mánadagur 31. mars 2014síða 19

19 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Mánadagur 31. mars 2014 · Nr. 38 Johan Petersen Felagið fyri miðlafólki í Før­ oyum letur aftur í ár jour­ nalisti ella jour­nalis­ttoymi, sum við serliga dygdargóðum journalistiskum handverki, miðvíst hevur viðgjørt og sett á breddan eitt týðandi sam­felagsligt evni farna árið, Winther-heiðurslønina, uppkallað eftir Niels Winth­ er, sum gav fyrsta blað í Før­ oyum, Færingetidende, út. Í ár fekk KvF heiðurin fyri viðgerð av málinum um Skálafjarðartunnilin og sendingina ”Skála­fjarðar­ tunn­ilin – kosta hvat tað kosta vil”. Ongin ivi er um, at hendan sending hevur uppi­ borið heiðurin, um tað bert verður hugt at síðsta parti av fortreytunum, at seta á breddan eitt týðandi sam­ felagsligt evni farna árið. Vánaligt journalistiskt handverk Men hyggur tú at fyrra part­ inum, sum er við ser­liga dygdargóðum jour­nalist­ isk­um handverki, miðvíst at hava viðgjørt …. týðandi sam­felagsligt evni … so er eyð­sýnt, at sendingin fellur so ómetaliga langt uttan fyri hesa áseting. Sendingin er ikki bert vánaligt jour­ nalistiskt handverk, men setir beinleiðis allar jour­nal­ ist­iskar reglur til síðis. Herumframt er hon brot á løgtingslóg um Kring­varp, løgtingslóg um fjølmiðla­ ábyrgd, public service sátt­ málan, leiðreglum hjá miðla­ fólki um góðan fjøl­miðlasið og egnar ásetingar hjá KvF. Brotið leiðreglur og kringvarpslóg Skal bert nevna tvey dømi burtur úr rúgvuni um vána­ ligt handverk og um hesi brot, sum nú verða heiðrað: • Leiðreglurnar hjá Fjøl­ miðla­nevndini, sum eisini standa á heimasíðuni hjá Før­oyskum Miðlafólkum, áseta, at tey sum standa fyri skotum eiga at sleppa at svara og at svarið eigur at vera hóskandi í vavi. Teir tveir, sum stóðu fyri skot­ um, fingu 10 % av sendi­ tíðini, meðan tey 20, sum skutu, fingu 90 % av tíðini • Løgtingslóg um kring­ varp ásetur m.a., at KvF skal vera óheft, fjøl­ tátt­að og sakligt. Teir 20 viðmerkjararnir eru valdir eftir hvørja met­ ing teir høvdu um málið. Undirritaði og ser­frøð­ ingar úr Eysturoynni sluppu ikki við, hóast vit bóðu um tað. Journalistar uttan fakligan stoltleika Er tað veruliga ongin jour­ nalistur í Føroyum, sum hev­ur so mikið av fakligum stoltleika, at hann torir at rópa varskó móti hesum óhugnaliga ráki í fjølmiðlum, har tann fremsta uppgáva er villleiðing, øsing og niður­ gerðing? Og sum teir nú eru farnir at heiðra hvønn annan fyri. Hetta er stórsta hóttanin móti okkara fólkaræði. Stakkals Winther! Poul Michelsen løgtingsmaður Framsókn Løgtingið tók í 2012 undir við einum uppskoti til sam­ tyktar (løgtingsmál nr. 179/ 2011) hjá Framsókn um, at lands­stýrið skal arbeiða fyri at yvirtaka føroyska lof­t­ rúmið. Síðani hevur ein em­ bætismannabólkur ar­beitt við málinum og gjørt nak­rar niðurstøður. Formaðurin í Framsókn, Poul Michelsen, hevur spurt landsstýrismannin, hvørj­ar hann heldur høv­uðs­niður­ støðurnar vera, og um lands­ stýrismaðurin er sinnaður at arbeiða víðari við málinum og – um so er – hvussu hann heldur, at hetta kann verða gjørt. Í svarinum ger Johan Dahl greitt, at tað er ikki uttan avbjóðingar at fremja hetta málið, men at tað ber til undir ávísum treytum. Landsstýrismaðurin sigur, at hann fer at taka málið upp við landsstýrið um, hvussu frágreiðingin frá em­bætismannabólkinum skal fylgjast upp, men fær í løtuni ikki upplýst meira ítøkiliga um hetta. Framsókn heldur at tað er rætt at arbeiða víðari við ætlanini at yvirtaka før­ oyska loftrúmið og heitir á landsstýrismannin um bein­anvegin at seta ein arbeiðs­bólk til at fremja neyðuga arbeiðið og fáa til vega neyðugu fíggingina til hetta. Tað er av allarstørsta týdningi - bæði fyri vinnu­ ligan framburð og tjóðar­ bygg­ing - at kanna allar hugs­andi møguleikar fyri nýggj­um vitanarstørvum í land­inum eins væl og at greina, hvørji ríkismál kunnu verða yvirtikin. Bakgrund – svarið frá landsstýrismanninum: Johan Dahl svarar at tað við verandi lógargrundarlagi ikki ber til at yvirtaka partar av loftferðsluøkinum (t.d. einans loftrúmið). Neyðugt er at yvirtaka alt málsøkið loftferðsla, um nakað skal yvirtakast. Hetta merkir tó ikki, at ein yvirtøka er ein fortreyt fyri at kunna skipa eitt serstakt loftferðsluøki yvir Føroyum, um Danmark og Føroyar annars semjast um tað. Sambært Chicago-kon­ ven­tiónini hava allir statir rættin til loftrúmið yvir tí øki, teir ráða yvir (føroyskt landaøki og út á 12 fjórðingar frá grundlinjunum). Dan­ mark hevur tó gjørt avtalu við Ísland um, at ísland m.a. røkir eftirlitið við og veitir tænastur til en-route ferðsluna í føroyskum loftrúmi. ICAO hevur samtykt eitt uppbýti av loftrúminum í sonevnd FIR-øki, sum eisini dekka loftrúmið yvir havøki í altjóða sjógvi. Avtalur eru í ICAO-regi gjørdar um, hvør skal røkja eftirlitið við flogferðsluni í hesum økjum og um fígging av kost­naðinum. Føroyar eru um­gyrdar av Reykjavík FIR á øllum síðum. Í prinsippinum ber til at uppsiga avtaluna við Ís­ land og fráboða ICAO, at Danmark/Føroyar yvirtaka eftirlitið við føroyska loft­ rúm­inum. Í praksis er tó iva­samt, um hetta hevði haft nakra ávirkan, tí flog­ før­ini leggja sjálv sínar rutur til rættis, og kunnu tí velja at flúgva norðanfyri ella sunnanfyri føroyska loft­ ferðsluøkið, um tað er ov tvørligt ella dýrt at flúgva gjøgnum tað. Harumframt er tað bert ein avmarkaður partur av transatlantisku flogferðsluni, sum í verandi støðu flýgur gjøgnum tað loft­rúmið, sum Danmark/ Føroyar sjálv kundu ásett (út á 12 fjórðingar). Um størri partur av trans­atlantisku ferðsluni skal stýrast í Føroyum, má víðkast um økið, sum Før­ oy­ar hava ábyrgd av, t.d. við at fáa ICAO at góðkenna ein nýggjan føroyskan FIR, sum fevnir um part av tí FIR- økinum, sum Ísland í dag umsitur. Tað verður tó ikki ein løtt uppgáva at sannføra ICAO um hetta. Um politiskt ynski er at arbeiða víðari við málinum at Føroyar skulu loysa uppgávur í s.v. tænastur til loftferðsluna í loftrúminum yvir Føroyum, eru serliga tveir møguleikar: • At fyrireika eina umsókn við business-case sum grundarlag fyri einum føroyskum FIR Um Føroyar skulu hava sjálv­støðuga ábyrgd fyri meira enn avmarkaða før­ oyska loftrúminum út á 12 fjórðingar, er neyðugt at fyri­reika eina føroyska um­ sókn, sum í smálutir lýsir teir búskaparligu, tekn­ isku og/ella operativu fyri­ mun­irnar við at stovna ein føroyskan FIR. Hetta krev­ ur, at tað verður gjørd ein verulig business case, sum í smálutum lýsir, hvussu Føroyar ætla sær at loysa uppgávuna, og hvørj­ar av­ leið­ing­arnar vera fyri flog­ ferðsluna, bæði figgjarliga, tekniskt og operativt. Um henda kósin verð­ ur vald, kundi verið sett­ur ein arbeiðsbólkur við neyð­ ugum fakligum innliti í økið. Arbeiðið hjá arbeiðsbólkinum kundi so verið skipað í stigum. Arbeiðsbólkurin kundi í fyrstu syftu í samstarvi við ein uttanhýsis ráðgeva við sergrein innan loftferðslu útgreinað, hvørji viðurskifti eru týdningarmest at lýsa í einari umsókn til ICAO. Á hesum stigi er helst viðkomandi at seta seg í samband við ICAO og lodda dýpið hjá flogfeløgum, so tað kann tryggjast, at tað øll viðkomandi viðurskifti verða lýst. Eisini kann ar­beiðs­ bólkurin fáa eina hylling á, hvat skal til, um nakar møgu­leiki skal vera at koma á mál. Næsta stig hevði so verið at gjørt sjálva lýsingina. Neyðugt hevði verið við uttanhýsis serfrøði til hetta, og ein møguligur arbeiðs­ bólkur mátti tí havt neyðuga fígging til arbeiðið, um nakað munagott skuldi spurst burturúr. Varð hendan leiðin vald, hevði tað kostað nakað av peningi at gera eina business case, og sannlíkindini fyri, at umsóknin verður gingin á møti eru helst avmarkað. Rákið er í løtuni tað øvugta, har tosað mest verður um at leggja loftferðsluøkið saman undir felags stýring, fyri at gera skipanina einfaldari fyri flogfeløgini. Ein føroysk umsókn um at býta verandi FIR upp í minni partar hevði tí gingið beint móti hesum ráki, og tað er tí serliga neyðugt, at business casin er sannførandi og fakliga væl grundað. • At loysa uppgávur í s.v. loftrúmið undir verandi uppbýti av FIRum Ein annar møguleiki er, at Før­ oyar heldur enn at royna at stovnseta egnan FIR, í staðin seta sær fyri at gera avtalur við viðkomandi partar um, at føroyskir stovnar og/ella feløg loysa ávísar uppgávur í sambandi við eftirlit av flogferðslu v.m. í Reykjavík FIR. Fyrsta stig hevði tá verið at gjørt eitt ítøkiligt uppskot um, hvørjar uppgávur før­ oyskir myndugleikar ella feløg kundu loyst, og síð­an tikið samband við dansk­ar og íslendskar flog­ferðslu­ myndugleikar um uppskotið. Um henda leið verður vald, eigur helst eis­ini at verða settur ein a­rbeiðsbólkur, sum kann gera nakrar innleiðandi kann­ingar og spurt seg fyri, møgu­liga í samstarvi við uttan­hýsis ráðgeva, áðrenn meira formligt samband verð­ur tikið við Ísland og/ ella Danmark. Tað er tó neyvan nakar ivi um, at tað kann gerast trupult at sannføra aðrar partar um, at stovnar og/ella feløg í Føroyum skulu loysa størri uppgávur í sambandi við FIRin. Um tað eydnast, hevði fyrimunurin við hesum tó verið, at Føroyar tá stigvíst átaka sær uppgávur og betra um førleikarnar á loft­ ferðsluøkinum, og at tað tá betri ber til at átaka sær meira umfatandi uppgávur seinni. Stakkals Winther Felagið Føroysk Miðlafólk hevur í ár latið Wintherwheiðurslønina til KvF fyri villleiðing, øsing og niðurgerðing Tað er møguligt at yvirtaka føroyska loftrúmið