mánadagur 23. mars 2015síða 6

Mánadagur 23. mars 2015 · Nr. 34 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 ovurviðkvæmi Neyðug evna­frøði – óneyðugar avleiðingar Tey eru helst fá í tali, sum nærlesa innihaldsyvirlitið á gerandisvørunum, ella yvirhøvur vita hvat eitt nú 'Methylisothiazolinon' merkir. Sosialurin hevur kannað innihaldi á tøkum vátserviettum í vanligu sølubúðunum í Havn Mortan Østerø »Lætt, skjótt og ómakaleyst« lýsir ógvuliga væl grund­ gev­ingina fyri hví ein hevur hug at nýta vátserviettar, ella vætu­lappar – fyltir við kem­iskum evnum – at skjótt vaska sær smyrsli burt­ur av and­litin­um. Eftir ein strævn­ an arbeiðs- ella skúladag, er orkan kanska ikki til at leingja sær um stundir at vaska sær andliti, áðrenn farið verður í song. Heldur verður tað evna­frøði­ligi klút­ urin – sum kann keypast í flest øllum sølu­búðum – ið skal tryggja, at koddin ikki verður meiggj­aður til av smyrslinum. Hóast tað er einfalt, og ong­in stór­vegis ampi stendst av vætu­lapp­ unum, kunnu kemisku evnini føra ovurviðkvæmi við sær, verða teir regluliga nýttir. Tað er givið, at vætulappar – per definitión altíð eru vátir. Til tess at tryggja, at lapp­ arnir ikki modna ella fongd­ ir við bakterium og halda seg vátar, verður sostatt neyð­ugt við evnafrøðiligum haldevnum. Haldevnini eru skift­andi í styrki, og eitt økt vørueftirlit hevur ført við sær herda lóggávu fyri hvat sleppur í sølubúðirnar. Tó eru framvegis evni í gerandis­ vør­um – serliga vakur­leika­ vørum – sum kunnu elva til ovur­við­kvæmi. Í Dan­mark eru millum annað Astma- Allergi Danmark og Viden­ center for Allergi, sum kanna gerandisvørur fyri við­kvom evni og orða bæði til- og frámæli og ráðgeving um hvussu vørurnar skulu handfarast. Afturvendandi temaið er, at minst møguligt av kemiskum evnum er fræg­ asti háttur at snúgva sær undan ovurviðkvæmi. Nivea stóri syndarin Verður hugt nærri at úrval­ inum av vætulappunum í Havn og vørulýsingunum á hesum, stendur væl til – fyri tað mesta. Tó eru fleiri av ivasomu evnum, sam­bært yvirlitinum hjá Astma-Allergi Danmark, at finna á vøru­ lýsingunum. Verst stend­ur til við vætu­lapp­un­um frá kenda týska fram­leið­aranum Nivea, sum vit keyptu í Keyps­samtøkuni. Á vøru­ lýsingini vóru ikki færri enn 11 evni, ið sambært Astma- Allergi Danmark kunnu elva til ovurviðkvæmi hjá sínum brúkarum. Felags fyri flestu evnini er, at tey antin tryggja haldføri ella luktilsi í vætulappunum – júst tað, sum brúkarin eigur at vera varin við. Tað, sum serliga ger seg galdandi millum tey 11 evnini, er haldevni Methylisothiazolinon, ella bara, MI. MI verður eisini nýtt at tryggja haldføri í mál­ ing, og hevur verið fyri hørð­ um atfinningum í altjóða fjøl­miðlunum. Tíðarritið ScienceDaily vísti farna ár á, at júst ovur­við­kvæmi fyri vætu­lappum var vaksandi í vavi, og serliga var tað MI, sum var stóri syndarin. Umframt MI, og onnur hald­evni, so eru tað luktilsis­ evnini, ið kunnu føra ovur­ við­kvæmi við sær. Allir vætu­ lapparnir, sum Sosialurin kom fram á í føroysku sølu­ búð­unum høvdu minst eitt evni frá vandalistanum hjá Astma-Allergi Danmark – enntá vørurnar, sum Astma- Allergi Danmark sjálvt hevur blástemplað. Í flestu førinum kemst tað av, at evnini í nóg stóran mun eru 'vatnað niður' soleiðis, at tey ikki eru beinleiðis skaðilig. Nógv tann frægasta loysnin er sostatt at fara upp um, har hegnið har hægst og halda sær heilt frá vætulappunum. Skal ein skunda sær at vaska burtur smyrsli, tykist tað vera ráðiligt at í minsta lag­ið avmarkað nýtsluna av kem­ iskum evnum í vakur­leika­ vørunum – til dømis, at eingin av vørunum høvdu luktilsi ella alkohol í vørulýsingini.