týsdagur 24. februar 2015síða 10

Mikudagur 25. februar 2015 · Nr. 23 10 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Árni Gregersen Tað verður ein norskur pro­ fess­ari, sum í annaðkvøld skal greina, hvat kann ger­ ast fyri at tað almenna kann fáa meira burturúr fiska­til­ feingi­num, sum føroyska sam­felag­ið hevur atgongd til. Torbjørn Trondsen er pro­fess­ari við Lærda Há­ skúl­an í Tromsø. Hann hev- ur gjørt eina frágreiðing, sum Javnaðarflokkurin á Fólka­tingi, Sjúrður Skaale, í sam­ráði við leiðslu floksins, hev­ur biðið hann gera. Norski professarin skal eisini um­framt høvuðs­ spurn­ing­in um hvussu fræg­ ast fæst burt­ur­úr, eisi­ni svara nøkr­um meira ítøki­lig­ um spurn­ing­um frá Jav­nað­ ar­f­lokki­num: 1. Eru royndir í øðrum lond­ um, sum kunnu nýtast í Før­oyum? 2. Er uppboðssøla av fiski­ døg­um ella kvotum ein gongd leið til tess at áseta tilfeingis­rentuna - og hvussu kundi ein slík uppboðssøla verið framd í verki? 3. Eiga vit at forða útlendingum í at fáa atgongd til føroyska fiskivinnu gjøgnum eina uppboðssølu - og hvussu kann sleppast undan hesum? 4. Hvørja drívmegi hava reiðarar til at gera íløgur, um teir ikki hava vissu fyri bæði veiðirættindum og tilfeingisrentu í langa tíð framyvir. 5. Verður yvirhøvur nakar kapitalur at gera íløgur fyri, um stóru yvirskotini í vinnuni hvørva? 6. Vilja bankarnir fíggja nýggj skip, um óvissa er um rættindini? 7. Fara nógvir fiskimenn brádliga at standa við ongum arbeiði, um farið verður frá verandi skipan? Frágreiðingin frá norska professaranum er heil­ar 100 síður og hevur yvir­skrift­ ina: Hvussu fæst mesta til­ feingis­rentan úr fiski­vinnu­ ni og hvussu gagnar hon sam­felag­num best. Samandráttur Torbjørn Trondsen hevur gjørt sínar niðurstøður eftir at hava savnað upplýsingar í mill­um annað Føroyum, har hann hevur tosað við fólk í fiskivinnuni og fólk sum hava áhuga fyri tí, sum hend­ ir í fiskivinnuni. Høvuðsniðurstøðan í frá­ greiðingini er greitt, at vit fáa alt ov lítið burturúr fiska­til­ feingi­num. Fyrst og fremst tí vit ikki røkja fiskastovnarnar nóg væl, men eisini tí tann tilfeingisrenta, sum eftir hansara meting hoyrir sam­felagnum til, endar í lummun­um hjá teimum, sum eiga skip og veiðurættindir. Eisini vísir hann á, at tað tek­ur burtur av, tá ið reiðarar taka seg úr fiskivinnuni og selja rættindini til aðrar. Norski professarin gevur í frágreiðingini eisini 10 ráð til, hvussu samfelagið skal fáa meira burturúr fiska­til­ feinginum og hvussu hetta betur skal gagna sam­felag­ num. Ráðini Fyrst og fremst mælir norski pro­fessarin til, at føroysku myndug­leikarnir lurta 100 pro­sent eftir tilráðingunum frá ICES – bæði tá ið talan er um mest loyvdu veiðu og um hvussu stórt trýstið eigur at vera á fiskastovnarnar. Hann mælir til, at ein kvota­banki verður stovn­ sett­ur, sum selir partar av TAC til fyritøkur, sum fram­ man­undan eru góð­kend­ar til fiski­skap í før­oys­ku fiski­ vinnu­ni. Hetta skal gerast á ein slíkan hátt, at sæð yvir longri tíð, so skal so stórur part­ ur av tilfeingisrentuni sum møguligt koma sam­fela­g­ num til góðar. Hann sigur eisini, at kvota­bankin fær einarætt at selja kvotur og at tað skal gerast ólógligt at selja kvotur mill­um fyritøkur. Í sambandi við sølu av rætt­indum sigur hann, at loyvir kunnu verða latin frá trim­um mánaðum og upp í 10 ár. Hann sigur, at atlit eig­ur at takast tilt ey krøv, sum fíggingarstovnar seta. Tí er neyðugt eisini at áseta og selja kvotur, sum eru gald­ andi í 10 ár. Nýkomarar Ein trupulleiki, sum ofta hev­ ur verið nevndur í kjakinum um fiskivinnuna er, hvussu nýggj fólk sleppa framat í vinnu­ni. Torbjørn Trondsen held­ ur, at louyvir skulu latast til onnur, sum so skulu fáa høvi at keypa kvotur og rættindir. Loyvini eiga at verða lat­ in eftir einari meting av før­ leikum og við treytum um at við­kom­andi hevur atgongd til føroyskt skrásett skip sum skal sigla við føroyskar mann­ing. Skip skal eitt før­ oyskt skrásett felag eiga ella hava leigað. Eisini sigur norski pro­ fess­arin, at fyri at so nógv ar­beiðs­pláss verða tryggjað í Før­oyum, skal tað vera ein treyt, at allur fiskur fer um før­oyskan keikant. Hann sigur í frá­greið­ing­ini, at keyp og søla av kvot­um ikki er nakað nýtt í før­oysku fiskivinnuni. Tað verð­ur gjørt longu nú. Søluprísurin svarar til vøkst­urin í virðunum, sum koma til sjóndar gjøgnum kapp­ing millum feløgini, sum hava keypt loyvini. Atlit verður tikið til reiðarí og fiskimenn, sum eisi­ni fáa part av vøkstri­ num, sum svara til van­ligt av­kast av kapi­tali­num og sum dekka ta risiko, sum hesi taka. Harðari kapping Fyri tey reiðarí, sum hava loyv­ir galdandi til 1.januar 2018, verður ein broyting, sum tann, norski professarin mæl­ir, til ein torførari ger­ andis­dag­ur búskaparliga sæð. Serliga tí hesi reiðarí nú fara at noyðast at keypa kvot­ur. Kvotur, sum reiðarí í dag ikki hava goldið tí al­ menna nakað afturfyri. Tað er ein kendur norskur pro­fessari, sum í annaðkvøld fer at leggja fram eina frá­ greið­ing, um hvussu før­oys­ ka fiskivinnan kann skipast, so meira av peningi fellur aft­ur til samfelagið. Torbjørn Trondsen hev­ur gjørt eina rapport fyri Javnaaðrflokkin á Christiansborg, men eisini eftir avtalu við leiðslu flok­ sins. Norski professarin hevur havt stóran áhuga fy­ri mark­ nað­ar­føring í fiski­vinnu­ni, men hann hevur eisini havt stóran áhuga í sjálvari virðis­ ketu­ni í fiskivinnuni. Torbjørn Trondsen hev­ ur skrivað eina rúgvu av vísindaligum greinum og er í starvi á Lærdda Háskúlanum í Tromsø. Í løtuni er stríð um hann, tí hann er skuldsettur fyri at arbeiða ov nógv við síðu­ na av starvinum, sum pro­ fessari. Hann hevur eina ráð­gev­ andi fyritøku, sum eittur TT Manegment, sum arbeiðir í fiski­vinnuni og tað er hetta felagið stríð hevur verið um. Arbeitt í nógv ár við fiskivinnuni Norskur professari ger uppskot til skipan av føroysku fiskivinnuni Norskur professari fer í morgin at elggja fram kanning av føroysku fiskivinnuni, sum hann hevur gjørt fyri Javnaðarflokkin Framløga verður av frágreiðingini í Østrøm hóskvøldið kl. 19.30 Torbjørn Trondsen Sjúrður Skaale