fríggjadagur 18. juli 2014síða 48

juli 48 Ólavsøkan 2014 Viðgerð í undantaksstøðu Politiska viðgerðin av uppskotinum um nýggja stýrisskipan fyri 20 árum síðani var merkisverd og eyðkend av, at tað so at siga kom speril í tíðar­ ætlan­ina, tá ið løgtingsvalið varð út­skrivað at vera 7. juli. Stýrisskipanarlógin verður søgd at hava hægri tignarstig enn aðrar løgtingslógir. Soleiðis verður sagt í stýrisskipanarálitinum frá 1994, og har verður eitt nú víst á, at hon skuldi verða samtykt óbroytt av tveimum løg­tingum, og at broytingar í lógini skulu samtykkjast av tveimum løgtingum. Hóast hesa serstøðu so heimilaði tingið sær at víkja frá tíðarfreistunum í tingskipanini, tá ið lógin varð viðgjørd og samtykt – bæði í fyrra før­inum og í seinna førinum. At tað kom speril í politisku viðgerðina komst av, at løgtingsval varð út­ skrivað, áðrenn tað varð roknað við, at val skuldi vera. Fyrsta viðgerð var 6. apríl 1994. So varð uppskotið beint til nevndar­ viðgerð. Fyrsti fundurin í serligu nevnd­ini var 2. juni, ella trettan dagar eftir at løgtingsvalið varð út­ skrivað, 22. juni legði nevndin álit fram, og fyri at fáa lógina sam­tykta innan ásetta tíðarmarkið varð lógar­ uppskotið til bæði aðru og triðju viðgerð 28. juni 1994 ella undir val­ stríðnum til løgtingsvalið. Tá varð tað endaliga samtykt við 24 atkvøðum fyri og ongari ímóti. Summarvalið 1994 So snúði politiska dagsskráin fyri 20 árum síðani seg um valstríð fram til 7. juli, tá ið ivaleyst minnis­ ríkasta løgtingsvalið í heima­stýris­ tíðarskeiðnum varð hildið. Hetta var bara annað løgtingsvalið í juli mánað í 20. øld. Tað fyrra var 18. juli 1906, sum var fyrsta valið eftir floksbýtið á tingi. Valluttøkan 7. juli 1994 var 81,3 prosent. Á valinum í 1990 var hon 86,1 prosent, og á valinum í 1998 var hon 87,5 prosent. Á valinum í juli 1906 vann sam­bands­flokkurin, sum fekk 12 tingmenn, meðan sjálvstýrisflokkurin fekk átta tingmenn. Úrslitið á valinum 7. juli 1994 var, at sambandsflokkurin taldist millum vinnararnar. Stórar broyt­ingar vóru millum flokkarnar í ting­mannatali: Fólkaflokkurin 6 (-1), Sambandsflokkurin 8 (+2), Javnaðarflokkurin 5 (-5), Sjálvstýris­ flokkurin 2 (-1), Tjóðveldisflokkurin 4 og Kristiligi Fólkaflokkurin 2. Nýggir flokkar á tingi vóru Verkamannafylkingin (+3) og Miðflokkurin (+2). Umframt at fleiri flokkar vóru broyttir nógv í stødd, og at tað vóru lagstir tveir flokkar aftrat, so var útskiftingin stór millum tey, sum mannaðu tingið. Afturvald vórðu Anfinn Kalls­ berg, Vilhelm Johannesen, Heini O. Heinesen, Edmund Joensen, Jógvan I. Olsen, Lasse Klein, Signar á Brúnni, Tordur Niclasen, Óli Breckmann, Lisbeth L. Petersen, Finnbogi Arge, Marita Petersen, Helena Dam á Neystabø, Finnbogi Ísakson, John Petersen, Jógvan Adolf Johannesen, Jóannes Eidesgaard og Henrik Old. Nývald vóru Álvur Zachariasen, Óli Jacobsen, Kjartan Joensen, Maria Hansen, Jógvan Durhuus, Ivan Johannesen, Jørgen Niclasen, Bjarni Djurholm, Bjørn á Heygum, Kristian Magnussen, Jenis av Rana, Jákup Olsen, Jákup Joensen og Ingeborg Vinther. Tey, sum ikki bjóðaðu seg fram aftur ella ikki vóru aftuvald, vóru Karl Heri Joensen, sum var komin í tingið fyri Asbjørn Joensen, Niels Pauli Danielsen, Olaf Olsen, Jørgen Thomsen, Terje Davidsen, Thomas Arabo, Svend Aage Ellefsen, Frank Davidsen, Jógvan Sundstein, Birgir Danielsen, Atli P. Dam, Flemming Mikkelsen, Sverre Midjord og Hergeir Nielsen. Í fløkju við valbrøvini Átta dagar eftir at løgtingsvalið hevði verið, samtykti landsstýrið, sum var fyribils starvsstjórn, at leggja upp­ skotið um nýggja stýrisskipan fyri nývalda løgtingið. At tað ikki varð bíðað við hesum inntil á ólavsøku hevði sína orsøk. Undir skipanini, sum hevur verið galdandi síðani á ólavsøku í 1995, er bara ein tingseta. Hon er frá á ólav­ søku og til á ólavsøku. Undir gomlu skipanini var møguleiki fyri fleiri ting­setum í einum tingári. Eftir løgtingsvalið 7. juli 1994 ella fyri 20 árum síðani var politiska skipanin upptikin av formligu áset­ ingunum, sum í hesum førinum vil siga, hvussu tað nú skuldi vera við ný­valda tinginum og ólavsøkuni. Hildið varð, at tað fór ikki at bera til hjá nývaldu tingmonnunum at ganga í skrúðgongu á ólavsøku, uttan at valbrøvini vóru kannað og góð­kend og tingið hevði góðkent løg­ tings­valið. Tí var neyðugt at stevna nývalda tinginum saman fyri ólav­ søku. Tá ið hetta varð gjørt, so var talan um nýggja tingsetu. Uppi í tí hekk, at so var neyðugt hjá nývalda ting­inum at viðgera og samtykkja stýris­skipanar­lógina, áðrenn tað á ólavøku varð farið undir nýtt tingár. Ásetingarnar søgdu, at fyri at nýggja stýris­skipanin skuldi verða lóg, so skuldi hon samtykkjast í einum løg­ tingi og síðani í fyrstu tingsetuni eftir valið samtykkjast óbroytt av nýggjum. Marita Petersen legði 20. juli vegna landsstýrið, sum altso var starvs­stjórn, uppskotið um stýris­ skipanarlóg, sum undan valinum var samtykt, framaftur. 22. juli var tað til fyrstu viðgerð, og so varð uppskotið beint í serliga nevnd at verða viðgjørt. 25. juli vórðu 2. og 3. viðgerð av upp­skotinum, sum var endaliga sam­tykt við 29 atkvøðum fyri og ong­ari ímóti, og 26. juli varð lógin lýst at fáa gildi frá á ólavsøku 1995 – burtursæð frá grein 33, sum snýr seg um broytingina frá kollegialum stýri og til ráðharrastýri og um leik­lut løgmans í hesum sambandi. Henda greinin varð sett at koma í gildi á ólav­søku í 1996. Tá var lands­um­ sitingin umskipað. Hesum arbeiðnum stóð Finn Norman Christensen fyri. Hann var forstjóri í Tinganesi frá 1. juni 1995 og fram til 1. august 1996. Næsta árið – frá á ólavsøku 1994 og fram til á ólavsøku 1995 – varð arbeitt við uppskoti um nýggja ting­ skipan. Ólavsøkudag fyri 20 árum síð­ ani gekk nývalda tingið saman við starvs­stjórnini og prestum og embætis­monnum í skrúðgongu í kirkju og aftur úr kirkjuni og niðan á ting­húsvøllin. Hetta var sein­asta ferðin, at løgmaður og ríkis­umboðs­ maðurin gingu lið um lið fremstir í skrúðgonguni, meðan løg­tings­for­ maðurin og vara­biskupurin gingu teimum næstir. Eftir at Jógvan Ingvard Olsen, løgtingsformaður, hevði sett tingið, helt Marita Petersen løgmansrøðuna, sum er tann einasta løgmansrøðan, ið er hildin, uttan at løgmaður hevur havt samgongu aftanfyri seg. Mikroovnur og brenniovnur Á valinum fyri 20 árum síðani vóru sambandsflokkurin og nýggju flokkarnir, miðflokkurin og verka­ mannafylkingin, stóru vinn­arar­ nir. Fýra ár seinni var tjóð­veldi stóri vinnarin. Tá varð full­veldis­ landsstýrið skipað millum fólka­ flokkin, tjóðveldisflokkin og sjálv­ stýris­flokkin. Millum átøkini hjá full­veldis­sam­ gonguni var arbeiðið at fyri­reika grundlógaruppskot. Seinni varð navnið broytt til nýggja stjórnar­ skipan. Umframt uppskot um sjálvu stýrisskipanina, valdsbýtið og eftir­ lit og ásetingar um, hvussu farast skal fram, tá ella um Føroyar og føroy­ingar ynskja broytingar í ríkis­ rættarligum viðurskiftum og sátt­ málum verður í álitinum nógv gjørt burturúr ásetingum um rættindi og skyldur. Jóan Pauli Joensen, pro­ fessari, var formaður í nevndini, og Kári á Rógvi, sum nú er professari, var fyrstu árini skrivari og seinni næst­formaður í nevndini. Spurningurin um nýggja stjórnar­ skipan hevur verið uppi og vent í øllum valskeiðunum síðani 1998. Málið hevur verið viðgjørt í tinginum og í serligum nevndum, og nógvir fundir og samráðingar hava verið, men tað er ikki eydnast at finna breiðu semjuna um hetta málið, sum tað hevur verið dyrgt eftir. Myndaliga kann sigast, at stýris­ skipanarlógin fyri 20 árum síðani, sum var grundað á álitið frá 1994, varð viðgjørd í mikroovni og harvið uttan møguleika at verða vend og snarað, og breiður meiriluti í ting­ inum tók undir við henni. Uppskotini, grundað á álitið frá 2006, hava verið viðgjørd í brenniovni, har tað hevur verið møguleiki at venda og snara spurningum og avbjóðingum, uttan at tað hevur borið til at evna lógar­ upp­skot til, sum hevur vunnið breiða undir­tøku í tinginum. Hetta valskeiðið er lítið lagt aftrat eldinum, sum harvið hevur verið lítil og kraftarleysur. Sjálvandi fer spurningurin um nýggja stýrisskipan ella stjórnar­ skipan ella grundlóg aftur at koma á dags­skrá. Tríggir tingmenn, sum vóru við til at viðgera uppskotið fyri tjúgu árum síðani, eru framvegis valdir ting­menn – Bjarni Djurholm, Jenis av Rana og Jørgen Niclasen, sum tó hevur latið tingsessin frá sær, meðan hann er landsstýrismaður í fíggjar­málum. Spurningurin er, hvørji av teim­ um, sum nú manna politisku sessir­ nar, vera har um tjúgu ár, og um tað um tjúgu ár verður sama stýrisskipan gald­andi, sum var samtykt heita politiska summarið upp undir ólav­ søku í 1994.