týsdagur 26. mai 2015síða 6

Mikudagur 27. mai 2015 · Nr. 59 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 útisetaveljarar »Útisetalesandi« hava atkvøðurætt til Løgtingsvalið, men til tess at verða upptikin á vallistanum er neyðugt at venda sær til ymsar stovnar og tryggja sær ymisk skjøl, ið geva teimum valrættin. Av tí sama er valluttøkan ógvuliga lág millum útisetarnar Alt ov stirvnar Mortan Østerø Formliga koma føroy­ingar­ nir – sum eru undir lesnaði uttan­lands – heimaftur, og av tí sama fekk hesin úti­ seta­bólkurin staðfest sín at­ kvøðu­rætt í 1992. Broyt­ingin í vallóggávuni er so gott sum tikin beinleiðis úr tí donsku, og er væl stirvnari enn tann sama er í norðurlendsku granna­tjóðunum. Felags fyri Dan­mark og Føroyar er, at val­lóggávan einans hevur »ser­bólkar«, sum kunnu søkja um upptøku á val­listanum, eftir at tey eru flutt av landinum. Hini norður­londini – Ísland, Noreg, Svøríki og Finland – hava tað til felags, at allir borg­arar varðveita valrættin í longri áramál, eftir at tey eru flutt av landinum. Sjálvsøgdu avleiðingarnar í hesum førinum er, at donsku og føroysku borgar­ arnir mugu undir eina drúgv­ ari mannagongd, tí hesi skulu skjalprógva, at tey eru part­ur av »serbólkunum«. Í Føroyum er bert tann eini ser­bólkurin staðfestur í lógini, og tað eru lesandi úti­ setar, sum hava havt bústað í Føroyum í minst fimm ár, um­framt vanligu tilhoyrs- og aldurskrøvini. Sostatt skal hvør einstakur útiseti vera førur at prógva, at hann/hon lýkur lógarfestu treytirnar, áðrenn tey kunnu setast á val­listan. Úr tí føroysku kommun­ uni, har tey seinast hava búð, skulu tey fáa útflýggja eitt skjal, sum prógvar, at tey – í minst fimm ár – hava verið skrásett í føroyska fólka­yvirlitinum. Síðani skulu tey venda sær til sín út­búgv­ingarstovn, at fáa eitt ný­liga dagfest skjal, ið stað­ festir teirra lestrar­virkna. Tá ið hesi skjølini eru fingin til vega, kunnu tey googla »umsókn um upp­tøku á løgtingsvallistan«, tí oyðu­ blaðið er milt sagt ógjørligt at finna aðrastaðni. Tá ið um­søkjarin hevur útfylt oyðu­blaðið, kann hann/hon leggja tað saman við hinum báð­um skjølunum, og senda eitt bræv ella teldupost til ta føroysku kommununa, har umsøkjarin seinast varð skrásettur at búgva. Eru skjølini ófullfíggjað, er vandin sjálvandi, at um­ sóknin ikki verður gingin á møti, og hevur umsøkjarin brád­liga ikki nóg mikið av tíð til at royna enn einaferð – um­søkjarin skal nevniliga vera upptikin á vallistanum í sein­asta lagi tríggjar vikur áðrenn valdagin. Verður um­søkjarin upptikin á val­ listan, er atkvøðurætturin ein­ans galdandi í tvey ár frá upp­tøku­degnum, heldur enn valdegnum – altso skal umsøkjarin møguliga undir hesa mannagongdina fleiri ferðir, um fleiri enn eitt løg­tings­val verður í teirra lestrar­tíð. Lág valluttøka Í 1994 varð sostatt fyrstu ferð, at tey útisetalesandi kundu fara á val, og hava tey havt møguleikan at fara á val uttanlands fimm ferðir afturat síðani. Tían­ verri eydnaðist ikki at fáa fatur í hagtølunum, sum vóru eldri enn valið í 2004, men á júst tí valinum og teimum síðani, hevur val­ lut­tøk­an hjá útisetunum verið munandi lægri enn val­lut­tøkan í Føroyum. 2004 var eitt lutfalsliga gott ár, tá ið 44 prosent av teimum útiseta­les­andi skrá­settu seg til løgtings­valið – tó eru eingi hagtøl um hvussu nógv teirra greiddu at­kvøð­una. 2008 gjørdist eitt ser­stak­ liga vánaligt ár í so máta. Sam­bært STUDNA vóru 1.084 føroysk lesandi uttan­ lands, og sambært før­oysku miðfyrisitingini, vóru tað einans 183 teirra, sum skrá­ settu seg til løgtings­valið. Val­lut­tøkan í Føroyum var næstan 90 prosent, meðan einans 17 prosent av teimum úti­seta­lesandi skrásettu seg at varð­veita valrættin, og møgu­liga vóru færri, sum í roynd og veru greiddu sína at­kvøðu. Meginfelag Føroyskra Studenta tók tískil stór stig at kunna um manna­gongd­ ir­nar undan valinum í 2011, og samstundis eggja úti­ set­unum til at søkja um at varðveita valrættin. Tað sást eisini aftur í øktu val­lut­tøk­ uni hjá teimum útisetales­ andi – 424 skrá­settu seg hesiferð, men av tí, at tey nú vóru vóru fleiri enn 1.600 lesandi, var saml­aða val­lut­ tøkan einans 26 prosent. Mannagongdin orsøkin Mannagongdirnar standa framvegis óbroyttar frá 1992, tá ið lóggávan varð dag­ førd soleiðis, at hon eisini fevndi um útisetalesandi. Tískil valdi MFS aftur hetta valári at varpa ljós á atkvøðurættin hjá før­ oyskum útisetalesandi. MFS vildi vera við, at stirvnu manna­gongdirnar var ein av av­gjørdu orsøkunum til vána­ligu valluttøkuna hjá føroysku útisetunum. Sam­ bært teimum, er torført at finna tíð og orku til at varð­ veita ein fólkaræðisliga stað­ festan rætt, umframt at tað yvir­høvur tykist trupult at finna fram til neyðugu kunn­ ingina og oyðubløðini. Samfullir 32 av 33 ting­lim­ um søgdu seg vera samdar í, at verandi mannagongdir eru alt ov stirvnar, og søgdu seg vera grundleggjandi fyri at gera hesar lagaligari. Lands­ stýris­kvinnan við komm­ unu­mál­um, Annika Olsen, segði eisini eftir pallfundin á Frigg festivalinum tann 16. mai, at hon var sinnað at seta ein ar­beiðs­bólk at gera manna­gongdirnar lagaligari. Í ár eru minst 1.649 les­ andi uttanlands, sum kunnu skráseta seg á listanum til Løgtingsvalið. Høvdu øll skrásett seg, áttu tey næstan líka nógvar atkvøður sum enn eitt nú Miðflokkurin fekk á seinasta vali. Mið­ flokk­urin fekk 1.883 at­ kvøður, tvey tingumboð og eitt landsstýrisfólk, Fram­ sókn 1.933 atkvøður og tvey tingumboð og Sjálv­stýris­ flokkurin fekk færri at­ kvøður enn tað eru úti­seta­ les­andi, tá ið teir fingu 1.290 at­kvøður og eitt umboð á Løg­ting. mortan@sosialurin.fo Valrætturin til føroyska Løgtingsvalið ■ Danskir ríkisborgarar, sum eru heimahoyrandi í Føroyum og verða eldri enn 18 ár í valárinum. ■ Persónar, sum vegna útbúgving fyribils hava tilhald uttan fyri Føroyar, hava valrætt til løgtingið, um teir lúka treytirnar omanfyri, og hava búð í Føroyum í minst 5 ár. ■ Valrætturin er einans galdandi í 2 ár eftir upptøku á vallistanum. ■ Valrætturin kann hægst varðveitast í 8 ár, eftir at borgarin er fluttur av landinum. Neyðug skjøl at prógva valrætt ■ Bústaðaryvirlit frá tí føroysku kommununi, sum umsøkjarin seinast var skrásettur at búgva í. ■ Nýliga dagfest lestrarvirkisváttan frá útbúgvingarstovninum. ■ Sjálv-útfylt umsóknarblað um upptøku á vallistanum frá kommununi. ■ Hesi skulu síðani sendast tí kommununi, sum ein seinast varð skrásettur at búgva í. Lands­stýris­kvinnan við komm­unu­mál­um, Annika Olsen, segði eftir pallfundin á Frigg festivalinum tann 16. mai, at hon var sinnað at seta ein arbeiðsbólk at gera manna­gongdirnar lagaligari Savnsmynd