týsdagur 9. september 2014síða 4

Mikudagur 10. september 2014 · Nr. 102 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Jón Brian Hvidtfeldt Vit kenna myndina í dag. Myndina av sperdu og strongdu familjuni, sum rennur frá einari al­menn­ ari hurð til aðra, frá einum málsviðgera til ann­an, samstundis sum frustra­ tiónirn­ar vaksa sum ókrút. Tann myndin skal vera for­ tíð. Í staðin skal samfelagið røk­ja sína uppgávu, myndug­ leik­ar­nir skulu taka ábyrgd. Taka ábyrgd bæði av sínum parti av tænastuni og eisini taka ábyrgd av at samstarva og samskipa tænastuna við aðr­ar myndugleikar. Nýggja mynd­in skal vísa samstarv og samskipan, soleiðis at familjan fær tey tilboð, ið hon hevur rætt til, uttan at brúka alla sína tíð og orku til at vera sín egni málsviðgeri. Myndirnar vóru báð­ ar uppi at venda í full­set­ta fundarhølinum í Al­man­na­ mála­rá­ðnum fyrra­part­in týs­ dag­in, tá spild­ur­nýggja til­ mælið við krúl­lu­ta heiti­num ”Til­mæli um at skipa eina góða til­gongd hjá familj­um við bar­ni við autis­mu” varð al­manna­kunn­g­jørt. Tilmælið er ein stutt og greið ætlan fyri, hvus­su mongu og ymsu myndug­leik­ ar­nir í felag kunnu røkja sína skyldu at veita børnum við autismu og familjum teirra eitt so gott tilboð, sum yvir­ høvur tilber. Tilmælið vísir, hvussu til ber at skapa for­ treytir fyri einari góðari til­ gongd hjá familjum, sum fáa barn við autismu. Sam­felagið skal skapa eitt saman­hang­ andi tilboð, frá fyrstu ábend­ ing­ar eru um autismu, til brek­ið autisma er staðfest, víð­ari til barnið fer í skúla sum frálíður veksur upp og traðk­ar fyrstu fetini inn í vaks­na­manna­tilveruna. – Endamálið er ein greið og skipað almenn tæn­asta, sum byggir á sam­starvs­av­ tal­ur, eitt felags virðis­grund­ ar­lag og greiðar virkis­æt­lan­ ir fyri hvørt einstakt barn við autismu, sigur Eyð­vør Morten­sen, sum legði til­mæl­ ið fram vegna ar­beiðs­bólk­in. Ein grundtanki er at skipa eitt vælvirkandi toy­ mi um hvørt einstakt barn við autismu. Í toymi­num eru, umframt for­eldr­ini at barni­num, eitt um­boð fyri al­man­na­økið, heilsu­øk­ið, náms­frøð­ina og ser­náms­ frøð­ina. Umboðini hava so hvør í sínum lagi ábyrgd fyri sín­um øki, tey eru at at rokna sum akkerspersónar fyri sín stovn ella geira, og arbeiðið verð­ur skipað við regluligum net­fund­um við fastari skrá. – Vit meta, at eitt væl­virk­ andi toymi um barnið kann loysa tær flestu av­bjóð­ing­ ar­nar, sum eru, sigur Eyðvør Morten­sen og leggur afturat: - Á henda hátt fáa øll somu tilgongd í samskifti við nógvu og ymisku tæn­ ast­ur­nar. Sambært ar­beiðs­bólki­ num eru millum 150 og 200 børn við autismu í Føroyum. Nýggja skipanin skal setast í verk 1. januar næsta ár, og í seinasta lagi 1. januar 2016 skulu allar familjur hava fing­ið tilboðið. Familjan Arbeiðið at fáa almennu myndugleikarnar og stovn­ ar­nar at tosa saman byrjaði í 2012, og síðani tá hava okkurt um 50 fólk verið við, um­ boð­andi ymsu aktørarnar á øki­num. Tað vísir, sambært arbeiðs­bólkinum, hvussu kompli­ser­að økið er ídag. Ein mynd, ið formaðurin í Autis­mu­felagnum kennir aft­ur frá gerandisdegnum hjá familjunum. – Í dag er ikki óvanligt at familjur hava okkurt um 14 ymiskar, almennar myndug­ leika­hurðar at banka uppá fyri at fáa hjálp til síni børn við autismu, sigur Jørmund Fold­bo. Framman fyri full­setta fundarhølinum í Al­manna­ mála­ráð­num vísti hann á dømi um tær mongu stovns­ eind­ir­nar við sínum starvs­ fólk­um, sum eitt barn við aut­ismu og familjan hava sam­band við gjøgnum upp­ vøkst­urin. – Hetta er tað, sum ein famil­ja skal taka sær av í dag, sigur Jørmund Foldbo og slær út við ørmunum. Tí fegnast formaðurin í Auti­s­mu­felagnum um nýgg­ ja leistin. – Tað, sum hendir í dag, er at familjan blívur burt­ur í øllum hurðunum og sam­ skifti­num við tað almenna. Í tí stóra og heila vænta vit, at familjan nú kemur aftur í aftu­r, sigur Jørmund Foldbo. Sambært formanninum er broytingin harðliga til­ trongd: – Mín pástandur er, at kom hendan yvirlýsingin fyri 15-20 árum síðani, so høv­du nógvar mannalagnur ver­ið spardar, sigur Jørmund Fold­bo við undirskrivaðu yvir­lýs­ing­ini í hondini. Hann fegnast um arbeiðið og lidna tilmælið, sum setir brúk­aran í fokus. – Hvør er tað, sum veit best um støðuna hjá tí ein­ støku familjuni? Eru tað tey, sum standa uttan fyri og hyggja inn, spyr Jørmund Foldbo retoriskt: – Nei, tú mást fara inn í ein­støku familjuna og har finna útav, hvussu tey hava tað. Tað er tað fantastiska við hesi tilgongdini – man er farin inn til familjuna og hevur spurt tey. Jørmund Foldbo sigur seg trúgva, at fyri nógv fak­fólk var tað óivað ein ”aha-upp­liv­ ing” at arbeiða á henda hátt. – Men í dag hava øll ognar­kenslu fyri arbeiðnum og úrslitinum. Vit hava ikki fing­ið eitt álit á 300 síður, men eitt liðugt produkt. For­ eldr­ini verða loyst frá upp­ gávu­ni at samskipa alt, vit fáa eina heildarætlan fyri barn­ið, eitt skipað samstarv tvørt­ur um fakmørk og eina skip­aða tilgongd gjøgnum upp­vøkst­urin hjá barninum, sigur Jørmund Foldbo. Hann hevur góðar vónir um, at yvirlýsingin og til­ mæl­ið ikki bara enda sum føg­ur orð. – Vit eru greið yvir, at trøini vaksa ikki inn í himmal­in. Tí var endamálið við arbeiðinum at finna útav, hvus­su vit kunnu fáa meira burt­ur úr tí, sum longu nú er játtað til endamálið. Tað hal­ di eg hevur eydnast, sigur Jør­mund Foldbo. Familjan skal aftur sleppa at vera familja Í felags yvirlýsing binda trý landsstýrisfólk og formaðurin í Kommunufelagnum seg til at samstarva. Børn við autismu og familjur teirra skulu nú fáa eitt samskipað heildartilboð frá almennu Føroyum Vælvild Ikki færri enn trý landsstýrisfólk og formaðurin í Kommunufelagnum skrivað undir felags yvirlýsingina. Øll eru tey sannførd um, at góða tilgongdin fer at bera á mál: – Tilmælið er eitt ítøkiligt amboð, sum vísir okkum, hvussu familjur við børnum við autismu aftur sleppa at vera familjur og ikki málsviðgerðar. Annika Olsen, landsstýriskvinna í almannamálum – Við samstarvsavtaluni er ein góð tilgongd byrjað. Hetta er ein slóðbrótandi og framsøkin verkætlan og eitt gott grundarlag at arbeiða út frá. Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum – Søgan vísir okkum, at uttan samskipan fer góði viljin í vaskið, tíverri. Her hava vit eitt frálíkt tilmæli, sum skal fremjast í verki skjótast tilber. Karsten Hansen, landsstýrismaður í heilsumálum – Avbjóðingin hevur verið at forða fyri, at børn við autismu og familjur teirra ikki gerast kastibløkur í systeminum. Kommunurnar partur í hesum nýggja samstarvi skal ikki liggja eftir. Heðin Mortensen, formaður í Kommunufelagnum – Mín pástandur er, at kom hendan yvirlýsingin fyri 15-20 árum síðani, so høvdu nógvar mannalagnur verið spardar, sigur Jørmund Foldbo