týsdagur 16. september 2014síða 48

Mikudagur 17. september 2014 · Nr. 105 16 Sosialurin Ann Sølvia er spent. Hon er í ferð við at fyrireika seg til at fara undir eina stóra kanning av før­ oyska landslagnum, sum hevur til endamáls at finna leivdir frá vík­ ingum, sum vórðu grivnir í Føroyum fyri yvir 1000 árum síðani. Ann Sølvia var liðug við út­búgv­ ing sína sum fornfrøðingur fyri einum ári síðani og hevur nú fingið stuðul frá Granskingarráðnum til at fara undir ph.d. verkætlan sína, sum hon vónar fer at grava fram meira vitan um, hvussu tey fyrstu fólkini í Føroyum livdu. Tey næstu trý árini fer hon at gera ymisk sløg av kanningum, sum skulu avdúka, hvar víkingarnir hava grivið síni deyðu. – Fornfrøðingar vita ongantíð, hvat teir finna, tá teir fara at leita. Men eg vóni, at eg fari at finna nýggjar víkingagravir, sum kunnu geva okkum størri innlit í, hvussu tey fyrstu fólkini í Føroyum livdu, og hvussu teirra heimsáskoðan var, sigur Ann Sølvia. Spennandi søgur Ann Sølvia hevur havt áhuga fyri søgu alt tað, hon minnist. Hon er uppvaksin á Viðareiði, og sum barn dámdi henni væl at hoyra pápa sín siga frá søgum og sagnum um lívið og hendingar í gamlari tíð. Eisini dámdi henni væl at ganga túrar úti í náttúruni, har ymiskar leivdir frá fornari tíð vóru at síggja. – Tað kveikti mín áhuga eisini fyri øllum tí, sum vit ikki vita, og sum fornfrøðin kann hjálpa okkum við at fáa meiri at vita um, sigur hon. Tá Ann Sølvia var liðug við studentaskúlan og skuldi velja, hvørja leið hon skuldi ganga, gjørdi hon av at fylgja áhug­an­ um fyri teimum gomlu søg­un­um frá barnaárunum og fór til Keyp­ manna­havnar at lesa fornfrøði. Hon tók bachelor-prógv í mið­ eystur-fornfrøði, har hon lærdi um tær gomlu mentanirnar í Egypta­ landi, Jordan, Ísrael og Mesopo­ tamia, sum í dag er Irak. Síðani tók hon master-útbúgv­ ing í evropeiskari fornsøgu, sum eisini fevnir um norðurlendska fornfrøði. – Mín áhugi hevði alla tíðina ser­liga verið fyri Norðuratlants- økinum, men eg eri eisini glað fyri, at eg havi lært um ta gomlu forn­ frøðina í Miðeystri, tí tað hevur givið mær eitt breiðari perspektiv og gjørt meg betri føra fyri at skilja, hvussu handilssamband og fólka­ flytingar hava ávirkað forn­frøðina, sigur hon. Ann Sølvia skrivaði serritgerð um føroysk landsløg frá víkingatíð fram til miðøld. Hon kannaði lands­ lagið í Fugloynni og aðrastaðni í Føroyum og samanbar við landsløg í Hetlandi og Orkney-oyggjum, har leivdir frá gomlum búsetingum eisini eru funnar. – Landslagið broytist av menn­ iskj­unum, sum liva í tí, og vit síggja farleiðirnar eftir teimum, sum livdu í gamlari tíð. Varðar vísa, hvar tey hava gingið, og búsetingar hava sett sær spor í landslagnum, greiðir hon frá. Frávik í landslagnum Ann Sølvia vildi vita meira um, hvussu víkingarnir í Føroyum hava livað, og hon gjørdi av at fara undir eina ph.d. verkætlan um víkingagravir í Føroyum. Hon søkti um fígging frá Granskingarráðnum og fekk 1,1 miljón kr. til verk­ætl­an­ ina. Bert tvær fornar gravir eru funn­ar í Føroyum. Í Tjørnuvík er ein grøv við leivdum av 12 fólkum funn­in, og á Sandi ein grøv við 11 fólk­um. – Vit vita so lítið um víkingarnar í Føroyum. Um tað eydnast at finna fleiri gravir, kunnu vit kanska fáa meira at vita um tað sosiala lívið, sum fólk hava livað, sigur hon. Ann Sølvia fer at brúka fleiri ymiskar kanningarhættir fyri at finna fram til víkingagravirnar. Fyrst fer hon fer at kanna, hvussu víkingagravirnar í Tjørnuvík og á Sandi liggja í landslagnum. Síðani fer hon at leita í Skjalasavninum eftir møguligum fráboðanum frá fólki, sum hava funnið mannabein. – Eg fari at seta nálir á eitt kort, so eg kann fáa eitt yvirlit yvir, hvar gravir frá víkingatíðini kunnu hugs­ast at vera. Síðani fari eg at velja mær nøkur støð, sum eg fara út í lands­lagið at kanna nærri, sigur hon. Ann Sølvia fer at nýta ein ser­ ligan kanningarhátt at finna grav­ irnar í landslagnum, sum íslendski fornfrøðingurin Adolf Fríðriksson hevur ment. Í Íslandi eru 160 gravir frá víkingatíðini funnar. - Hann hevur funnið fram til, hvørji frávik í landslagnum geva ábendingar um, at víkingagravir eru undir moldini. Kanningarnar eftir hesum framferðarhátti í Ís­ landi hava víst, at víkingagravir eru bæði tætt við bústaðir og við farleiðir uttangarðs. Eg fari at royna at finna somu frávik í føroyska landslagnum, sigur hon. Heilag støð Ann Sølvia fer eisini at brúka skriv­ ligar keldur fyri at finna fram til, hvar víkingagravir kunnu vera, men tær eru ikki altíð álítandi. – Skrivligu frásagnirnar mugu lesast við fyrivarni, tí tær eru niður­skrivaðar fleiri ættarlið eftir vík­ingatíðina. Fleiri frásagnir eru um, at víkingagravir hava ligið í heyggjum, men enn eru ongar víkinga­gravir funnar í heyggjum í Føroyum, sigur hon. Eisini staðarnøvn og sagnir kunnu geva ábendingar um, hvar víkingagravir kunnu vera, og gamlar lógir kunnu vera ein virðismikil kelda til vitan um landslag og grav­ staðir. Umframt tær skrivligu keldurnar ætlar Ann Sølvia eisini at tosa við fólk á staðnum, sum hava vitan um landslagið og kenna søgur, ið eru knýttar at plássunum. Ann Sølvia væntar ikki, at hon fer at finna allar víkingagravir í Føroyum, men nakrar vónar hon at finna. – Eg fari at hyggja at skjølum um allar Føroyar, men eg fari at avmarka meg til at leita úti í lands­lagnum í Norðoyggjum í hes­um umfarinum. Eg havi valt tann partin av Føroyum, tí eg eri uppvaksin har og kenni landslagið og tær sagnir og søgur, ið eru knýttar til støðini, sigur hon. Í Ísland eru víkingagravir funnar bæði tætt við bústaðir hjá fólki og við farvegirnar, har tey hava gingið. Í Føroyum eru enn ongar gravir funnar burturi frá búplássum. – Finna vit gravir, ið liggja uttan­ garðs, kann tað geva ábendingar um, at víkingarnir hava havt heilag støð úti í náttúruni, sigur Ann Sølvia. Gávur við í grøvina Víkingarnir góvu teimum deyðu gávur við í grøvina. Í Tjørnuvík var ein kvinna gravløgd við einum ring­próni, og fornfrøðingar hava eisini funnið silvur og armbond í føroysku víkingagravunum. Í Íslandi, Danmark og Noregi hava fornfrøðingar funnið knívar og svørð í víkingagrøvum, og onku­ staðni hava fólk eisini verið grivin saman við einum hesti ella einum báti. – Gravgávurnar eru lutir, ið hava havt stóran týdning fyri tey deyðu. Eingin veit tó við vissu, hvønn týdn­ ing gávurnar hava havt, sigur Ann Sølvia. Víkingagravir venda øðrvísi enn kristnar gravir. Víkingarnir vórðu grivnir í norður-suður í staðin fyri í eystur-vestur sum tey kristnu. – Vit vita ikki, hví víkingarnir gravaðu teirra deyðu á henda hátt, men helst hevur tað okkurt við teirra fatan av heiminum og teirra trúgv at gera, sigur Ann Sølvia. Ann Sølvia vónar, at hon fer at fáa meira at vita um, hvussu vík­ ingarnir fataðu heimin, og hvussu teirra trúgv var. – Víkingarnir høvdu eina heilt aðra mynd av heiminum við fleiri gudum, men vit vita lítið um ta norrønu gudalæruna, og hvussu vík­ingarnir hava útint teirra trúgv. Okkara mynd av teimum norrønu gudunum er nógv ávirkað av tí kristna umhvørvinum, sum gudalæran er niðurskrivað í, sigur hon. Hóast meira enn 1000 ár eru liðin, síðani víkingarnir búleikaðust her á landi, ber enn til at finna leivd­ir av teimum í gravunum. Beina­leivdirnar eru illa farnar, men tenn­inar halda munandi longri, tí emaljan er so sterk. Um Ann Sølvia finnur nýggjar víkingagravir við leivdum av menniskjum, kunnu aðrir serfrøð­ ingar gera til dømis dna-kanningar og isotop-kanningar, ið kunnu geva vitan um, hvaðani niðursetufólkini komu, og hvørjum tey livdu av. Vil kanna alt Føroyar Endamálið við ph.d. verkætlanini er fyrst og fremst at finna nýggjar vík­ ingagravir, men Ann Sølvia vónar, at hon eisini fær møguleika fyri at gera royndargrevstur á nøkrum støðum fyri at fáa staðfest, um talan veruliga er um víkingagravir, og hvussu tær síggja út. – Eg havi nógvar spurningar, ið eg vóni at fáa svaraðar, og eg eri ótrúliga spent at fara undir tað ítøkiliga arbeiðið. Og vónandi fari eg eisini at kunna brúka úrslitini av hesum kanningunum til aðrar kanningar seinni, sum kunnu fevna um alt Føroyar, sigur hon. Ann Sølvia hevur í løtuni starv á savninum í Keypmannahavn, men hon vónar, at hon fer at kunna virka í Føroyum sum fornfrøðingur. – Eg veit ikki, um tað verður møgu­ligt at fáa arbeiði í Føroyum sum fornfrøðingur, men annars ætli eg mær at søkja um stuðul úr ymisk­um grunnum til verkætlanir, ið eru tengdar at føroyskari forn­ frøði, sigur hon. Ann Sølvia heldur tað hava stó­ ran týdning, at fornfrøðiligar kann­ ingar verða gjørdar í Føroyum. – Tað eru ikki gjørdar nógvar fornfrøðiligar kanningar, og vit vita so lítið um fornu tíðina. Tær leivdir, ið enn eru, kunnu lættlliga fara fyri skeyti, tí harðbalna føroyska veðurlagið máar burtur av jørðini, sigur hon. Ann Sølvia leitar eftir víkinga­gravum 32 ára gamla Ann Sølvia av Viðareiði hevur sett sær fyri at avdúka so nógvar víkingagravir í Føroyum sum til ber. Hon hevur fingið stuðul frá Granskingarráðnum til at finna og kanna gravir hjá teimum fyrstu fólkunum, sum búsettust í Føroyum fyri meira enn 1000 árum síðani. »Vit vita so lítið um víkingarnar í Føroyum. Um tað eydnast at finna fleiri gravir, kunnu vit kanska fáa meira at vita um tað sosiala lívið, sum fólk hava livað.« Ann Sølvia Lydersen Jacobsen Fødd 1981 Uppvaksin á Viðareiði MA í fornfrøði frá Keypmannahavnar Universiteti Ph.d. verkætlan á University of Aberdeen: Gravir og landslag í Føroyum í víkingaøld FAKTA Ann Sølvia hevur í løtuni starv á savninum í Keypmannahavn, men hon vónar, at hon fer at kunna virka í Føroyum sum fornfrøðingur.