týsdagur 18. november 2014síða 22

Mikudagur 19. november 2014 · Nr. 132 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 kjak Tóra við Keldu forkvinna í MBF – Meginfelag teirra brekaðu í Føroyum Nógv verður tosað um in­klu­ sjón av næm­ing­um við av­ bjóð­ing­um í fólka­skúl­an­um, og kanningar vísa, at in­klu­ sjón kann styrkja lær­ing­ina hjá øll­um næm­ing­um. Hugtakið og bakgrund Hugtakið inklusjón stendur í Sala­manca yv­ir­lýs­ing­ini, upp­kall­að eft­ir spanska bý­ num, har fyrsta altjóða orða­ skifti um in­klud­er­andi skúl­ an var í 1994. Har møtt­ust um­boðs­fólk úr 92 londum og 25 al­tjóða felagsskapum fyri at und­ir­skriva, at út­búgv­ing fyri øll eisini skuldi fevna um næm­ing­um við av­bjóð­ ing­um. Eisini vísir ST sáttmálin, um rættindi teirra, ið bera brek, í grein 24 á rættin til út­ búgv­ing í eini inkluderandi út­búgvingarskipan á øllum stig­um og læring fyri lívið. Hetta merkir, at bæði lær­ing og menning í skúla so vítt gjør­ligt skal vera í van­liga fólka­skúl­an­um og í nær­um­hvørv­in­um hjá næm­ ing­inum. Ymiskar lýsingar eru av in­klu­sjón, men breið semja er um, at fyri nakrar næm­ ing­ar er vanlig und­ir­vís­ing ikki nøkt­andi. Næm­ing­ar við av­bjóð­ing­um skulu tí fram­ hald­andi hava møguleika fyri ser­und­i­r­vís­ing, um neyð­ ugt. Inkluderandi læruumhvørvið Grundleggjandi spurn­ing­ ur­in er, hvussu inkluderandi læru­um­hvørv­ið verður tryggj­að og har­við fak­liga støð­ið hjá øll­um næm­ing­ um. ”Dansk Clearinghouse” hev­ur m.a. gjørt eitt skipað gransk­ing­ar­yv­ir­lit av al­tjóða kann­ing­um um úr­slit­in­um av in­klu­sjón av næm­ing­um við av­bjóð­ing­um, sum vísir, at inklusjón kann styrkja læringina hjá øll­um næm­ ing­um. Men um inklusjónin skal eydnast er kravið, at skúla­stjór­ar, lær­ar­ar og onn­ ur starvs­fólk, sum arbeiða við in­klu­sjón, hava vit­an um und­ir­vís­ing av næm­ing­um við avbjóðingum og eisini hava møguleika at venda sær til fakfólk, sum kunnu veg­ leiða og stuðla arbeiði teirra. Inklusjón nýtt og avbjóðandi Tá ið vit síggja skúla og und­ir­vís­ing í ljósinum av inklusjón eru avgjørdar fyri­ treyt­ir. Tó tyk­ist tað ofta í al­ menna in­klu­sjóns­kjak­in­um sum um, at in­klu­sjón er nak­ að, sum vit bara “be­stemma okk­um til” og so gera vit tað. Vandi er fyri, at fatanin av in­klu­sjón verð­ur skeikl­að so­leið­is, at veru­ligu krøv­ini hvørva ella ikki verða tik­ in í álv­ara. In­klu­sjón krev­ ur pol­it­isk­an vilja, broytt­an sam­fe­lags­lig­an hug­burð og fleiri møgu­leik­ar fyri broyt­ ing­um hjá skúlaleiðslum og lær­ar­um. Inklusjón krevur hug­ burðs­broyt­ing og verður ikki sett í verk við tosi ella kjaki ella um hug­takið fær pláss í fólka­skúla­lóg­ini. Her skulu grund­leggjandi broyt­ing­ar frá øll­um síð­um til, tí hug­ tak­ið er nýtt í út­búgv­ing­ini hjá lærarum. Allir næmingar saman tryggjar ikki inklusjón Í juni 2014 fekk MMR handað til­mæl­ið frá arbeiðsbólki um ser­náms­frøðiliga økið innan fólka­skúla­økið. Í tilmælinum verð­ur stað­fest, at 0,72% av næm­ing­u­m í fólkaskúlaaldri ganga í serskúla. Eftir tøl­ un­um at døma sær tað gott út, men at næmingarnir eru á sama stað tryggjar ikki in­ klu­sjón. Eitt nú í Danmark er gjørd ein ambitiøs politisk dags­ skrá við ynskjum við øktari in­klu­sjón í fólkaskúlanum. Fleiri næmingar við serligum tørvi eru fluttir úr serskúlum og eru nú partur av vanligu und­ir­vís­ing­ini. Fakliga úr­ slit­ið skuldi eftir ætlan ger­ ast betur og trivnaðurin varð­veitt­ur. Her gekk tó av­ gjørt ikki sum ætlað, tí hetta er nevni­liga ikki nakað vit bara “bestemma okkum til” at gera, men nakað, sum skal inn­arb­eið­ast við at broyta vana­hugsan og geva skúl­un­ um, lærarum og starvs­fólki karm­ar og møgu­leik­ar at til­ laga und­ir­vís­ing­ina. Inklusjón í samfelag og fólkaskúla Fólkaskúlin er avgerandi tátt­ur í føroyska sam­fe­lag­ num, men óivað verður av­ bjóð­ing­in at gera inklusjón til veruleika ov stór fyri fólka­skúl­an einsamallan. Alt samfelagið má kenna ábyrgd í sambandi við in­klu­ sjón av fólki, ið bera brek, og at vit saman við­ur­kenna fjøl­ broytni. Eyðgunn Samuelsen løgtingskvinna Rættuligur orða­drátt­ur var í løg­ting­in­um, tá ið upp­ skot­ið hjá and­støð­uni um at hækka við­bót­ina hjá teim­um fólka­pen­sjón­ist­ um, ið bert hava fólka­pen­ sjón og sam­halds­fasta at liva av, var til við­gerð­ar. Lands­stýr­is­kvinn­an var rætti­liga upp­øst og skírdi upp­skot­ið fyri val­flesk og ábyrgd­ar­leys­an poli­tikk frá eini and­støðu, ið bert sendi ball­ón­ir og tóm lyft­ir upp í luft­ina. Vit í Javnað­ar­flokk­ in­um stóðu spyrj­andi og undr­að­ust yv­ir harð­ligu ákær­u­r­nar frá lands­stýr­ is­kvinn­uni. Men nú fíggj­ ar­lóg­in fyri kom­andi ár er til við­gerð­ar, koma við­ur­ skifti fram, sum við­virka til, at ein bet­ur skil­ir hvar skógv­ur­in trýsti hjá lands­ stýr­is­kvinn­uni. Lands­stýr­ is­kvinn­an og sam­gonga henn­ara rað­festa, nevni­ liga, als ikki pen­sjón­ist­ar­ nar kom­andi ár. Javningin av al­manna­ veit­ing­um, fólka­pen­sjón, fyri­tíð­ar­pen­sjón, við­bót til áv­ís­ar pen­sjón­ist­ar og øðr­um al­manna­veit­ing­ um, til­sam­ans 7,3 milli­ón­ir í 2015, er strik­að á fíggj­ar­ lóg­ini fyri kom­andi ár. Við at strika javn­ing­ina mink­ar pen­sjón­in støð­ugt í virði, með­an dag­ligu út­reiðsl­ur­ nar hjá pen­sjón­ist­un­um, líka so lít­ið sum hjá okk­um øðr­um, ikki minka. Lands­ stýr­is­kvinn­an hev­ur valt at rað­festa henda pen­ing til onn­ur enda­mál. Stórar sparingar í pensjónunum í 2016 Tað er eis­ini kom­ið fram und­ir við­gerð­ini, at í fólka­ pen­sjón­ini í 2016 skulu 25,2 milli­ón­ir spar­ast og 3,9 milli­ón­ir í fyri­tíð­ar­pen­sjón. Enn veit ong­in, hvussu hes­ ar milli­ón­ir skulu spar­ast. Lands­stýr­is­kvinn­an hev­ur ført fram, at ong­in ver­andi pen­sjón­ist­ur skal missa nak­að, sam­stund­is sum hon eis­ini hev­ur ført fram, at sam­gong­an ætl­ar at taka frá teim­um ríku pen­sjón­ist­ un­um so tey, ið hava minni fáa meir. Sama ljóð­ar nú frá lands­fundi Fólka­floks­ins, at ong­in, ið er pen­sjónist­ur í dag, verð­ur rakt­ur. Tað er trup­ult at fáa eyga á, hvussu hes­ar út­ sagn­ir kunnu hanga sam­an, ikki minst tá ið lands­stýr­ is­kvinn­an sjálv upp­lýs­ir, at spar­ast skulu til­sam­an 28 milli­ón­ir í pen­sjónum í 2016. Byrja við javningini Hóast tann upphædd­in, ið verð­ur strik­að við javn­ ing­ini, ikki er ein stór upp­ hædd fyri hvønn ein­stak­ an pen­sjón­ist, so er hon við til at tryggja, at virð­ið av pen­sjón­ini ikki mink­ar. Tí hevði javn­ing­in, sam­an við tí hækk­ing­ini av við­bót­ini á 3000 krón­um pr. ár til gift­ar pen­sjón­ist­ar og 4.200 krón­ ur til ógift­ar pen­sjón­ist­ar, ið vit skjóta upp, ver­ið ein fíggj­ar­lig­ur bati fyri pen­ sjón­ist­ar­nar. Sum gongd­in er nú, har sam­gong­an støð­ugt hev­ur mink­að javn­ingina fyri nú at strika hana, er virð­ið á pen­sjón­ini støð­ugt fall­andi. Eitt slag­orð hjá sam­ gong­uni hev­ur ver­ið ”meira fyri minni”, okk­ara pen­sjónist­ar merkja nú og kom­andi ár, at tey bert fáa minni og minni, og tað gev­ ur so ikki meira at lív­bjarga sær fyri. Inklusjón viðurkennir fjølbroytni Ongin javning av alm­anna­ veitingum í 2015