týsdagur 8. juli 2014síða 10

Mikudagur 9. juli 2014 · Nr. 77 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jón Brian Hvidtfeldt Tað kom óvart á tey flestu, tá tað um dagarnar var greitt, at eingin skipað ullamóttøka verð­ur í ár. Átakið dettur nið­ ur­fyri, hóast tey flestu eru á ein­um máli um, at royndirnar í fjør vóru góðar. Árið í fjør var eitt royndarár, og Bún­að­ar­grunn­ ur­in stuðlaði við stívliga 220.000 krónum. – Vit átóku okkum upp­gáv­ una at standa fyri ulla­mót­ tøku í fjør og høvdu vónað og eisini ætlað, at átakið kundi halda áfram í ár. Men vit hava júst fingið noktandi svar frá Búnaðargrunninum, sum vit aftur hesaferð høvdu søkt um stuðul til verk­ætl­ anina, segrði Høgni í Stóru­ stovu, deildarleiðari hjá ALS, í samrøðu við Vinnuna mána­dagin. Vinnan, sum er vinnu­ blað­ið hjá Sosialinum, hevði mána­dagin stórt tema um før­oysku ullina. Blaðið tosaði við Arbeiðsloysisskipanina; við hjúnini Karin og Árna Bratta­berg, sum síðani ár 2000 hava tikið ímóti um­ leið helvtini av føroysku ull­ini; við Búnaðarstovuna; við røktingarmann og við landsstýrismannin í land­ bún­aðarmálum. Umrøðan gav eina greiða mynd av eini rávøru, sum all­ir partar ynskja at koma til høld­ar, men sum eingin eftir øllum at døma fær bilbukt við. Tí er vandi fyri, at føroyska ull­in endar í ovnunum á brenni­støð­un­ um. Eins og onnur, so sigur stjór­in í Búnaðargrunninum seg harmast um at skipaða inn­savnanin av føroysku ull­ini eftir øllum at døma er dott­in niðurfyri. Men Regin I. Jak­obsen vil ikki hava sitandi á sær, at Búnaðargrunnurin skal hava skyldina fyri tað. – Búnaðargrunnurin hev­ ur heimild at stuðla verk­ ætl­anum innan gransking menn­ing og nýbrot innan land­búnaðin. Og tað var eis­ini við hesum í huga, at grunn­urin í fjør var við at seta ígongd arbeiðið at savna inn ullina. Men grunnurin gjørdi beinanvegin greitt, at her var talan um eina ein­ gangs­upphædd, sigur Regin I. Jakobsen. Stjórin byrjaði í starvinum 1. mai í ár, og av givnum or­ søk­um var tað tí ikki hann sjálv­ur, sum vegna grunnin játt­aði stuðulin í fjør. Men sam­bært Regini I. Jakobsen var Búnaðargrunnurin, eins og fleiri onnur, rættuliga spent­ur uppá hesa verkætlan og hvussu langt hon kundi bera. – Men tað sum vit í Bún­ að­argrunninum síggja er, at man í ár ger neyvt tað sama sum í fjør. Vit høvdu ímyndað okkum, at man staðfesti nøkur ting og lagaði framleiðsluna so­leið­is at hon við tíðini gjørd­ist sjálvberandi. Tá vit ikki síggja tað, so forðar okk­ara regluverk okkum í at halda fram við at stuðla verk­ ætlanini, sigur Regin I. Jak­ob­ sen. Einki broytt Sæð úr sjónarhorninum hjá stjóranum í Bún­að­ar­grunn­ in­um, so er einki broytt í mun til í fjør. Ætlanin er tvørt­urímóti at gera neyvt tað sama sum í fjør. – ALS hevði sum skilst gjørt eitt rímiliga stórt fyri­ reikingararbeiði, áðr­enn verkætlanin fór av bakka­ stokki í fjør. Og so hevur man í umbúna at gera tað sama aft­ur í ár. Tað kann vera mik­ ið skilagott, men tá er Bún­ að­argrunnurin ikki rætta adr­essan at søkja um stuðul, sig­ur Regin I. Jakobsen. Harumframt sigur Bún­ aðargrunnurin seg hava fingið upplýst, at óansæð stuðulin úr Bún­að­ar­grunn­in­ um endar ullin ikki í før­oysk­ ari framleiðslu kortini. – Vit hava fingið upplýst, at um so er at grunnurin vil stuðla verkætlanini við fimm krón­um fyri hvørt kilo av ull, so verður úrslitið kortini, at ull­in verður seld av landinum til ein enskan keypara fyri tríggj­ar krónur kilo og kemur tí ikki í føroyska framleiðslu, sig­ur Regin I. Jakobsen og held­ur fram: – Vit síggja als einki enda­ mál í at vit sum ein føroyskur bún­aðargrunnur skal stuðla eini verkætlan, har úr­slit­ið verður at ein enskur fram­ leið­ari fær føroyska ull til keypt fyri lítið og lætt. Tá tað er sagt, so vil Reg­ in I. Jakobsen fegin leggja afturat, at sæð úr sjón­ar­ horn­inum hjá ALS kann tað vera sera gott at skapa eitt mein­ingsfult arbeiðstilboð, har føroyska ullin verður gagn­nýtt. – Men karmarnir fyri Bún­aðargrunnin loyva ikki grunn­inum at vera stuðul fyri slíkar verkætlanini, sigur Reg­in I. Jakobsen. Stjórin í Bún­að­ar­grunn­ in­um heldur hinvegin, at skal ein verkætlan við at savna inn føroysku ullina fáa almennan stuðul, so má tann stuðulin koma úr lands­ kass­anum. Regin I. Jakobsen sigur seg skilja argumentið um, at Búnaðargrunnurin er sprottin úr føroyska land­ bún­aðinum og tí hevur eina moralska skyldu at stuðla undir landbúnaðin í Før­oy­ um. – Jú, eg skilji sjónarmiðið, og eg haldi eisini at Bún­ að­argrunnurin livir upp til hesa moralsku skyldu í dag. Men eg loyvi mær at ivast í, um Búnaðargrunnurin eisini hev­ur moralska skyldu at liva upp til, at enskir framleiðarar av ullavørum fáa ull úr Før­ oy­um at framleiða sína vøru burturúr. Gera vit tað, so handla vit í stríð við við­ tøk­urnar fyri grunnin, sigur Reg­in I. Jakobsen. Vit eru ikki ein stuðulsgrunnur – Tað er ringt at vera ósamdur í, at ullin helst eigur at gagnnýtast. Men vit hava ongar ábendingar fingið um, at hendan vinnan kemur at hvíla í sær sjálvum, og tí er Búnaðargrunnurin skeiva adressan at leita sær stuðul úr aftur í ár, sigur Regin I. Jakobsen FAKTA Niðurstøða úr frágreiðing hjá ALS um verkætlanina at savna inn, flokka og selja føroyska ull: Tað hevur eyðnast at fáa í lag samstørv við fleiri viðkomandi áhugabólkar, sum allir hava tikið undir við verkætlanini. Búnaðarstovan, Búnaðargrunnurin, IRF, Almannaverkið umframt onnur hava staðið saman við ALS og gjørt, at tað bar til at gera hesa verkætlan til veruleika. Tað eyðnaðist at savna áleið somu nøgd av ull inn sum undanfarin ár, og sum nakað nýtt hesaferð varð ullin skyld í ymsar flokkar av dygd og liti, áðrenn hon varð pakkað. Tað eyðnast at fáa fólk til verkætlanina, og fólkini, sum hava tikið lut siga seg hava fingið nógv gott burturúr verkætlanini. Sum nakað lutfalsliga nýtt hevur samstarv verið millum Almannaverkið og ALS um at heita á fólk at taka lut í verkætlanini, og tann parturin hevur virkað væl og ber boð um, at samstørv av hesum slagi kunnu mennast enn meira. Størstu avbjóðingarnar við at savna inn ull eru, at marknaðarprísurin er so lágur, at áhugin fyri at lata ull er avmarkaður. Hevði Búnaðargrunnurin ikki latið verkætlanini stuðul, hevði lítið og einki verið eftir at latið teimum, sum lótu ull, eftir at útreiðslurnar vórðu drignar frá inntøkunum frá sølu. Skal ull framhaldandi verða savnað, skyld og pakka í Føroyum, er tí neyðugt við onkrum slagi av stuðuli, tí peningaliga ber hetta seg ikki. Ullaverkætlanin hevur kravt nógva tíð og orku av ALS, og er áhugin fyri ullini so avmarkaður, sum hann hevur víst seg at vera hesaferð, so er ivasamt, um ALS tekur stig til verkætlan av hesum slag aftur í 2014. Um so verður, so verður tað sannlíkt ein treyt, at okkurt slag av peningaligum stuðuli verður latin eini slíkari verkætlan. Burtursæð frá búskaparliga partinum eru vit á ALS væl nøgd við verkætlanina og tey samstørv, sum eru sprottin av henni. Mynd: Kjartan Madsen