mánadagur 13. apríl 2015síða 4

Mánadagur 13. apríl 2015 · Nr. 41 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 politikkur Árni Gregersen Føroyar eru ikki ein sjálv­ støð­ug tjóð, men seinnu árini hava føroyingar fingið høvi at viðgera fleiri og fleiri uttan­ríkispolitisk mál. Gjøgnum nógv ár hava før­ oyskir myndugleikar sjálvir sam­ráðst við útlendingar um fiskivinnuavtalur, men nú eru eisini viðurskifti, sum før­oyingar sjálvir hava sam­ ráðst um. Løgmaður, sum umsitur uttanríkispolitkk, hevur lagt eina frágreiðing fyri Løgtingið um uttanríkispolitisku viður­ skiftini. – Seinastu mongu árini hev­ur leikluturin hjá lands­ stýrinum á uttanríkis­po­lit­ iska økinum verið alt sjón­ ligari. Sum framkomið og væl skipað oyggjasamfelag og fiskivinnutjóð hava Før­oy­ar ein týðandi leiklut í altjóða samfelagnum, stendur í frá­ greiðingini til Løgtingið. Tað er soleiðis, at før­ oysk­ur uttanríkis­politikkur verður rikin við heimildum í heima­stýrislógini, men eisini í uttan­ríkispolitisku lógini frá 2005. Tá ið talan er um yvir­tikin málsøkið skipar uttan­ríkis­ politiska lógin frá 2005, sam­ an við siðvenju á økin­um, karmarnar fyri lut­tøku Før­ oya í altjóða sam­felag­num. Dømi um beinleiðis mill­ um­tjóða­samráðingar eru bi­ late­ralar handilssam­ráð­ingar og millumtjóða fiski­vinnu­ samstarv. Í teimum førum, har mál­ økini ikki eru yvirtikin er tað soleiðis, at Føroyar sambært Fámjins-skjalinum skulu tak­ ast við uppá ráð við tí fyri eyga, at Føroyar fáa veruliga ávirkan á politikkin. Felags økir Á nøkrum økjum er tað tó so­ leiðis, at landsstýrið ikki einsa­ malt kann taka avgerðir og gera avtalur, sjálvt um talan er um yvirtikin máls­økir. Tað er í teimum førum, tá ið talan er um økir, sum við­ víkja bæði Føroyum og Grøn­ landi, men ikki Føroyum. Dømi um hetta eru NEAFC, NAFO og NASCO, sum eru felagsskapir um fiski­veiðu­samstarv í altjóða sjógvi, har Danmark er um­ boð­að í sáttmálanum gjøg­ num ES. Í hesum felags­ skap­unum eru Føroyar og Grøn­land við í felag undir heitin­um DFG – Danmark, Før­oyar og Grøn­land. Hendan skipanin hevur sum fortreyt, at Føroyar og Grøn­land hava somu áhuga­ mál, tí londini hava bert eina atkvøðu. Avtalan er, at tað land­ið, sum hevur størstu áhuga­mál­ ini á økinum avger, hvussu at­kvøðast skal. Er ósemja um, hvussu atkvøðast skal, er avtalan, at so atkvøður DFG als ikki. Trygdarmál Fyri at tryggja føroyskum myndugleikum veruliga ávirk­an á felagsmál, ið við­ víkja Føroyum, eitt nú á verju- og trygdarpolitiska økinum, var tað sokallaða Fámjins- skjalið undisrskrivað. Í skjalinum verður stað­ fest, at Danmark skal taka Føroyar við uppá ráð, tá ið málini viðvíkja Føroyum og uttanríkispolitisku støðuna hjá Føroyum. Í samsvari við hetta hava umboð fyri landsstýrið lut­ tikið í m.a. ymsum grein­ ingar­arbeiði hjá danska verju­málaráðnum. Tíðliga í 2014 varð stór greiningarverkætlan sjósett av danska verjumálaráðnum til tess at greina tørv og virkis­føri hjá donsku verjuni í arkt­iska økinum og í Før­oy­ um. Uttanríkistænastan fylgir hesum arbeiði yvirskipað, og fiskimálaráðið og aðrir myndugleikar í Føroyum hava eisini ymsar leiklutir í grein­ingararbeiðinum. Ætlandi, so fer danska verjumálaráðið at leggja hesa frágreiðingina fram í vár. Trygdarpolitiska støðan er rættuliga nógv broytt í sein­astuni. Serliga eru tað viður­skiftini millum Ukreina, Russland og vesturheimin, sum hava eru munandi broytt. Hóast broytingar og tann spenning millum londini, sum støðan í Ukreina hevur elvt til, so verður ikki mett, at hetta hevur ávirkað sam­ starvið millum partarnar í arktiska økinum. Í frágreiðingini til Løg­ ting­ið verður sagt, at allir part­ar framvegis raðfesta góða samstarvið um Arktis. Handilsøkið Føroyar hava síðani 1991 gjørt altjóða handilssáttmálar og hava júst nú handilsavtalur við 31 lond – 28 teirra eru limir í ES. Ein handilssátmáli er gjørd­ur afturat, men ikki góð­ kendur av myndug­leikunum. Tað er fríhandilsavtalan við Turkaland. Síðani 1977 hava Føroyar havt fiskivinnuavtalur við Russland. Hetta hava vit fram­vegis, men vit hava eis­ ini roynt at fáa eina handils­ avtalu við landið, men higar­ til hevur hetta ikki eydnast. – Tað er einki at taka seg aftur í, at laksur og upp­ sjóvar­fiskur standa fyri megin­partinum av okkara út­flutningi til eystanlond. Fáa vit beint burtur tollforð­ ingarnar, letur tað veruliga dyrnar upp fyri enn størri út­ flutningi til hesar marknaðir, sigur løgmaður í frágreiðing síni til Løgtingið. Russland er í gongd við at gera eina handilssamgongur, so tá ið tað arbeiðið er liðugt, fer at bera til at gera avtalu við handilssamgonguna. Hoyvíkssáttmálin hevur fingið nógvar ákoyringar, men sambært frágreiðingini, so hevur hann økt um hand­ ilin millum Føroyar og Ísland. Løgmaður vísir á, at sáttmálin nú verður eftirhugdur og er tað neyðugt, so verður hann endurskoðaður. Norðurlendskt samstarv Føroyar hava í nógv ár tikið lut í norðurlendska sam­ starv­in­um, men enn eru fleiri forð­ingar. Landsstýriskvinnan Ann­ ika Olsen, hevur boðað frá, at Føroyar ynskja at fáa fullan limaskap í Norður­landa­ráð­ num. Nógvar handilsforðingar og aðrar forðingar eru beindar burtur í norðurlendska sam­ starvinum, men enn eru eftir og teimum verður arbeitt við. Ein annar partur av norð­ ur­lendska sam­starvinum er Útnorðurráðið, har Føroyar í løtuni hava formannin, Bill Justinussen, Miðflokkurin. Frágreiðingin til Løgtingið vísir greitt, at Føroyar luttaka meira og meira í millumtjóða samstarvi. Við hvørt eru spurnignar settir til ymisk viðurskifti. Seinast tá ið løgmaður var á vitjan í Moskva og var við til at lata upp fyri meirsølu av laksi og uppsjóvarfiski til Russlands. Hetta hendi, meðan spenn­ing­urin var størstur um Ukreina. Í framløgu síni undir­strik­ aði løgmaður støðu Føroya: – Vit hava langa siðvenju fyri at samstarva væl við Russland. Kortini skal eingin ivi valda um, at Føroyar í trygdarpolitiskum høpi eru ein samanrunnin partur av vesturheiminum. Løgmaður: Føroyar eru partur av vesturheiminum Í einari uttanríkispolitiskari frágreiðing verður staðfest, at Føroyar eru meira virknar enn nakrantíð fyrr á uttanríkispolitiska økinum Løgmaður hevur lagt frágreiðingina um uttanríkispolitikk fram Annika Olsen hevur í ár boðað frá, at Føroyar framvegis eiga at fáa sjálvstøðugan limaskap í Norðurlandaráðnum Bill Justinussen er í løtuni formaður í Útnorðurráðnum Vit hava langa siðvenju fyri at sam­ starva væl við Russland. Kortini skal eingin ivi valda um, at Føroyar í trygdar­ politiskum høpi eru ein samanrunnin partur av vesturheiminum Kaj Leo Johannesen