týsdagur 6. mai 2014síða 2

Mikudagur 7. mai 2014 · Nr. 51 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Oddagrein Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tíðindaleiðari Jón Brian Hvidtfeldt jonbrian@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Kári Mikkelsen Tíðargrein síða 19 Mis­ nýtsla av mon­o­ polstøðu Eivin jacobsen Kjak síða 18 Nú er at fara í gongd Hóast vit hildu, at dómurin var fall­ in, tá málráðið gjørdi av, at fremm­ andu stavirnir, c, q, w, x og y ikki skuldu sleppa í stavraðið, so er síðsta orðið ikki sagt enn. Tí málið er kom­ið á tingborð, og tað skal av­ greiðast áðrenn hendan vikan er farin, tí tá fer tingið í summarfrí. Í 2009 var tingsins vilji, at hesi stav­ir skuldu við í starvraðið. Men ting­ið vildi ikki gera tað við lóg. Eft­ ir at Málráðið hevur havnað ynsk­ i­num hjá løgtinginum, so hev­ur Henrik Old, tingmaður Jav­n­að­ar­ floks­ins, lagt málið fyri tingið. Spurningurin er so, um hetta er eitt lógarmál, ella eitt mál, sum løg­ tingið skal taka støðu til. Í øll­um førum eru sjónarmiðini hjá løg­ting­ inum ­og hjá Málráðnum ikki sam­an­ fallandi –­ og taka vit fólksins vilja, so sampakka sjónarmiðini hjá Mál­ ráð­num heldur ikki við fólkaviljan – sam­bært kanningini hjá Lóðir, sum sig­ur, at 64 prosent av føroyingum taka undir við, at hesir fremmandu stav­ir skulu sleppa inn í stavraðið. At stríðast um smálutir duga før­ oy­ing­ar væl – og skriftmálið hevur mang­an verið kastibløka í so máta. Men fyri tað kunnu vit fegnast um, at so nógv fólk hava áhuga fyri mál­ i­num og fyri stavsetingini. Tí øll eru vit samd um, at vit vilja verja og varða málið – um enn vit ikki altíð eru samd um leiðina. Men hevði eingin slóðað fyri, so hevði móðurmálið hjá okkum langt síðani verið farið fyri bakka. At mál­ ið er varðveitt, og skriftmálið end­ ur­skapt, er eitt bragd, sum slóðarar hava staðið fyri, og sum vit eiga at vera stolt av sum fólk og tjóð og takk­som fyri. Tað er ikki altíð so lætt at skilja, hví fólk leggja so stóran dent á, at hesi fremmandi stavir, sum fleiri okk­ara nýta dagliga, partú ikki skulu hýsast í stavraðnum. Vit hava fyrr á hesum stað víst á tað, sum ein kendur skúlamaður, Jeff­rei Henriksen, segði. Hann held­ur, at vit skulu nýta føroyskt- vest­ur­lend­skt stavrað, sum er tað føroyska saman við x, y, z, w og q. Hann lærdi børnini tað uttanat við at syngja tað við lagnum til »Vilt tú, vilt tú«: A Á B C D Ð E F G H I Í J K L MN O Ó P Q R S T U Ú V W X Y Ý Z ÆØ Hann helt eisini, at danska »å« og ís­lendska »Þ« kundu setast aftast eft­ir tørvi. Um málið ikki verður súltað í Mentanarnevndini, so skal tingið taka støðu, um hesir stavir við lóg skulu trýstast inn í stavraðið. Tað er óheppið, at málsligar ósemjur skulu avgerast á tingi. Stava sambært løgtingslóg Í hesum sambandi skipar fel­ag Føroyskur sangskattur í Kvívíkið fyri ókeypis evn­ isdegi á Hot­el Føroyum fríggj­adagin 9. mai frá kl. 9 til middags. Evnisdagurin verður hild­ in und­ir heitinum “Bú­stað­ar­ við­ur­skifti og tænasta til fólk við menningartarni”. – Endamálið við degn­um er at varpa ljós á bú­stað­ar­ viðurskiftini hjá fólki við menningartarni og tæn­ast­ una, sum tey fáa, sigur Sigrun Wardum, forkvinna í Javna. Á evnisdegnum verða fyri­lestr­a­haldarar úr Noregi, Dan­mark og Føroyum. Dánial Gram Høgnesen úr Spyr Meg, sum er nevnd und­ir Javna, fer at greiða frá sín­um bústaðarviðurskiftum og tæn­astuni, hann fær í dag sum menn­ingartarnaður. Samstundis fer hann at bera fram ynski síni á hesum øki. Hedvig Ekberg úr NFU, syst­ir­felagnum hjá Javna í Norra, fer at greiða frá bú­ stað­ar­við­ur­skiftunum hjá menn­ing­ar­tarn­aðum har yviri. Í hesum sambandi fer hon eis­ini at greiða frá norska HVPU-reforminum frá 1991, sum hevði til endamáls at bøta um viðurskiftini hjá fólki við menningartarni, og hvussu menningin hev­ur verið á bústaðar- og tæn­ast­ u­øki­num ­síðani tá. Harumframt fer hon at greiða frá nýggju politisku við­t­økuni at gjøgnumganga og endurskoða við­ur­skift­ini á bústaðar- og tæn­ast­u­øki­ num, og um rættindini hjá norðmonnum við menn­ing­ artarni at fáa tænastu inn í heimið – sama hvar tey búgva. Tonny Mortensen, næst­ for­mað­ur í LEV, danska syst­ ir­fel­a­gnum hjá Javna, fer at greiða frá, hvussu LEV ar­ beiðir á bústaðarøkinum. Hann fer at nema við rákið í Dan­mark at byggja nógvar í­búðir á sama matrikli, og hvat LEV heldur um tað. Eisini fer hann at siga sína hugs­an um, hvussu tað á­virkar tænastuna, at fleiri búgva undir somu lon. Umboð fyri Al­manna­ verkið, fer at greiða frá før­ oysku viðurskiftunum á bústaðar- og tæn­astu­øki­ num. Sigrun Wardum vónar at síggja so nógv sum gjørligt á náms­skeið­num. – Hetta skuldi verið gott at havt í skjáttuni hjá ikki minst politikarum og em­ bæt­is­fólki umframt leiðslu og starvs­fólki á økinum. Men øll onn­ur eru eisini hjartaliga væl­komin, sigur forkvinnan í Javna. Hon leggur dent á, at hó­ ast evnisdagurin er ókeypis, ynskja tey kortini tilmelding, sum skal vera Javna í hendi í sein­asta lagi hósdagin 8. mai kl. 12. Varpa ljós á bústaðir til fólk við menningartarni Tónleikahugni við før­ oysk­um tónleiki úr eitt nú fimmti- og sekstiárunum verður í gomla dansi­stov­ uni, Frøishøllini, í Kvívík leyg­ardagin ­10. mai klokkan 19. Tað verða royndir tón­ leik­arar og sangarar, sum fara at framføra løg hjá eitt nú Teim­um av Kamarinum, Simma og Conn­ie, Her­ manni Jacobsen, Tinganest og Kára P. Theodor E. Dam Olsen fer í steðg­inum at hugleiða um, hvønn týdning serføroyski fólk­a­tónleikurin hevur havt og framvegis hevur fyri okk­um í Føroyum. Tey sum framføra verða Petra Iversen, Anna Maria Ol­sen, Bjarki Meitil, Ang­el­ ika Nielsen og Sámal Lind­ en­skov. Eisini framføra Tumm­as Marni Joensen, The­odor E. Dam Olsen og Ari Johanneson úr Kvívík. Eitt felagseyðkenni fyri tón­leik­ar­arnir og sang­ar­ar­ nar er, at teir hava okkurt til­knýti til Kvívík. Høvi verður at keypa okk­urt leskandi. Eyðkenni fyri føroyskan fólk­a­tón­leik er, at hann í nógv ár hevur verið partur a ger­andis- og vertsskapslívi før­oyinga og er sermerktur á tann hátt, at føroyingar hava gjørt bæði orð og løg. Tal­an er um tónleik, sum kann flokkast í lættara end­ a­num, tá um lagasmíð og skald­skap ræður, men sum í sniði og ljóði er ektaður og er­ligur. Við hesum sangum hava Føroyar fingið ein sang­ skatt, sum kann kallast ser­ før­oysk­ur fólkatónleikur. Hes­in tón­leik­urin er væl um­tókt­ur millum fólk felst kring landið, tí einki fínt ella ó­skilligt er við honum. Enn liv­ir hann væl, hóast tey fyrstu løgini vórðu gjørd fyri skjótt 60 árum síð­ani. Føroyskur sang­ skattur í Kvívík Tað er óheppið, at greiða málsligar ósemjur við lóg...