týsdagur 21. oktober 2014síða 14

Mikudagur 22. oktober 2014 · Nr. 120 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 S einastu tíðina hava vit umrøtt møgu­leikan at útbyggja Sam­ halds­fasta, so hann framyvir verð­ur al­menna pensjón føroyinga burtur­av. Hetta við at leggja tær báðar al­mennu skipanirnar saman, Sam­ haldsføstu og fólkapensjónina, til framyvir at vera Samhaldsfasta Fólkapensjónin (SF). Við at hækka inngjaldið til Sam­haldsfasta úr verandi 1,75 upp í 7,5% frá báðum pørtum, kunnu allir pensjónstar fáa góðar 12.000 kr. mánaðarliga í SF. Av tí, at fólkapensjónin í løtuni er áleið 500 mió. kr. á landsins fíggjarlóg, minkar skatturin við tí, sum inngjaldið til samhaldsfasta hækkar. Fyri løntakaran kann skatturin lækka í minsta lagi tað, sum inn­ gjaldið til SF hækkar. Arbeiðsgevarin kemur at rinda 5,75% meira inn til SF enn verandi 1,75%. Men hetta er munandi minni enn tey 15 prosentini, sum sam­ gongan við lóg hevur álagt at rinda inn til eftirløn tey næstu árini. Meira at liva av á ungum árum Fáa øll góðar 12.000 kr. úr SF, er ikki vist, at tey mongu, sum longu nú rinda 15-17 prosent í eftirløn, hava hug at halda fram við hesum. Hesi prosent eru vunnin gjøg­ num frælsar samráðingar, og latið verður tí upp fyri, at feløgini kunnu leggja í øllum førum ein part um til løn, sum kann lætta um hjá fólki her og nú. Hetta hevði ivaleyst komið væl við hjá mongum, sum heldur vilja rinda húsalán niður, og harvið eisini spara nógva rentu, sum bankarnir nú liva væl av. Onnur kanska vilja heldur hava ein lætta í gerandisdegnum, lá lánsútreiðslurnar eru høgar og børnini eru smá, enn at spara so nógv upp til aldurdómin, sum í løtuni. Ongin mótrokning SF er ein einføld skipan, har allur peningurin fer til eftirløn og at kalla onki fer til umsiting. Eisini er tað ein umsitingarligur lætti, at útgjaldið úr SF ikki verður mótroknað í aðrari inntøku – heldur ikki hjá hjúnafelaga. Ongin mótrokning er í aðrari inn­tøku. Pensjónistar, sum hava heilsuna, hugin og møguleikan, verða tí eggjaðir at arbeiða longri, uttan at verða fíggjarliga revsaðir. Framtíðar fólkasamanseting krevur lutfalsliga størri arbeiðsstyrki, og tí er tað skilagott at eggja fólki at vera longri á arbeiðsmarknaðinum, og gevur hetta eisini hægri skatta­inn­ tøkur og inngjald til SF. Tey, sum vilja hava hægri pen­ sjón at liva fyri, eru vælkomin at spara meira upp í øðrum skip­ anum, eitt nú gjøgnum avtalur sum fakfeløgini hava. Hetta skal tað almenna ikki leggja seg útí, hvørki við frádráttum ella revsandi til­tøkum. Alt hetta krevur sjálvsagt eina lagaliga skiftisskipan, sum má ger­ast yvir nøkur ár í tøtt­um sam­ starvi við partarnar á arbeiðs­mark­ n­aðinum. Fer beint í ringrásina Í løtuni hópa vit eftirlønar­upp­spar­ ingar upp í privatum feløg­um, sum eru sárbær mótvegis bú­skapar­ konjukturum og fíggjarkreppum. Ein serføroyskur trupulleiki er tað, at peningurin verður kanali­ seraður beint av landinum til út­lendskar íløgur. Hetta er sera óheppið fyri føroyska búskapin. Í SF verður peningurin, sum kemur inn, sendur beint út í umfar aftur, og hevur tað sjálvsagt positiva ávirkan á føroyska búskapin. Tað meirvirðið, sum hetta skapar í samfelagnum kemur tí øllum til góðar, her og nú og framyvir. Skipanin byggir á sosialu kon­ traktina, har verandi arbeiðsmegi rindar fyri verandi pensjónistar. Tá tey ungu eldast, rinda teirra børn teirra pensjón. Soleiðis er skip­anin haldfør og byggir á sosialu kon­ traktina, sum eisini er ein megin­ súla undir norðurlendsku væl­ferð­ ini. Við at hækka inngjaldið við 5,75 prosentum frá hvørjum parti, og við teimum fólkaframskrivingum, sum vanliga verða brúktar, javnvigar skipanin, eisini uppá sikt. Eisini er stóri fyrimunurin í longd­ini, at SF verður skattað við útgjaldi, og tískil byrgir upp fyri tí stóra vælferðarmissi, sum for­ skattingin av pensjónum slóðar fyri. Ein haldfør samhalds­føst fólkapensjón tíðargrein Javnaðarflokkurin heldur, at øll eiga rætt til eina virðiliga pensjón – høg sum lág Rigmor Dam og Aksel V. Johannesen Javnaðarflokkurin 10 fyrimunir við Samhaldsføstu Fólkapensjónini (stytt SF): 1. Allir pensjónistar hava rætt til góðar 12.000 kr. í SF mánaðarliga. 2. Skipanin er samhaldsføst og byggir á sosialu kontraktina. 3. Til ber at leggja partar av verandi pensjónsuppsparing um til løn, og fáa meira at liva fyri. 4. Øllum stendur frítt at spara upp umframt. 5. Ongin mótrokning, hvørki millum hjún ella í inntøku. 6. Eggjar fólki at arbeiða longri. 7. Føroyski búskapurin fær hundraðtals milliónir meira í umsetningi árliga, sum pensjónsfeløgini annars høvdu sent av landinum til íløgur. 8. SF verður skattað við útgjaldi og loysir tí partvís trupulleikarnar við forskatting av pensjónum. 9. Umsiting er nærum ongin. 10. SF loysir haldføristrupulleikarnar hjá landskassanum, so vælferðin eisini verður tryggjað fyri komandi ættarlið. SF Í STUTTUM: • Øll spara upp í sama kassa, sum við Sam­halds­fasta. • Arbeiðsgevari og arbeiðs­ takari rinda 7,5% inn í part. • Allir pensjónistar fáa góðar 12.000 kr. út mánaðarliga, ella áleið 500 kr. meira enn ver­andi fólka­pensjón og sam­halds­fasti geva í dag eftir skatt. • Fólkapensjónin, sum vit kenna hana í dag, verður tikin av fíggj­arlógini, og skatturin minkar samsvarandi. Hesa myndina tók Álvur Haraldsen á Vaglinum í Havn Eldradagin 3. oktober