hósdagur 25. juni 2015síða 34

Mentanarblaðið hjá Miðlahúsinum 6 • 26. juni 2015 Útgevari: Sosialurin Ritstjóri: Dorit Hansen Grafiskt snið og layout: Pætur Eyðunsson Jensen Umbróting: Sosialurin Forsíðumynd: Finnur Justinussen Meginpartin av nullunum arbeiddi eg sum lærari í Studentaskúlanum í Eysturoy. Góð og gevandi ár. Hvørji jól høvdu vit jólafrokost, og hvønn jólafrokost fingu vit smyrjibreyð frá lokalari matstovu. Tað var einki galið við breyðunum, tey smakkaðu væl, og tað kom mær ongantíð til hugs, at vit kundu etið okkurt annað. Men eini jól kom ein mentaður filmsmaður sum vikarur á skúlan, og tá komu aðrir bollar í jólafrokostin. Birgir Enni varð bílagdur at gera matin, og løtan gjørdist øðrvísi enn allar aðrar løtur. Næstu jól var vikarurin farin, og so vóru aftur smyrjibreyð á skránni. Síðan havi eg ongantíð kunna etið smyrjibreyð uttan at fáa ein eftirsmakk av longsli eftir fiskasuppu. Men eg vil heldur liva við eftirsmakkinum restina av lívinum enn ongantíð at hava upplivað tann serliga jólafrokostin. Vit avlýsa heldur ikki feriuna av ótta fyri, at gerandisdagurin skal gerast uppaftur gráari í samanbering. Og vit skulu sjálvandi ikki vera bangin fyri at dyrka kvaltitetin í yrkislist av ótta fyri ikki longur at virðismeta ein áhugaleik, eina Lions Club framsýning ella eina bók hjá óroyndum rithøvunda. Í hesi Mentan varpa vit ljós á feriu og mat. Og á kvalitet. Hanus Kamban hevur ferðafrásøgn úr London, har hann millum annað hevur verið til sjónleik og musical, Helgi Jacobsen skrivar um saltfisk í Spania og um ymisku matligu sambondini millum Føroyar og Spania, og Lydia Didriksen skrivar ummæli av nýggjari mentanarferðabók um seks stórbýir í Týsklandi. Nógv fara uttan iva út um landoddarnar at ferðast í summar, kanska til Onglands, Týsklands ella Spania. Onnur ætla at ferðast í heimliga vakurleikanum, og onkur triði ætlar sær kanska mest bara at vera. At halda veriu í staðin fyri feriu. At lesa eina bók ella tvær kann vera ein góð veria burtur frá vanliga arbeiðs­ degnum. Bæði barnasíðan og bókasavnssíðan eru á tremur við góðum lesi­hug­ skotum. Skaldsøgan, 100 ára einsemi, sum av mongum verður mett at vera besta suður­amerikanska skaldsøgan yvirhøvur, er nú eisini tøk á føroyskum máli. Marianna Hoydal hevur týtt, og í hesi Mentan er samrøða við Mariannu um tað at týða. Í Norðurlandahúsinum er ein heilt serlig summarframsýning í ár. Eg havi ongantíð sæð Athøllina so væl útnyttaða, og eg ivist ikki í, at hendan hugtakandi fram­sýning fer at oyðileggja mær nógvar framsýningar í næstu framtíð, tí tær fara at blikna í samanbering. Men ársins summarframsýning er verd allan fram­ tíðar eftirsmakk. Í blaðnum hava vit samrøðu við listakonurnar og kuratorarnar handan fram­ sýninga, Cooper & Gorfer. Eisini er prát við Birgir Enni, skipara á Norðlýsinum, sum er vorðin ímynd av føroyskari ferðavinnu og føroyskum sjómatsfjølbroytni. Hetta at troyta møguleikarnar sum liggja í okkara egna landi og í okkara egna til­ feingi er eisini evni í greinum hjá Katrini Petersen, samskipara á grønu vakstrar­ ætlanini fyri Sandoynna. So eg fari at ynskja tær eina feriu – heimliga ella altjóða – við so mikið góðum kvaliteti, at hon gevur tær ein passaligan eftirsmakk av longsli og ónøgd. Tí so fer hon uttan iva at vera gróðrarbotnur fyri framtíðar menning. ritstjóri Dorit Hansen Eftirsmakkur av longsli – Eg sleppi ikki undan at hugsa um Hugo og Shakespeare. Vit eru øll menniskju við brekum og dygdum, kristin, jødar, muslimar og fólk uttan átrúna. Men náðin sum hugtak, finst hon í átrúnanum hjá ISIS og Khomeini ayatollah? Um ikki, hevur islam brúk fyri henni. Mær kemur til hugs, at hvørki í Queen´s Theatre ella The Globe haldi eg meg hava sæð nakran muslim. Ganga hesi fólk ikki í teatur? Hanus Kamban í ferðafrásøgn úr London: “Rættvísi og miskunn” s. 4-5 – Bøndur úr Sandoynni hava verið á kunningarferð, stuðlaðir av Vinnuframa, júst at fáa hugskot til, hvussu fram­leiðslan kann økjast og lønsemi á gørðunum sam­ stundis fáast betri, og hava vitjað í Røros í Noregi og í Hetlandi. – Tað er nú, tit skulu gera hetta, tí tað er nú, for­ brúkarin spyr eftir hesum, vóru ráðini frá Kristin Bendixvold, stjóra í Røros-mat. Katrin Petersen í grein um grønar vakstrarætlanir í Sandoynni: “Vit vilja hava mat, sum ikki hevur ferðast” s. 8-10 – Meðan eg standi og hyggi at hesum sólbrendu monnum, leita tankarnir aftur í tíðina, og felagsnevnarin gerst sterkari. Hesir agnluktandi uppiløgstu pensiónistar vóru eftirkomarar av baskiskum fiskimonnum, sum í øldir fiskaðu tosk við skonnartum og dorium á Norðurhøvum og á Grand Bank. Bondini runnu saman, tá føroyingar fyri skjótt 150 árum síðani fóru at fiska sama tosk við slupp undir Íslandi, í Grønlandi og seinni á Flemish Kap, saltaðu hann og fluttu hann sum klippfisk, fyrst og fremst á spanska marknaðin. Helgi Jacobsen í “Saltfiskahugleiðing úr einum sponskum egningarskúri” s. 18-21 brellbitar oddagrein