týsdagur 30. juni 2015síða 2

Mikudagur 1. juli 2015 · Nr. 74 mikudagsblaðið Stovnaður: 1927 Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Norðoyggjar Nólsoyar Pálsgøta 1, 700 Klaksvík tel. 458686 fax 458687, klaksvik@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Sunnudagin verða aftur blómutyssi løgd út fyri at minnast tey, ið lótu lív á føroysku vegunum. Ein vakur siður, ið Ingi Gunnarsson úr Havn hevur tikið stig til og røkt síðstu 15 árini. Í hvørjari vanlukku eru lagnur, men í hvørjari vanlukku eru eisini nógv­ir ósvaraðir spurningar: – Hvat hendi, hví hendi tað, og kundi nakað verið gjørt øðrvísi? Í okkara grannalondum taka fak­ fólk sær av at svara hesum spurn­ ingum, hvørja ferð ein álvarsom van­lukka hevur verið. Á sama hátt sum skaða­nevndir lýsa vanlukkur á sjógvi og í luftini, so lýsir ein skaða­ nevnd vanlukkur í ferðsluni. Síðstu 12 árini hava ikki færri enn tvey álit eftirlýst, at vit eisini í Før­oyum fáa eina skaðanevnd til ferðslu­vanlukkur. Harumframt hev­ur løgtingið sam­tykt at seta null­hug­sjón­ina inn í ferðslu­lógina. Flestu eru samd um, at síðstu ár­ ini eru ábøtur gjørdar. Vegirnir og bil­ar­nir eru tryggari, og eisini verð­ur nógv gjørt fyri at upplýsa um vand­ ar í ferðsluni. Men hvussu kunnu vit røkka null­hug­sjón­ini, at eing­in skal doyggja ella koma álv­ars­liga til skaða í ferðsl­uni, tá vit ikki vita út í æsir or­søkirnar til ferðsl­u­van­lukk­ ur? Tá vit ikki vilja fáa til vega nýggja vit­an, sum kann brúkast til at bøta um ferðslu­trygdina og fyribyrgja van­lukk­ur á vegunum. Síðani fyrsta ferðsluvanlukkan kravdi mannalív á Varmakeldueiði í 1928 eru 281 fólk deyð í ferðsluni á før­oysku vegunum – 202 menn og 79 kvinn­ur – síð­ani seinasta minn­ing­ar­ dagin fyri ein­um ári síðani er tíbetur eing­in deyð­ur. Men harumframt koma allar tær van­lukkur gjøgnum árini, ið hava havt við sær álv­ar­sam­ an fólka­skaða. Heilt afturi í 2003 vísti álitið »Á­vegis til Nullhugsjónina«, at ferðsl­u­van­lukkur og ­óhapp kostaðu sam­fel­ag­num 193 millónir krónur – um árið! Aftur at køldu tølunum koma so lagn­ur­nar og djúpu, menniskjaligu sár­ini. Vit vita væl, at orsøkin til eina ferðslu­vanlukku mangan er eitt per­són­ligt mistak. Menniskju gera mis­tøk. Men tá vit ikki vilja kanna nið­ur í smálutir, hvør orsøkin var til ferðslu­vanlukkuna, so gerst vegurin móti nullhugsjónini óneyðuga lang­ ur. Tað er ein raðfesting, um vit vilja hava eina skaðanevnd at kanna ferðslu­van­lukkur. Tann viljin hevur so ikki verið til staðar enn. Og tað er tíverri bein­leiðis í and­ søgn við løgtings­sam­tykt­ina frá apr­ íl 2006, tá null­ hugsjónin varð sett inn í ferðslu­ lógina. 281 fólk eru deyð í før­ oysku ferðsluni síðani 1928 vitan kann forða vanlukku Før­ oyskt fyri allar út­ lend­ingar Heðin Mortensen Kjak síða 14 Loks­ ins sóu tey ljósið Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttir kjakSíða 14 Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Sunnudagin 5. juli er dagurin, har vit steðga á og minnast tey, sum doyðu í ferðsl­uni og tey, sum liva við missinum. Síðani Minn­ing­ar­ dag­in í fjør er eingin deyð­ur sam­bært skrá­set­ing­unum hjá Ráð­n­um fyri Ferðslutrygd. – Í 2014 doyðu fýra í ferðsl­ uni, ein kvinna og tríggir menn, skrivar Ferðslutrygd. Verður samanborið við okk­ara grannalond sein­astu ár­ini, eru flest deyð í ferðsl­ uni í Føroyum í mun til fólka­tal­ið. Í Danmark, Nor­ egi og Svøríki eru umleið 3-3,7 deyð seinastu árini fyri hvørj­ar 100.000 íbúgvar. Hjá okk­um er talið fyri 2014 gott 8 deyð pr. 100.000. Higartil eru 281 føroyingar deyð­ir á føroysku vegunum. Tað er vanlukkuligt at missa fólk í ferðsluni fyri eitt samfelag – og í einum lítlum sam­felagi sum Føroyar, verða øll ávirkað. Fyri at fáa broytt gongdina krevst, at allir viðkomandi partar eru til­vitaðir og raðfesta sín leik­ lut í ferðslutrygdini. Tíðliga sunnumorgunin fara sjálvboðin, teirra mill­ um limir í felagnum Før­oya Ell­isakfør, runt at leggja blómutyssi út, har ferðsl­u­ van­lukk­ur, sum hava kravt mann­alív, hendu. Í kirkjum og sam­komum verður evnið stund­um tikið upp hendan dag. Endamálið við tiltakinum er í fyrra lagi at fyribyrgja ferðsl­u­vanlukkum og í øðr­ um lagi at fáa okkum øll at steðga á eina løtu og hugsa um tey, vit hava mist og tey, sum sita eftir. Tiltakið er stuðlað av Ráð­ num fyri Ferðslutrygd, fyr­i­ tøkum og einstaklingum. Tað var Ingi Gunnarsson, sum fyrstu ferð í 2000 tók stig til at leggja út blómutyssi fyri á still­føran hátt at minnast tey, ið lótu lív á føroysku veg­u­num. Hann samskipar fram­hald­andi tiltakið í sam­ starvi við sjálvbodna ar­ beiðs­megi. Minnast tey deyðu í ferðsluni sunnudagin Tá ið onkur sær eina grind, hava tey skyldu at boða mynd­ugleikunum frá. Tað staðfestir Andras Krist­i­ansen, deildarstjóri í Fisk­i­mál­aráðnum. Týsdagin skrivaði in.fo, hvussu Sea Shepherd royndi at ræða útlendsk ferðafólk. Fel­ags­skapurin sigur, at eftir nýggju grindalógini kann tann, sum sær eina grind, utt­ an at boða frá tí, verða settur fast­ur í tvey ár og fáa 25.000 krón­ur í bót. Andras Kristiansen stað­ fest­ir, at øll, sum síggja eina grind, hava skyldu at boða frá. Tað stendur beinleiðis í grein trý í nýggju grindalógini. Har stendur: Tá grind ella aðrir smá­ hval­ir, sum lógliga kunnu av­lívast, eru funnin á sjó­um­ veld­inum ella innari, skulu grind­a­boð beinanvegin boðast sýslu­manni, uttan mun til um grind­in er sædd av fólki á báti ella skipi, í tyrlu ella flogfari ella fólki á landi. Sjóøkið kring grindina er at rokna sum grindarakstrarøki ein fjórð­ing í allar ættir, og er und­ir løgdømi hjá sýslu­mann­i­ num og grindaformonnunum. Men Andras Kristiansen stað­festir, at tað stóð eisini í kunn­gerð­ini um grind, at øll, sum sóu eina grind, høvdu skyldu til at boða frá. – Sostatt hevur tað verið so­leiðis í nógv ár, at tann, sum sær eina grind, hevur skyldu at boða frá, sigur hann. Hetta er sostatt eisini gald­ andi fyri útlendsk ferðafólk – og fyri limirnar í Sea Shep­ herd, sum standa tað mesta av sól­ar­kringinum og hyggja og kika út í havsbrúnna. Andras Kristiansen sigur, at tað einasta, sum er nýtt í nýggju grindalógini er, at nú hava eisini tey skyldu at rópa grind­a­boð, sum síggja eina grind úr luftini, ella úr tyrlu ella úr flogfarið. Men samstundis er tað eis­ ini nýtt, at nú er ein beinleiðis revs­ing nevnd í grindalógini fyri, hvussu brot á lógina skulu revsast. Víst verður á í grindalógini, at mesta vanliga revsingin fyri at bróta hana, verður ein bót, men í serstøkum førum, har skerp­andi umstøður gera seg gald­andi, kann revsingin herð­ ast til fongsul í upp til tvey ár. Og tað stendur eisini, at eitt brot, sum kann revsast, er at síggja eina grind, uttan at boða frá tí. Og vinnunevndin hjá løg­ ting­i­num staðfestir í sínum áliti, at minsta bótin eigur at vera 25.000 krónur, og tað hevur Løgtingið samtykt. Tað hevur ikki eydnast at fáa eina viðmerking frá á­kæru­valdinum, sum eru tey hjá løg­regluvaldinum, sum svara spurningum um grind­ a­lóg­ina. Sea Shepherd-fólk skulu boða frá grind ella fáa tey 25.000 kr í bót