týsdagur 6. mai 2014síða 8

Mikudagur 7. mai 2014 · Nr. 51 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Orðingin hjá mentanar­ nevnd Løgtingsins í sam­ ban­di við at skipa málráð var soljóðandi: »Nevndin er samd um, at stavraðið eigur at vera tað sama frá skúlabók til skúla­ bók og frá skúla til skúla. Og nevndin heldur, at hetta stavrað eigur at endurspegla tann veruleika, at stavirnir CWQZ og X verða nógv nýttir í Føroyum, og tað koma støðugt fleiri orð og heiti inn í dagliga mál­ið, sum stavast - og bara kunnu stavast - við hesum bók­stav­ um. Nevndin heldur tað eisini vera ein fyrimun at hava hesar stavir til at taka, tá altjóða orð og heiti verða føroyskað og lagað til før­ oyskar málreglur. Um stavraðið ikki hýsir hes­um bókstavum, fer ein støðugt størri partur av tí máli, sum brúkt verður í Før­oy­um, at liggja uttan fyri okkara egna stavrað. Spurningurin um stav­ raðið er ikki bara mál­frøði­ lig­ur, men eisini politiskur. At ein avmarkað útgáva av stavraðnum var partur av grundarlagnum undir navna­lógini hevði t.d. av­ger­ andi týdning fyri hesa lóg. Ein óheppin avleiðing var, at óneyðuga mong nøvn fullu uttan fyri tað, sum góðkent verð­ur. Samanumtikið heldur nevnd­in, at 1) Føroyar bara eiga at hava eitt stavrað, 2) at hetta stavrað skal vera autor­i­serað, og 3) at tað skal hýsa stavunum CWQZ og X eins og stavrøðini í nærum øll­um teimum málum, føroyskt er skilt við.« Vilja hava CWQZ og X við í stavraðið Eirikur Lindenskov Tað er Henrik Old, løg­tings­ mað­ur, sum hevur lagt upp­ skot fyri tingið um at, at før­ oyska stavraðið skal skip­ast við løgtingslóg, og at stav­ir­ nir C, Q, W, X og Z skulu vera part­ar av stavraðnum. Sambært uppskotinum skal føroyska stavraðið er skip­að í hesar bókstavir: A, Á, B, C, D, Ð, E, F, G, H, I, Í, J, K, L, M, N, O, Ó, P, Q, R, S, T, U, Ú, V, W, X, Y, Ý, Z, Æ, Ø. Lógin skal koma í gildi dag­in eftir, at hon er kunn­ gjørd. Henrik Old sigur í við­ merk­ing­um til uppskotið, at tá lóg­in um Málráðið var til við­gerð­ar í tinginum í 2012, varð dentur lagdur á at skriva álit, har full undirtøka skul­di vera fyri málinum. Mentanarnevndin skjeyt m. a upp at strika á­set­ing­ina í lóg­ar­upp­skot­i­num, at nið­ ur­støð­u­r­nar hjá Málráðnum skul­du fylgjast. – Hinvegin varð dentur lagd­ur á, at Málráðið skal skapa eitt positivt huglag mill­um manna, tá um før­ oyskt skrift- og talumál ræð­ ur, sigur Henrik Old. Hetta var orðað soleiðis í álit­inum: »tað er týdningarmikið, at til­ráð­ingarnar frá Mál­ráðn­ um verða fylgdar. Hetta fer at seta størri krøv til Mál­ráð­ ið at koma við upp­skotum, sum verða vird og fáa sín sjálv­sagda lut í orð­a­skjátt­u­ num millum manna. Henda mann­a­gongd fer væntandi at fremja vaksandi tign fyri Mál­ráð­num. Fær Málráðið upp­i­borna virðing í sínum ger­and­is­virki, sum ger, at til­mæli frá Mál­ráð­num bera á­vøkst og ikki enda í ó­semj­ um, er nógv vunn­ið føroyska mál­i­num at frama.« – Lógin um Málráðið viðger ikki stavraðið. Kortini var greitt, at spurningurin um stav­raðið fór at verða ein sjálv­sagdur partur av arbeiði Mál­ráðs­ins. Serstakliga tí at Mál­ráðið skal greiða úr hond­ um móð­ur­máls­orðabók, sum lands­stýr­is­maðurin skal løg­ g­ilda, sig­ur Henrik Old. Viðvíkjandi stavraðnum sam­tykti Løgtingið í 2009 eitt uppskot til samtyktar, har Løgtingið heitir á lands­ stýr­ið um at fyrireika og leggja fram lógaruppskot um at skipa eitt málráð, har ym­ isk­ar mál­pol­it­iska­r fatanir verða u­m­boðaðar, og sum fær mynd­ug­leika at gera av spurn­ing­ar av málsligum slagi. Mentanarnevndin var full­samd um, at klassiska lat­ ínska alfabetið eigur at verða bul­ur­in í okkara stavraði. Nevnd­in vildi kortini sleppa undan at lóggeva um máls­ ligar spurningar, og skrivaði tí í staðin eina orðing um at skipa málráð, sum sæst aðr­ a­staðni her á síðuni. Henrik Old vísir á, at meir­ i­lutin í Málráðnum vil hava, at bók­stav­ir­nir c, q, w, z og x verða hildn­ir uttanfyri. – Meirilutin ásannar, at hes­ir bók­stav­ir eiga sín lut í før­oysk­um – men vil kort­ini halda teir uttan fyri al­menna stavraðið. Meirilutin á­sann­ar eisini, at skerda stav­rað­ið í mongum førum als ikki kann nýtast, og mæl­ir tí til, at vit skulu hava tvey stavrøð. Meirilutun skriv­ar, at »tá ið vit stavraða (al­fa­bet­i­sera) í eitt nú orð­a­bók­um og tele­ fon­b­ókum og á bók­a­søvnum, nýta vit, um­framt føroyska stav­raðið, mod­ern­að­a lat­ ínska stavraðið, t.e. enska stav­raðið.« Henrik Old dugir við sín­ um besta vilja ikki at síggja, hvussu hetta kann gagna før­ oysk­um máli. – Tvørturímóti skaðar tað hugs­anina um føroyskt al­mikið, at skúlanæmingar læra eitt føroyskt stavrað í før­oysk­um – men mugu brúka eitt annað. Hetta skapar ta fatan millum skúl­ anæmingar­, at føroyskt er ov trongt. At føroyskt røkk­ ur ikki. Í roknitímanum má næm­i­ngurin fara út um før­ oyskt. Tað má hann eisini, tá hann hevur alis- ella evn­a­ frøði. Og tá hann hevur tón­ l­eik. Og tá hann leitar á net­i­ num, vísir Henrik Old á. Hann sigur, at eitt gamalt mál­politiskt stevnumið er, at føroyskt skal eiga pláss á øllum rókum. Við mál­ politisku kósini, sum meiri­ lut­in í Málráðnum mælir til, verð­ur farið øvuta vegin – vit taka føroyskt av fleiri rók­um. – Eg haldi heldur ikki, at stav­raðið skal føra til ein tronga í ger­and­is­við­ur­skiftu­ num, men vera hurðin til vi­t­ an og lærdóm. – Stavraðið skal ikki vera tjóð­skap­a­r­ligt ella parta­pol­ iskt mál, men eitt praktiskt am­boð í samskiftinum í sam­ fel­ag­num. – Tað fer einki av før­oysk­ um, um vit hava c, q, w, z og x við í stavraðnum. Skerja vit okk­ara stavrað, avmarka og skaða vit hinvegin føroyskt, sig­ur Hendrik Old. Vil hava C, Q, W, X og Z stavraðið ABC ELLA AÁB Stavraðið skal ikki vera tjóðskaparligt ella partapoliskt mál, men eitt praktiskt amboð í samskiftinum í samfelagnum, og tað fer einki av føroyskum, um vit hava c, q, w, z og x við í stavraðnum. Skerja vit okkara stavrað, avmarka og skaða vit hinvegin føroyskt, sigur Hendrik Old, sum við lóg við hava »fremmandu« stavirnar inn í stavraðið TÍÐINDI