon bara lá. Hon minnist lítið frá hesum mánað­un­um, tá hon bíðaði eftir nýggjari livur. – Tú kanst einki gera uttan at bíða. Tá tú ert í støðu­ni, hugsar tú ikki so nógv um, at tú í grundini bíð­ar eftir, at onkur annar skal lata lív. Tá krøkir tú teg bara í vónina um, at tú kanst liva. Eg vildi ikki doyggja frá børn­unum, sum tá vóru 12 og 15 ára gomul. Men eingin medisinsk viðgerð kundi hjál­pa. Eg mátti hava eina nýgg­ja livur, sigur Tórunn. Hon greiðir ósentimentalt frá tokukendu bíðitíðini. Um at læknarnir ikki vildu seta nakað tíðarmál á, hvussu leingi hon kundi bíða, men at øll vistu, at tað var um at vera seinasti kjansur. Um nógv antibiotika. Um pínu og ússaligheit. Hvussu dag­ ur datt av degi, meðan øll bíðaðu eftir boðunum um, at Tórunn kundi fáa ein nýggj­ an kjans til lívið. Nýggja transplantatión Eftir tríggjar mánaðir í bíðistøðu komu boðini endi­ liga. – Eg var sera ússalig, og tí var vandin við operatiónini stór­ur. Men eg var ikki bang­ in. Eg var bara takksom fyri, at tað var ein útvegur. Eg hevði jú roynt tað fyrr, so eg helt meg vita, hvat tað var, sig­ur Tórunn. Hon ringdi til børnini, áðr­enn hon fór inn á skurð­ stovu­na tann 27. november. Eftir tað minnist hon einki, men hevur bert frætt, hvat hen­di næstu tvey døgnini. – Tá teir opaðu meg, sóu teir, at eg var full av bruna innan – rundan um øll gøgn­ini. Teir skuldu seta nýgg­ju livrina í samband við høvuðspulsæðrina í hjartanum, men hana kun­du teir ikki nýta. Í staðin máttu teir nýta pulsæðrina í lær­ krika­num. Men har hevði eg eisini havt fleiri smáar blóð­proppar, so tann æðrin var heldur ikki góð, greiðir Tórunn frá. Læknarnir arbeiddu allan dagin og náttina við, men dagin eftir, 28. novem­ ber, máttu teir gevast við transplantatiónini, tí Tór­ unn fór at bløða. Støðan var kritisk, og læknarnir ring­ du eftir børnunum og pápa teirra í Jyllandi, fyri at fáa tey at koma yvir til Keyp­manna­ havnar. Møgu­leik­in fyri, at Tórunn yvir­livdi, var lítil. – Meðan teir av øllum alvi arbeiddu uppá at tetta bløð­ingi­na, fekk eg støðugt nýtt blóð inn í æðrarnar. Til­ samans fekk eg 78 portiónir av blóði tað døgnið. Men at enda lukkaðist tað at skifta skadda pettið av æðr­ ini, og kvøldið eftir, tann 29. november, kundi trans- planta­tión­in av livrini endi­ liga fullførast, greiðir Tórunn frá. Tá hevði hon ligið hálvt­ triðja døgn á opera­tións­ borði­num. Skeivan heilivág Nýggja livurin royndist væl, og Tórunn batnaði í so máta. Men hon var framvegis sera ússa­lig, og fekk til dømis ikki etið, orsakað av vælindinum og maganum. Hóast hon hevði verið sera sjúk undan opera­tiónini, misti hon heili 18 kilo eftir operatiónina. Hon lá framvegis á sjúkra­húsinum og fekk mat ígjøgnum sondu í nøs­ ini, umframt vætu og heili- vág í æðrarnar. Hon hevði eitt sokallað CVK, ið er ein slanga, løgd í eina æðr í bringuni, sum gongur nið­ur móti hjartanum. Har verð­ur alt, sum skal latast í æðr­ar­ nar, sproytað inn. – 31. desember kom ein sjúkra­systir inn og gav mær heilivág. Hon tømdi sproytu­ na í æðrina, sum leiðir beint niður í hjartað. Men eg segði beinanvegin, at okkurt var púra galið, tí eg bleiv so løgin í kroppinum. Hon hugdi tá at sproytuni, gjørdist púra for­fard og rann út, minnist Tórunn. Heilivágurin, sum varð sproyt­aður beinleiðis inn í æðr­ina og niður í hjartað, skul­di av røttum verið farin í sonduna og niður í magan. – Lítla løtu seinni kom ein onnur sjúkrasystir rennandi og gav mær eina nýggja sproy­tu í æðrina. Tað var mót­gift av onkrum slagi. Síða­ni komu nógvir læknar, og so minnist eg ikki nógv meiri, greiðir Tórunn frá. Skeivi heilivágurin gav Tórunn blóðpropp í hjart­að, og hon fekk eisini trupul­ leikar við báðum lungun­um og nýrunum. Tað var eitt stórt afturstig í lítlu fram­ gongd­ini, sum annars hevði ver­ið, síðani livurin varð skift. Long tíð gekk, áðrenn Tór- unn var so mikið fræg, at hon kundi sleppa heim onkran leygar­dag, og ikki fyrr enn í apríl – eitt ár eftir, at hon varð innløgd av fyrstan tíð – slapp hon heimaftur. Nú, nær­um tvey ár seinni, hevur hon enn tætt tilknýti til sjúkahúsið, men hon klagar ikki. – Eg havi verið sjúk so leingi, so kroppurin er sera veik­ur. Men livurin er góð og sterk, og eg havi fingið heilar tveir kjansir afturat til lívið. Eg veit, at tað ikki er øllum unt, sigur Tórunn takksom. Hvør átti livrina? Síðani operatiónina hevur Tórunn hugsað um, hvør mun­di eiga livrina, hon fekk. – Mundi viðkomandi eiga børn? Hvussu vóru um- støð­ur­nar? Eg veit, at onkur hevur latið lív, fyri at eg kundi liva, og eg vildi ynskt at hitt familjuna. Eg vildi so fegin sagt teimum um tað undr­ið, sum viðkomandi hev­ur framt við at gerast organ­don­or. Eg livi og kann nú aftur vera um míni børn. Sjálv kann Tórunn ikki gerast donor. Men dótturin, Tanja, ið nú er 16 ár, ynskir at skrá­seta seg, tá hon verður 18. 13 ára gamli sonurin, Daniel, er enn ov ungur at taka støðu, men við tíðini fara tey heilt víst at tosa um tað. Tórunn vísir á, at summi taka frástøðu frá at lata gøgn. – Tá tú hevur verið í mín- ari støðu, og tú veist, at lívið endar, um onkur ikki letur tær ein part av sær sjálvum, so broytist hugsanin. Organ- don­a­tión hevur merkt alt fyri meg. Tíverri eru ov fá, ið vilja lata síni gøgn, og tað ger, at tað eru nógv, sum doyggja, meðan tey bíða. Ringast fyri børnini Tá Tórunn hugsar um sein- astu tvey árini, er hon ikki í iva um, hvat hevur verið tað ringasta. – Tað, sum hevur pínt meg mest, er, at eg ikki havi verið har fyri børnini. Eg eri jú einsamøll við teim­um, men eg havi verið á sjúkra­húsi­ Tveir nýggjar kjansir til lívið – Nú eri eg sera tilvitað um, at onkur hevur latið lív, fyri at eg kundi liva. Av og á hugsi eg um, hvør viðkomandi mundi vera, og um tað var onkur, sum átti børn, ið nú sita eftir. Eg eri ómetaliga takksom, tí ikki øll fáa tveir nýggjar kjansir til lívið, sigur Tórunn í Homrum, sum tvær ferðir hevur fingið nýggja livur Myndir: Álvur Haraldsen Tá tú ert í støðu­ni, hugsar tú ikki so nógv um, at tú í grundini bíð­ar eftir, at onkur annar skal lata lív. Tá krøkir tú teg bara í vónina um, at tú kanst liva