týsdagur 21. januar 2014síða 8

Mikudagur 22. januar 2014 · Nr. 9 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Jón Brian Hvidtfeldt Nýggjastu hagtølini hjá Hagstovuni staðfesta stóran vøkstur í útflutnings­tølu­ num. Samlaði tflutningurin veks­ur heili 10 prosent eftir einum ári, og tá tølini eru reinsað fyri sølur av skip­ um, so gerst myndin enn bjartari. Útflutningurin av fiskavørum er heili 14 pro­ sent størri, fyrstu 11 mán­að­ ir­nar í fjør, sammett við sama tíðar­skeið í fjør. Størsti vøksturin er í ali­ vinnuni, har út­flutn­ing­ur­ in økist við 604 milliónum krón­um, svarandi til vøkstur á 36 prosent. - Síðani fyrst í hesi øldini hevur alivinnan bygt seg upp til í dag at vera ein veruligur stuðul undir føroyska bú­ skapinum. Nú merkir hon positivu av­leið­ing­arnar av høgum laksa­prísum á al­tjóða mark­naði­num, og tað sæst tíði­liga aftur á samlaðu út­ flutn­ings­tøl­unum, staðfestir Sigurd Poulsen. Stjórin á Hagstovuni stað­festir í sama viðfangi, at alivinnan er blivin helst sterkasta vinnan undir før­ oyska búskapinum. - Ja, alivinnan er veruliga eitt sterkt bein undir bú­ skapi­num, og hon er eisini blivin meira støðug síðstu árini. Men har liggur sjálv­ andi ein váði, sum serliga ligg­ur í prísunum á altjóða mark­naðinum, sigur Sigurd Pouls­en. Sæst aftur Spurdur, hvussu góða gongd­ in í alivunnuni sæst aftur, svarar Sigurd Poulsen: - Fyrsta ávirkanin er rættu­liga konsentrerað til fyri­tøk­ur­nar í vinnuni, síðani koma fíggingar­stovnarnir, sum fyri­tøkur­nar sam­starva við. Og so koma ring­virk­ ning­ar­nir, ið síggjast aftur, tá fyri­tøk­ur­nar fara at brúka peng­ar Sama ger seg galdandi fyri aðrar vinnur, sum tjena peng­ar. - Ringvirkningarnir síggj­ ast aftur út í samfelagið, stað­fest­ir Sigurd Poulsen. Meðan alivinnan stendur fyri stórum vøkstri í fjør, so heldur uppsjóvarvinnan stand, hóast boykot úr Evropeiska Samveldinum. - Eg rokni við at tað eru fleiri, sum eru bilsin av, at bú­skap­urin higartil er komin so­mikið snikkaleysur burtur úr handilsboykottinum, sig­ ur Sigurd Poulsen og heldur fram: - Tað er væl eitt tekin um, at okkara handilssambond og útflutningur er sterkari og stendur á tryggari grundar­ lag í dag enn vit kanska hildu fyri nøkrum árum síðani. Tað eigur at geva okkum eina meiri positiva fatan av, at sjálvt um okkara búskapur bygg­ir á fiskaútflutning, ið ofta verður mett at vera eitt smalt grundarlag, so hev­ ur fiskur stóran týdning í heims­búskapinum. Samanumtikið vísa nýggj­ astu útflutningstølini, at føroyski búskapurin er meira mótstøðuførur enn higar­til hildið, metir stjórin á Hag­ stovuni Óvissa og hepni Hóast optimisman er sjónlig í út­flutningstølunum, so eru óvissur at hóma. - Vit hava verið heppin at fáa stóran vøkstur í upp­ sjóvarfiskiskapinum, sam­ stundis sum fiskiskapurin eftir botnfiski er stak vána­ lig­ur. Spurningurin er tí sjálv­andi, hvussu varandi upp­sjóvar­fiski­skapurin er, og um vit fara at síggja vøkst­ur í botnfiskinum, tá tað fer at ganga hinvegin við upp­ sjóvar­fiskiskapinum. Hetta eru óvissur, sum vit vita lítið um, hóast tær hava stóran týdn­ing fyri okkara búskap, sigur Sigurd Poulsen. Uppsteðgaður innflutningur Samstundis sum stórur vøkstur er í útflutninginum, so stendur innflutningurin í stað. Verða innflutt skip og flogfør tikin burtur úr tølunum, so vaks inn­flutn­ ing­ur­in bara við 31 milliónum krón­um fyrstu 11 mánaðirnar í fjør, sammett við sama tíðar­skeið í 2012. - Hetta er eitt fyribrigdi, sum vit hava sæð í nøkur ár eftirhondini, líka síðani fíggjar­kreppuna. Tað eru fyrst og fremst húsarhaldini, sum hava víst sera stórt var­ semi og ikki hava økt nýtslu­ na aftur, sigur Sigurd Poul­ sen. Sambært stjóranum á Hagstovuni er generelt eitt var­semi at hóma. - Ja, tað tykist sum um her framhaldandi er eitt varsemi um, hvussu fólk skulu tulka ymisku viðurskiftini í før­ oys­ka búskapinum, sigur Sigurd Poulsen. Tí aftra fólk seg við at brúka pengar. - Nógvar fyritøkur og privat­fólk mistu nógvar peng­ar í fíggjarkreppuni. Lut­víst uppá fíggjarligar íløgur, men eisini tí at prís­ urin á sethúsum og bygn­ ing­um lækkaði nógv í mun til 2007. So ein partur av frá­ greið­ingini kann vera, at fólk eru varin við at brúka peng­ ar. Men ein annar part­ur kann eisini vera, at fólk vilja koma fyri seg aftur fíggj­ ar­liga, heldur enn at brúka peng­ar. Eg veit tað ikki, men tað er ein sannlík frágreiðing, sigur Sigurd Poulsen. Útlit Í kjalarvørrinum á nýggjastu tølunum fyri innflutning og út­flutning metir stjórin á Hag­stovuni, at útlitini fyri 2014 eru rímilig. - Útlitini eru ikki so galin. Men her er eitt element av Jón Brian Hvidtfeldt - Tá laksaprísurin hækkar 10 krónur, og vit útflyta 60.000 tons, so gevur tað skjótt stór tøl, staðfestir Regin Jacob­ sen Eins og flest onnur fegnast forstjórin í Bakka­ frost á útflutn­ings­tølini fyri fyrstu 11 mánaðirnar av 2011. Útflutningurin av alifiski er hetta tíðarskeið tvær milliard­ir og 261 milliónir krónur. Talan er um ein vøkstur á 604 milliónir krón­ ur, svarandi til 36 prosent. Nøgdirnar eru tær somu, so allur vøksturin er at finna í hægri prísum fyri somu vøru. Alifyritøkan Bakkafrost stendur fyri umleið 70 pro­ sentum av samlaða útflutn­ ingi­num av alifiski. Og góða gongdin sæst aftur á høvuðs­sætinum á Glyvrum. - Ja, vit koma at leggja fram okkara besta úrslit nakran­tíð, sigur Regin Jacob­sen. Bakkafrost er skrásett á virðis­brævamarknaðinum í Oslo, og skal tí fylgja reglum um, nær tøl verða al­manna­ kunn­gjørd. Roknskapurin og har­við ársúrslitið verður tí lagt fram á Oslo Børs 25. febru­ar. - Tá fáa tit tølini. Men tað er rætt, at úrslitið verður tað besta nakrantíð, sigur Regin Jacobsen. Óvart á Hjá eini alifyritøku ber til at gera neyvar metingar og prog­nosur fyri, hvussu nógv verð­ur selt á hvørjum ári. Sølan av lidnum laksavørum hong­ur neyvt saman við, hvussu nógv smolt verður sett út. Eitt sindur verri er at spáa um prísin. - Nei, vit høvdu als ikki rokn­að við, at laksaprísurin fór at vera so høgur í 2013. Vit væntaðu eitt gott ár, men prísur­in var tá avtornaði væl hægri enn væntað, ásannar Regin Jacobsen. Í stuttum er orsøkin til góða laksaprísin, at eftir­ spurn­ing­urin er vaksandi. - Marknaðurin er sterkari enn vit høvdu mett. Laksur er blivin ein vøra, sum alsamt fleiri fólk vilja hava. Eftir­spurn­ingurin er snøgt sagt størri enn roknað var við. Og tí hækkar prísurin, sigur Regin Jacobsen. Í fjør tók umleið 42.500 tons av laksi í fjør, og fyri­ tøkan roknar við at taka 47.000 tons í ár. Samstundis eru útlitini góð fyri at laksa­ prís­u­rin fer at halda sær á ver­andi, høga støði. Regin Jacobsen vísir tó í sama viðfangi á, at síðstu árini er fram­leiðslu­kost­nað­ ur­in fyri eitt kilo av laksi øktur tríggjar til fýra krón­ ur. - Rávørurnar til fóðri eru blivnar dýrari, og tað sama eru aðrar rávørur. Hetta, saman við øðrum, økt­um útreiðslum togar sjálv­andi góðu gongdina við laksa­ prísinum øvugta vegin, sigur Regin Jacobsen. Útbyggingar Í summar legði Bakkafrost fram eina ambitiøsa, fimm ára íløguætlan. Felagið ætlar sær at gera íløgur fyri 170 milliónir krónur um árið næstu árini. Harumframt letur Bakkafrost byggja ein brunn­bát fyri umleið 220 millión­ir krónur. Skipið, ið last­ar 450 tons av livandi fiski, verður latin fyritøkuni næsta ár. - Vit eru í einum tíðar­ skeiði, har vit gera stórar útbygg­ing­ar í øll lið av fram­ leiðslu­ni. Ein fortreyt fyri at kunna gera stórar íløgur og harvið menna fyritøkuna er, at fyritøkan tjenar pengar, sig­ur Regin Jacobsen. Íløguætlanin fevnir í stutt­um um at savna stórsta partin av virkseminum hjá Bakka­frost í einum nýggjum virki á Glyvrum. Nýggjur Positiv tekin - Feskastu tølini eru tekin um stóru sveiggini í føroyska búskapinum. Og vit kunnu fegnast um, at tey nú sveiggja rætta vegin. Tað sigur Sigurd Poulsen, stjóri á Hagstovuni, um stóra vøksturin í útflutningstølunum Pengarnir floyma inn til Árið í fjør verður tað besta hjá alirisanum við høvuðsstøð á Glyvrum. Høgi laksaprísurin kemur at síggjast aftur í roknskapinum hjá Bakkafrost, og eisini í samlaða útflutninginum hjá føroyska samfelagnum