týsdagur 13. mai 2014síða 12

Mikudagur 14. mai 2014 · Nr. 54 12 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Marjun Dalsgaard Í 2009 fekk skrásetingin dul­nevndar klagur um dis­ posi­tiónirnar hjá Eik Grunn­ inum. Keldurnar hildu, at Eik Grunnurin virkaði sum rusk­spann fyri Eik Bankan, sum hevði somu nevnd, sum grunnurin. Í sambandi við dulnevndu klagurnar hugdi Skráseting Føroya nærri upp á Eik Grunnin og tann 11. mai 2009 var tikin avgerð um, at seta eina gransking í verk. Klagurnar umfataðu mill­ um annað keypið av parta­ brøvum í íslendska spari­ kassanum Spron, sum Eik Grunnurin keypti 8,44% av, eftir at partabrævahandilin varð stongdur. Tað upplýsur stjórin í Skráseting Føroya í skrivligum svari til Sosialin. Keyp av Spron ólógligt Í sambandi við granskingina varð hugt nærri at keypinum av partabrøvum í Spron um­ framt handlum av parta­ brøvum í Investea A/S og Sweden Properties A/S. Granskingarfólkið, Majk­ en Johansen, var liðug í august 2011, og granskingin stað­festi, at keypið av 8,44 % av íslendska sparikassanum Spron, eftir at handilin við partabrøvum varð stongd­ ur, var so ivasamur, at nevndin átti at biði Skrá­ set­ing Føroya, sum tá var grunnamyndugleiki, um loyvi áðrenn handilin var gjørd­ur. Sostatt hevði Eik Grunn­ urin gjørt ólógligar dipsosi­ tiónir í sambandi við keyp­ið av Spron, sum gav grunn­ inum eitt tap á 40 milliónir krónur. Í frágreiðingini staðfestið granskingarfólkið Majken Johansen advokatur, at “Fondens køb af Spron aktier fra Eik Bank P/F i ok­ tober 2008, hvor det må anses for reelt umuligt at fastsætte kurs- og markedsværdi, er en disposition af så usædvanlig karakter, og som kan have indebåret risiko for, at Fonden ikke kan opfylde sit for­mål, at Fonden burde have indhentet samtykke til dispositionen i henhold til bestemmelsen i § 21, stk.3, i lov om erhvervsdrivende fonde. Om de øvrige dispositioner ses ikke at være krav om samtykke.” Fekk ongar avleiðingar Granskingin av Eik Grunn­in­ um í 2009 fekk tó ongar av­ leiðingar. Í tí sambandi segði Kristin Balle, deildarleiðari í Skráseting Føroya við Børsen Finans, at skrásetingin hevði gjørt av ikki at gera meira við málið, men at grunnaeftirlitið fór at seta harðari inn, um tað hendi aftur. Jógvan Thom­sen var ikki stjóri í skrá­seting Føroya í 2009 og ber seg tískil undan at svara upp á, um ikki skrásetingin átti at gjørt nakað átak ímóti Eik Grunninum longu tá. Í grein í Sosialinum 5. mai sigur Jørn Astrup at ivasomu dispositiónirnar, sum fóru fram í Eik Grunninum í 2008, áttu at ført við sær, at grunnaeftirlitið, sum lá hjá Skráseting Føroya, hugdi at Eik Grunninum longu tá. Haraftrat, um grunnaeftirlitið riggaði, sum tað skuldi, hevði tað fingið eina ábend­ing um, hvussu stóð til í Eik Banka, sum fór av knóranum í 2010. Til hetta svarar Jógvan Thomsen í skrivligum svari til Sosialin: – Uppgávan hjá grunna­ myndugleikanum er at hava eftirlit við, at grunnurin virkar sam­svarandi sínum enda­máli, og at grunnurin heldur lóggávuna og við­ tøkurnar. Tískil metir grunna­ myndug­leikin ikki um, hvørt handilsligu avgerðirnar hjá nevndini í Grunninum er skila­góðar ella ikki. Eftirlitið við peningastovnsøkinum er danskt málsøki, ið verð­ ur umsitið av Fíggjar­eftir­ lit­inum sambært lov om finan­siel virksomhed. Fíggj­ areftirlitið er sostatt tann myndugleikin, ið hevur bestu amboðini at føra eftirlit og meta um støðuna hjá ein­um peningastovni – ikki grunna­ myndugleikin. Tó skal grunna­myndug­ leikin góðkenna týðandi dis­positiónir, sum kunnu hava við sær vanda fyri, at viðtøkurnar ikki verða hildn­ ar, sbrt. § 21, stk. 3 í lógini um vinnurekandi grunnar. Eftirlitið var danskt í 2007 Nógvar ábendingar vóru um, at okkurt var, sum tað ikki skuldi vera í Eik Grunn­ inum árini fram til 2010. Millum annað iva­somu dis­ positiónirnar og dul­nevndu klagurnar. Bill Justinussen, løg­tings­ limur fyri Miðflokkin hevur ført fram, at grunnaeftirtlitið átti at reagera longu tá nevndin í Eik boðaði skrá­ set­ingini frá, at hon ynskti at broyta viðtøkurnar fyri grunnin í 2007. Men Skrá­ seting Føroya var ikki grunna­myndugleiki í 2007. Eftir­litið lá hjá Erhvervs- og Sel­skabs­styrelsen, sigur Jógvan Thomsen. – Tá ið Eik Grunnurin bað um loyvi at broyta enda­ málsorðingina í 2007, var eftir­litið við vinnurekandi grunn­um hjá Erhvervs- og Sel­skabs­styrelsen í Danmark. Skrá­seting Føroya umsat hetta tíðarskeiðið bara grunna­skránna, sbrt. § 5, stk. 1 í lógini um vinnurekandi grunnar. Føroyskir myndug­ leikar yvirtóku eftirlitið við vinnurekandi grunnunum tann 1. januar 2008, tá ið lógin um ræði á málum og máls­økjum varð broytt, sigur hann. Grunnaeftirlitið var yvir­ tikið 1. januar 2008, men áðrenn tað var Skráseting Føroya millumlið millum Eik Grunnin og Erhvervs- og Selskabsstyrelsen. Tískil var tað skrásetingin, sum samskiftið við Erhvervs- og Selskabsstyrelsen vegna Eik Grunnin viðvíkjandi ynski hjá grunninum um at broyta viðtøkurnar. Hetta var tveir slakar mánaðir áðrenn skrá­ setingin yvirtók eftirlitið við grunninum. Í august 2008, tá skráset­ ing­in hevði grunnaeftirlitið, avgerð nevndin í Eik Grunn­ inum sambært fund­ar­frá­ grei­ðing at loka málið um at broyta viðtøkurnar, og at tolka svarið frá Erhvervs- og Sel­skabsstyrelsen sum, at við­tøkurnar hjá grunninum longu geva heimild at veita lán. Sein kanning Í grein í Sosialinum finst Jørn Astrup Hansen at, at kann­ ingin av Eik Grunn­inum kom ov seint í lag. Í sambandi við tað sigur Jógvan Thomsen: – Í sambandi við, at Eik Banki P/F í september mán­ aði 2010 ikki megnaði at lúka solvenskrøvini, fór Skrá­seting Føroya undir at kanna ávís viðurskifti í Eik Grunninum. Skráseting Før­oya bað eitt nú tann 11. oktober 2010 nevndina í Eik Grunn­inum um eina frá­ greið­ing um ymisk viður­ skifti í grunninum. Hesa frágreiðing fekk Skrá­seting Føroya tann 7. desember 2010. Somuleiðis vórðu nærri kanningar gjørd­ar av ársfrásagnunum fyri árini 2008 og 2009 hjá Eik Grunninum við støði í ársroknskaparlógini. Grundað á eina nærri undankanning av Eik Grunn­inum kom Skráseting Før­oya tann 11. mars 2011 til tað niðurstøðu, at fleiri viðurskifti í grunninum áttu at verða kannað nærri og boðaði alment frá tann 13. desember 2011, at gransking var sett í verk, sbrt. § 59 í lóg um vinnurekandi grunnar. Sum granskingarfólk varð Eyð­finnur Jacobsen, advo­ katur, til­nevndur. Eyð­finn­ur Jacob­sen skuldi eftir ætlan lata Skrá­set­ing Føroya enda­ liga gransk­ingar­frá­greið­ing í sein­asta lagi 1. juli 2012, um neyðuga játtanin til gransk­ ingararbeiðið fekst til vega. Skrásetingin fekk dulnevndar klagur Í 2009 fekk Skráseting Føroya tvær klagur um handlar millum Eik Grunnin og Eik Banka P/F frá persónum, sum ynsktu at vera dulnevndir. Ein gransking av grunninum vísti ólógligar dispositiónir í 2009, men tað fekk ongar avleiðingar fyri grunnin Drál í løg­ ting­inum orsøk til fyrning Seinfør viðgerð í løgtinginum er ein týdn­ingar­mik­il orsøk til, at málið um Eik Grunnin var fyrnað, tá frá­greiðingin hjá Eyð­finni Jacobsen var latin fútanum Tað var drál frá løgting­ in­um, sum var ein av stóru orsøkunum til, at málið um Eik Grunnin var fyrnað, tá frá­grei­ð­ ingin var latin fút­anum í februar 2014. Tað sigur stjórin í Skrásetingini, Jógvan Thomsen. Skrásetingin bað í mars 2011 um 1,5 millión krónur at kanna Eik Grunnin fyri, eftir at hava kannað, hvat ein tílík kostaði. Metingin bygdi mill­ um annað á, at donsku kanningarnar av líknandi málum høvdu haft ein kostnað á mil­l­ um 3 og 5 milliónir krón­ ur. Av tí at ein part­ur av Eik málinum longu var kannað í 2009 við­víkj­ andi Spron keypinum, metti skrásetingin at kost­naðurin av kann­ ingini av Eik Grunninum var minni, og at 1,5 millión var nøktandi. Men av tí at fyrsta játt­anin frá løgtinginum var áljóðandi 500 túsund, og var latin í november uttan eina sokallaða C átekning, fall játtanin burtur um árskiftið og granskingarfólkið náddi bert at brúka góðar 185 túsund krónur. Tað gekk tí næstan eitt ár, áðrenn granskingar­ fólk­ið, Eyðfinnur Ja­ cob­sen kundi arbeiða víð­ari. Í november 2012 játtaði løgtingið 300 tús­und krónur aftrat til granskingarfólkið at arbeiða fyri. – Um løgtingið hevði játtað peningin við einari sokallaðari C átekning var játtanin ikki dottin burtur við árskiftið, og so hevði kanningin verið liðug langt áðrenn, sigur Jógvan Thomsen. Hann er ikki í iva um, at tað hevur haft stóran týdning fyri, at málið náddi at fyrna. Jógvan Thomsen er ikki í iva um, at seinfør viðgerð í Løgtinginum hevur ført við sær, at málið um Eik Grunnin er fyrnað