mánadagur 2. februar 2015síða 40

16 nr. 1 I 2. februar 2015 Vinnublaðið hjá Miðlahúsinum saltfiskavirkinum Vaðhorn á Strondum fóru tey fyri fleiri árum síðan undir at virka salt­fisk úr keyptum ísaðum útlendsk­um og partvís føroyskt veiddum fiski. Frysti útlendski fiskurin varð keyptur til tess at suppl­ era føroyska botnfiskin, sum í minkandi nøgdum hevur fingist til keyps á uppboðssøluni. Tað var longu í 2007, at Vaðhorn fekk sítt tiðningarkar og tiðningarskipan, og hesi ár­ini síðan hevur Vaðhorn virkað eini 10.000 tons av frystum fiski tilsamans. Tað er serliga toskur og longa, sum hevur verið keypt úr eitt nú Noregi. Eingin dupultfrysting Í fjør virkaði Vaðhorn umleið 6.500 tons av ráfiski, og av hesum vóru umleið 2.500 tons frystur fiskur. Jógvan Gregersen, stjóri í Vaðhorn, sigur, at tað er ikki bara sum at siga tað at virka úr frystum fiski. Tað er heldur ikki bara sum at siga tað at sleppa inn á marknaðin við hesi vøru, ið hjá summum framleiðarum verður dupult fryst. Rávøran verður keypt fryst, og tá hon er virkað, verður hon fryst aftur. Men, soleiðis er ikki á Vaðhorn, har vøran ikki verður fryst aftur, áðrenn hon verður útflutt. – At virka úr frystum fiski hevur kostað okkum nógv stríð hesi árini, leggur hann aftrat. Í fjør byttu nøgdirnar av frystum fiski hjá Vaðhorn seg soleiðis, at umleið 60% var toskur – og eini 40% hýsa. 25 miljónir í lønum Á Vaðhorn arbeiða umleið 80 fólk, og í fjør lógu lønútgjaldingarnar um einar 25 miljónir krónur, sum má sigast at vera nógv burtur úr 6.500 tonsum av ráfiski. – Hesi árini hava vit meirvirkað innflutta rá­fiskin og hava við hesum skapt eitt netto­ virði í føroyska samfelagnum á umleið 100 miljónir krónur, harav flutningur av fiskinum hevur verið umleið 15 milónir krónur. Stjórin vísir á, at tað er eingin flutnings­ stuðul fyri útlendskan fisk, tí eftir kreppuna fyrst í nítiárunum gjørdist studningur eitt banniorð, tó at allar aðrar fiskivinnutjóðir veita studningar. – Tað hevði verið skjótt hjá føroyska samfelagnum at vunnið pengarnar nógvar ferðir aftur, um ávísur stuðul var til inn­ flutning av eitt nú frystum fiski til virkingar í Føroyum. Meirvirking av rávøru Jógvan Gregersen leggur aftrat, at hevði landið latið tær 15 miljónir krónurnar, sum flutning­urin hevur kostað, í flutningsstuðli, og vit við hesum tonsum skaptu eitt meirvirði á 100 miljónir krónur, hevði hetta sam­ felags­liga verið gagnligt og skapandi fyri arbeiðsfólk. – Vilja vit, at nógvir føroyingar skulu búgva í Føroyum, mugu vit hava eina fram­ leiðslu. Her verður ikki pláss fyri tí stóra tal­inum av fólki, um vit framhaldandi skulu dúva upp á at vera ein ráfiskaútflytari – og restin av fólkinum skal liva av at klippa hvørjum øðrum ella selja til hvønn annan. Hann vísir á, at tað er ikki talið av keyptum nýggjum bilum, sum er frægasta baro­metrið um, hvussu støðan kring um í land­inum er. – Alt gott um tey arbeiðspláss, sum uppsjóvarvinnan skapar eitt nú í Kollafirði, Tvøroyri og Fuglafirði og sum laksavinnan við sínum kryvjivirkjum skapar. Men, í longdini verður tað ikki nóg mikið hjá føroyska sam­ felag­num – ei heldur hjá arbeiðsfólkinum – at arbeiða einar seks mánaðir um árið kring um á hesum virkjum, sum í stóran mun flyta rá­ vøruna heila og óvirkaða av landinum. Eisini føroysk frystiskip Hóast botnfiskaveiðan undir Føroyum í fleiri ár hevur verið vánalig, og útboðið av eitt nú toski hevur verið hareftir, hevur eisini í ár verið støðugt arbeiði á Vaðhorn. – Eitt er, at botnfiskaveiðan hevur verið svikalig seinnu árini, men tað hevur faktiskt eisini verið illveður alla tíðina, síðan desember mánaði byrjaði. Her hevur frysti fisk­urin verið góður at fylt upp við. Jógvan Gregersen sigur, at umframt tær ráfiskanøgdir, sum virkið keypir um upp­ boðs­søluna hjá Fiskamarknaði Føroya og tær nøgdir av frystum fiski, sum virkið keypir úr útlandinum, hevur Vaðhorn eisini keypt fitt av frystum fiski frá føroyskum frystiskipum. – Vit hava soleiðis keypt frysta fiskin hjá Kambi og eitt sindur frá Klakki. Haraftrat hava vit keypt fisk frá Akrabergi. Tryggari við frysting Stjórin á Vaðhorn sigur, at nú trý frysti­línu­ skip og eitt ísfiskalínuskip aftur eru á Flemish Kap, hevur Vaðhorn keypt tvær bingjur á til­samans 55 tons av avhøvdaðum toski, sum virkið tó ikki fær heim enn. – Fiskurin, sum vit keyptu frá frystilínu­ skipum, ið royndu á Flemish Kap í fjør, var heilt góður, og lítið man vera at ivast í, at fiskurin, sum vit nú hava keypt, er líka góður. Spurdur, hvussu ísfiskurin, sum áður er veiddur á Flemish Kap, hevur roynst, sigur Jógvan, at tað hevur verið misjavnt. – Tað er langur vegur bæði yvir og heim aftur av Flemish Kap, og tí meti eg, at tað trygg­asta er at frysta fiskin á hesi fjarskotnu Frystur fiskur tryggjar støðugt fiska­arbeiði á Á saltfiskavirkinum Vaðhorn á Strondum er støðugt fiskaarbeiði, hóast lítil botnfiskaveiða hevur verið undir Føroyum í fleiri ár. Av eini samlaðari ráfiskanøgd í fjør á 6.500 tons, vóru umleið 2.500 tons frystur fiskur. Longu í 2007 fekk virkið útgerð til upptiðning og hevur síðan tá keypt og virkað eini 10.000 tons av frystum fiski, serliga toski og longu Tekst og myndir: Vilmund Jacobsen – Vit framleiða bæði flaktan saltfisk og fløk, men gera einki við tað, sum rópt verður lætt­saltað. Okkara saltfiska­fram­leiðsla er eitt handverk, sigur Jógvan Gregersen, stjóri á Vaðhorn