hósdagur 15. juli 2004síða 6

10 Nr. 133 - 15. juli 2004 Nr. 133 - 15. juli 2004 11 Sandoyggin er á mangan hátt illa fyri, tá vit hugsa um samskifti við meginøkið. Hóast nýtt skip og nógv styttri farleið til megin- økið, so er sambandið ikki nøktandi. Her eru heilt einfalt ov fáir túrar. Løgtingið hev- ur viðurkent hetta og hevur viðseinastu fíggjarlóg játtað pening til ein eykatúr um dagin millum Skopun og Gomlu Rætt. Hetta var sera skilagott av løgtinginum, og tí ræður um, at játtaða upphæddin kemur fólki og vinnulívi Sandoy til góðar. Tað kann tí ikki góðtakast, at Strandferðsl- an nýtir hesa upphæddina av handahógv, møguliga út frá tí sum er lættast fyri stovnin. Endamálið við øktu játtanini er at veita fólki og vinnulívi í oynni eina økta og betri tænastu. Tað er eingin ivi um, at fólkið, ella brúkarin á Sandoynni ynskir játtanina til ein eykatúr millum Gomlurætt og Skopun seint um kvøldið. Tingmaðurin Gerhard Lognberg hevur reist málið og hevur í hesum sambandi verið rættiliga kritiskur mótvegis Strandferðsluni. Gerhard hevur grein í sínum máli! Taðmá vera ein sjálvsagdur rættur hjá einum ting- manni at tala at, tá hann er sannførdur um, at ein almennur stovnur ikki ber seg at á ein hátt, sum gagnar einum øki og fólkinum í hesum øki best. Gerhard er í sínum fulla rætti at tala at, og avvarandi landsstýris- maður eigur alt fyri eitt at taka málið upp viðStrandferðsluna. Tað ræður um at fáa greiði á, hvat ið veruliga var løgtingsins vilji við játtanini. Hesin vilji skal útinnast til punkt og prikk og eink annað kann góð- takast. Vónandi finna partarnir eina loysn, um sandoyingar fáa gleði og gagn av. DAGSINS MEINING Sosialurin Sambandið til Skopunar Sosialurin Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Müller jan@sosialurin.fo Blaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Fíggjarleiðari: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Marknaðardeild: lysing@sosialurin.fo Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Durita Simonsen durita@sosialurin.fo Gudny Langgaard gudny@sosialurin.fo Finnbjørg Nattestad finnbjorg@sosialurin.fo Blaðfólk: Áki Bertholdsen aki@sosialurin.fo Eyðun Klakstein eydun@sosialurin.fo Edvard Joensen edvard@sosialurin.fo Vilmund Jacobsen vilmund@sosialurin.fo Solby Eliasen solby@sosialurin.fo Magnus Gunnarsson maggi@sosialurin.fo Páll Holm Johannesen pall@sosialurin.fo Heini í Skorini heini@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Anna V. Ellingsgaard anna@sosialurin.fo Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Hans Kárason Mikkelsen hans@sosialurin.fo Ítróttur: Jákup Mørk jakup@sosialurin.fo Terji Nielsen terji@sosialurin.fo Myndamenn: Álvur Haraldsen alvur@sosialurin.fo Jens Kristian Vang jensk@sosialurin.fo Sosialurin í Norðoyggjum: Postsmoga 231 Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687 e-post: klaksvik@sosialurin.fo Sosialurin í Suðuroy: tel. 375364 fax 375464 tel. 220727 e-post: aki@sosialurin.fo e-post: dagfinn@sosialurin.fo Sosialurin í Eysturoy: Postsmoga 143, Saltangará tel. 447820 fax 449520 tel. 228909 e-post: vilmund@sosialurin.fo Sosialurin í Vágum: 360 Sandavágur tel. 333820, 220507 fax 333720 e-post: edvard@sosialurin.fo e-post: vagar@sosialurin.fo Uppseting/prent: Uppseting: Hestprent Prent: Prentmiðstøðin Útgevari: Sp/f Sosialurin Avgreiðsla: Mán.-frí. 8-16 Argjavegur 26, Tel. 341800, Fax 341801 Postadressa: Postboks 76, 110 Tórshavn E-mail: post@sosialurin.fo lysing@sosialurin.fo lysingartorg@sosialurin.fo varp@sosialurin.fo Blaðið verður prentað mánadag-fríggjadag klokkan 1400 Lýsingar Freistir: Tekstlýsingar Størri lýsingar Lýsingartorgið Heilsanir Týsdagsblaðið Mán.kl. 10 Frí. kl. 15 Frí. kl. 12 Frí. kl. 12 Mikudagsblaðið Týs. kl. 10 Mán. kl. 15 Mán. kl. 12 Mán. kl. 12 Hósdagsblaðið Mik. kl. 10 Týs. kl. 15 Týs. kl. 12 Týs. kl. 12 Fríggjadagsblaðið Hós. kl. 10 Mik. kl. 15 Mik. kl. 12 Mik. kl. 12 Leygardagsblaðið Frí. kl. 10 Hós. kl. 15 Hós. kl. 12 Hós. kl. 12 Størri lýsingar, sum nógv arbeiði stendst av, mugu vera inni í góðari tíð og áðrenn ásettu freistir. Framíhjápláss má umbiðjast í góðari tíð. Stødd: Ein heil síða í Sosialinum er 254 mm breið og 346 mm í hædd. Breiddin á einum teigi er 39mm og rúmið millum teigarnar er 4mm. Innsent tilfar Fult navn skal vera undir innsendum tilfari. Innsendar greinar, har blaðleiðsl- an ikki er kunnað um bústað og telefonnummar, verða ikki settar í blaðið. Bjarni Olsen Óli Jacobsen hevur gjørt vart við, at hann er ósamd- ur við nakrar av niðurstøð- unum, sum Búskaparráðið hevur um fiskimanna- skattin. Sum eg skilji tað, snýr tað seg fyrst og fremst um hesar orðingar hjá Bú- skaparráðnum: • Yvir tíð vil fiskimanna- skatturin gera, at lønin í fiskiskapi áðrenn skatt verður lægri, enn hon annars hevði verið. Ónatúrliga stóra útboðið av arbeiðsmegi í fiski- skapi vil sostatt gera, at arbeiðsgevararnir í fiski- vinnuni sleppa bíligari og tí umbiðja meira arbeiðs- megi, enn teir annars høvdu gjørt. Óli vísir á, at hýrurnar hjá fiskimonnum verða rokn- aðar sum ein partur av veiðivirðinum uttan mun til, hvør skatturin er. Tískil ávirkar tað ikki hýrurnar hjá fiskimonnum, at tann inntøkuskattur, sum teir gjalda, er lægri enn skattur- in, onnur gjalda. Av tí at hýrurnar sostatt ikki ávirk- ast av skattinum, sum fiski- menn lata, so verður eftir- spurningurin hjá reiðarí- unum eftir arbeiðsmegi hvørki størri ella minni fyri tað um skatturin av fiski- mannahýrum er minni enn av øðrum inntøkum. Eg skilji væl atfinningina hjá Óla, men eg kundi hugsað mær hoyrt, hvat Óli heldur um niðanfyristand- andi argumentatión. Ein arbeiðsmaður á landi sum forvinnur t.d. kr. 180.000 árliga hevur uml. kr. 120.000 eftir, tá skattur- in er drigin frá (skatturin kann vera ymiskur alt eftir umstøðurnar, men tað ávirkar ikki argumenta- tiónina stórvegis). Hevði arbeiðsmaðurin kunnað fingið annað arbeiði, har hann forvann t.d. kr. 170.000, og kortini havt meira eftir, tá skatturin var goldin, so rokni eg við, at tey flestu eru samd við mær í, at hann heldur hevði valt tað arbeiðið. Hýran hjá einum fiski- manni kann fara heilt niður á kr. 156.000 fyrr enn hýr- an eftir skatt verður minni enn kr. 120.000. Ein bátur, sum ikki hevur nóg gott inntøkugrundarlag til at geva eina hýru, sum kann kappast við arbeiðsmanna- lønirnar á landi, kann so- statt ofta kortini fáa mann- ing, tí roknað eftir skatt verður helst meira eftir til manningina við bátinum enn til arbeiðsmannin. Nú skal eg ikki úttala meg um, hvørt hetta er rætt ella rímuligt, men bert staðfesta, at um fiski- mannaskattaskipanin ikki var til, so var truplari hjá bátum, ið ikki megna at geva nóg stóra hýru, at fingið manning. Var skip- anin tikin burtur, so vóru helst bátar, sum vórðu lagd- ir. Gott ella ringt? Ringt fyri reiðarí og manning, men kanska gott fyri til- lagingarevnini í vinnuni (lykilini til framtíðina…)? Mín niðurstøða er sostatt, at fiskimannaskatturin er við til at varðveita/fast- halda okkara flota- og vinnumynstur, ið annars helst eigur at tillaga seg, so hvørt umstøðurnar broyt- ast. Sigast kann ikki, at reiðararnir yvir ein kamb fáa fíggjarligan vinning burtur úr fiskimannaskatt- inum. Bert reiðararnir av teimum bátum, sum hóra undan vegna fiskimanna- skattin, mugu haldast at fáa fíggjarligan ágóða av at kunnu vera verandi í vinn- uni. Óli sigur, at eftirspurn- ingurin eftir arbeiðsmegi ikki økist av fiskimanna- skattinum, heldur sum frá líður. Hann prógvar tað við at vísa á, at hýruparturin heldur er øktur enn mink- aður tey árini, fiskimanna- skattaskipanin hevur verið í gildi. Um henda gongdin heldur fram, so má sigast at vera talan um gott fakfe- lagsarbeiði, tí tað er náttúr- ligt at vænta, at fiski- mannaskattaskipanin ger, at trýstið frá fiskimonnum á reiðararnar at hækka hýrupartin verður minni. Um hýruparturin kortini verður hildin uppi, so hevur Óli í fyrstu atløgu rætt í, at eftirspuningurin eftir ar- beiðsmegi í flotanum ikki økist vegna fiskimanna- skattaskipanini. Hinvegin, so høvdu (sum eg nevni omanfyri) onkrir bátar helst verið lagdir, um ikki vit høvdu fiskimannaskatta- skipanina. Um tað er rætt, so er fiskimannaskattaskip- anin við til at økja um eftirspurningin eftir ar- beiðsmegi í fiskivinnuni, og harvið er hon eisini við til at "taka arbeiðsmegi" frá øðrum vinnum og til at økja um lønartrýstið í øðrum vinnum. Hartil kemur, at eg ivist lítið í, at fiskimanna- skattaskipanin hevur við sær, at trýstið á at hækka lønir á landi verður størri, tí arbeiðsmegin á landi sjálv- andi samanber seg við aðr- ar bólkar, herundir fiski- mannahýrur (eftir skatt!). Vælferðin í samfelagnum er tíverri avmarkað av framleiðsluni í samfelag- num. Samlaða framleiðslan í samfelagnum verður størst, um inntøkubýtið millum starvsbólkarnar í samfelagnum fyrst og fremst verður avgjørt av inntjeningsevnunum í ein- støku vinnunum – og ikki av skattligum munum mill- um vinnurnar. Kjak um eitt nú fiski- mannaskattin verður ofta fatað sum eitt álop á fiski- menn. Tað er harmiligt, tí tað er neyðugt við búskap- arligum kjaki, ikki minst tá tað snýr seg um okkara høvuðsvinnu. Vónandi kann omanfyristandandi nýtast sum ískoyti til eitt slíkt kjak. Poul Mohr Rodmundur hatta í Sosialinum tann 10/6-04 kann ikki standa ósvarað Rodmundur Nielsen, bý- ráðsformaður í Runavík: tað er ikki hvør sum helst- sigur seg ikki verða í iva um, at tað er stórkapitalurin í Havn og kommunan, sum hava verið í ráðagerð um at fáa Fish Fair til Havnar úr Runavík Eg kann lata Rodmund vita at eg – tí tað er ivaleyst meg hann meinar við er stórkapitalurin – ongantíð havi tosað við ella havt samband av nøkrum slag við menninar aftanfyri Fish Fair, kenni teir bert av myndum í bløðum – fyrr enn teir komu og spurdu um at leiga høllina á Sand- víkahjalla. Tórshavnar Kommunu havi eg heldur ongantíð tosað við um Fish Fair. Har hevur tú skotið langt við síðuna av. Fiskimannaskatturin Viðmerking til Óla Jacobsen Aftursvar til Rodmund Nielsen UTTAN ÚR HEIMI Í 1985 varð norski diplomaturin Arne Treholt dømdur tjúgu ára fongsul fyri njósning. Hann sat bara sjey ár, men í einari nýggjari bók heldur hann uppá, at hann var ósekur NJÓSNING Árni Joensen fartekst@mail.dk Alt Noreg var skelkað, tá ákæruvaldið avdúkaði, at tað hevði tikið diplomatin Arna Treholt og skuldsett hann fyri at hava njósnast fyri Sovjetsamveldið í fleiri ár. Í 1985 kom hann fyri rættin í Oslo, og har fekk hann ta harðastu revsing- ina, sum norsk lóg hevur. Hann skuldi sita tjúgu ár í fongsli. Sjey ár seinni, í 1992, fekk hann kortini grið og varð latin leysur. Komin úr fongslinum varn- aðist hann skjótt, at hann var alt annað enn ein av- hildin maður, og hann valdi tí at flyta av landinum. Tey tólv árini síðani hevur hann búð á miðjarðarhavsoynni Kýpros. Kundi gagna Noregi Nú hevur hann skrivað eina bók um lív sítt. Hann held- ur uppá, at hann var ongan- tíð njósnari, og at hann bleiv dømdur, sjálvt um hann var ósekur. Kortini dugir hann at skilja, at norsku myndugleikarnir hildu eygað við sær, tá hann á ferðum uttanlands hitti umboð fyri sovjetsku fregnartænastuna KGB. Sjálvur sigur hann, at kanska hevði hann hug at virka sum "ein privatur uttanríkisráðharri", og at kanska leið hann eisini av hásinni. – Eg var við í einum spennandi arbeiði í sjeyti- árunum. Tá snúði tað seg um viðurskiftini ímillum eystur og vestur, um kjarn- orkuvápn og um trygdar- politikk. Í 1979 varð eg sendur til New York at ar- beiða á norsku sendistovuni í ST, men hetta arbeiðið var ikki júst tað, sum mær dámdi best. Tá so Gennadij Titov setti seg í samband við meg, kundi eg ikki standa ímóti freistingini, og tí tók eg av, sigur Arne Tre- holt. Hann helt, at samstarvið við russar kundi koma Noregi til góðar. Kanska kundi hann fáa beinleiðis samband við Kreml, og so- leiðis sum støðan var ímill- um Noreg og Sovjetsam- veldið tá, kundi tað vera hent hjá Noregi at hava samband við ta ovastu sovjetsku leiðsluna. Ikki ólógligt – Í dag dugi eg at síggja, at eg skuldi ongantíð verið farin inn á hasa kósina. Eg veit, at tað, sum eg gjørdi, var skeivt, men harvið er ikki sagt, at tað var ólógligt ella revsivert. Sjálvur helt eg meg hava eina ávísa trygd, tí eg hevði ikki atgongd til nøkur loynilig skjøl tá, sigur Treholt. Hann leggur afturat, at hann vildi fegin, at onkur hevði lagt uppí. Spurdur, hvør tað skuldi verið, svar- ar hann, at tað kundi verið onkur av teimum fremstu politikarunum. Sjálvur var hann ungur tá og hevði eina trongd eftir at gera okkurt munagott. Slíkt er vanda- mikið, tí tað kann fáa ein at leypa framav, og tað var tað, sum hendi hjá mær, sigur Arne Treholt. Í bókini greiðir Arne Treholt frá sambandi sínum við Gennadij Titov, men hann dugir ikki at siga, hví hann ikki greiddi nøkrum frá hesum sambandinum. Hann ásannar, at tað var skeivt at dylja tað, men hann heldur kortini ikki, at tað var ólógligt. Ikki njósnari – Men sum frá leið leiddist eg av hesum fundunum í útlandinum. Eg visti longu frá byrjanini, at eg var farin inn á eina kós, sum kundi vera vandamikil, og tað var eisini orsøkin til, at eg ikki fór á ein fund við Titov í Helsingfors í februar í 1983. Um tað mundið gekk á eg háskúlanum hjá norsku verjuni og hevði atgongd til loynilig skjøl. Hevði eg farið til Helsingfors, hevði tað verið trupult hjá mær at greiða frá, hvussu eg kundi hitta ein sovjetskan umboð- mann ein dag og síðani sita á skúlabonkinum á verju- háskúlanum dagin eftir. Eg fekk meg heldur ikki til at gera tað, og tí hitti eg ikki Titov aftur fyrr enn um summarið í 1983. Tá var eg liðugur á verjuháskúlanum. Í bókini skrivar Arne Treholt, at hann lat KGB ávirka seg í tíggju ár. Tá hevði hann eina aðra upp- fatan av hesum. Hann upp- fataði Titov sum ein góðan og sera áhugaverdan sam- starvsfelaga, og hann kendi ongantíð á sær, at hann bleiv misnýttur. – Eg haldi framvegis ikki, at teir nýttu meg sum njósnara. Men tá eg seinni í 1983 hitti Titov og eitt annað sovjetskt umboð í Wien fekk eg varhugan av, at teir ætlaðu at brúka meg. Tað vildi eg ikki, og eg segði tað eisini við teir. Arne Treholt visti ikki, at norska fregnartænastan var í Wien, tá hann hitti tey bæði sovjetsku umboðini. Norðmenninir hildu eygað við teimum trimum, og tá løgreglan seinni tók Arna Treholt, bleiv ein mynd av honum og teimum báðum sovjetsku umboðunum løgd fyri hann. Hann skilti, at norska fregnartænastan hevði verið í Wien, og at virksemi hansara var vorð- ið avdúkað. Fregnartænastan politiska ávirkan Í bókini rør Arne Treholt uppundir, at fregnartænast- an hjá norsku løgregluni hevur havt ein ávísan leiklut í norskum politikki. Hann nevnir millum annað, at í 1986 bleiv Gro Harlem Brundtland kunnað um, at stórtingsmaðurin Einar Førde hevði samband við Sovjetsamveldið. Tað fekk hon at vita frá fráfarandi forsætisráðharranum, Kåre Wilooch. Sjálvur heldur hann, at fregnartænastan hjá løg- regluni hevur havt munandi politiska ávirkan uttan fyri sítt veruliga virkisøki. Tæn- astan hevur ein hóp av upplýsingum um nógv fólk, og úr øðrum londum vita vit, at upplýsingar hjá slík- um tænastum verða nýttar á ymiskan hátt. – Vit hava brúk fyri slík- um tænastum, men vit eiga at gera okkum greitt, at tað at halda eygað við fólki kann skjótt elva til mis- nýtslu, sigur maðurin, sum fekk landsins harðastu revsing fyri njósning, men sum sigur seg vera ósekan. (Kelda: Bergens Tidende) Arne Treholt – dømdur ósekur? Arne Treholt BYGDASAVN Eydna Skaale eydna@sosialurin.fo Gamli prestagarðurin, sum Hammershaimb lat byggja í 1863, lat týsdagin upp. Tað er fornminnissavnið, sum hevur sett garðin í stand til eitt bygdasavn. Jógvan Ing- vard Olsen, formaður í Bygdasavninum á Nesi, sigur, at útvið 30 fólk løgdu leiðina framvið prestagarð- inum. – Vit vistu ikki reiðiliga hvussu nógv fólk vit skuldu vænta, men vit høvdu í øllum førum ikki væntað so nógv fólk, sigur Jógvan Ingvard Olsen. – Tað var jú eitt vanligt gerandiskvøld, at vit lótu upp. Vit høvdu kanska ímynda okkum fleiri fólk at koma sunnu- kvøld. Tá hava fólk ofta hug at fara ein biltúr, sigur Jógvan Ingvard. Hann sigur, at tað ikki bert vóru fólk úr Eystur- oynni, sum komu at vitja, men at tey eisini komu úr øðrum oyggjum. – Eg haldi, at fólk vóru vælnøgd, táið tey fóru av- stað aftur. Eg hoydi so onga negativa viðmerking, sigur Jógvan Ingvard at enda. Gamli prestagarðurin er opin sunnudagar frá 15-18 og týsdagar frá 16-19. Eftir 1. september verður bert gjørligt at síggja garðin eftir avtalu. Stórur áhugi fyri prestagarðinum Prestagarðurin, sum Hammershaimb lat byggja, kostaði í 1863 4072 ríkisdálar. Hetta vóru sera nógvir pengar tá, og Hammershaimb bant eisini komandi prestar uppá lánið, sum skuldi verða goldið aftur innan 28 ár. Lánið varð tikið frá jomfru Schrøder, sum var einaarvingi, og tí átti fitt av peningi. Mynd: Eirikur Lindenskov C M Y K 11 10