týsdagur 11. august 2015síða 8

Mikudagur 12. august 2015 · Nr. 91 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eirikur Lindenskov Er tað ein flokkur, sum hevur havt størstu ávirkanina á pol­ itikkin í Føroyum, so má tað vera Fólkaflokkurin. Í øllum førum um tað at hava ávirka á føroyskan pol­ itikk er at sita í lands­stýr­i­ num. Fólkaflokkurin hevur síð­ ani heima­stýrislógina í 1948 sitið við vald­ið í 47 ár. Tað merk­ir, at tað »bara« eru 20 ár tilsam­ans hesi seinastu 67 ár­ini, at Fólkaflokkurin ikki hev­ur havt beinleiðis á­virk­an á tann politikk, sum rikin er her á landi. Tríggjar ferðir hevur Fólk­a­flokk­urin átt løg­mann. Fyrstu ferð í sjálv­stýr­is­ lands­stýr­i­num í 1962-66, aðru ferð tá Jógvan Sund­ stein var løgmaður í 1988-90, fyrst var tað saman við Tjóð­ veld­is­flokk­i­num, Kristiliga Fólka­flokk­inum (KrFFFF) og Sjálv­stýr­is­flokk­i­num, síðani sam­an við Sam­bands­flokk­i­ num og Tjóð­veld­is­flokk­i­num. Síðstu ferð Fólka­flokk­ur­in hevði løgmann var í full­veld­ is­lands­stýr­i­num frá 1998- 2004, tá Anfinn Kalls­berg var løgmaður. Sambandsflokkurin sitið næst longst Eftir Fólkaflokkin er tað Sam­ bands­flokk­ur­in, sum hev­ur sitið næst longst í lands­stýri. Sam­bands­flokk­ur­in hevur sitið í landsins leiðslu í 43 ár – og hevur síð­ani heima­stýr­ is­lóg­ina í 1948 sitið í tilsamans 24 ár í and­støðu. Men flokkurin hevur eis­ini havt stóra ávirkan á pol­i­tikk­in. Sambandsflokkurin hev­ur seks ferðir havt løg­mann, og fimm persónar hava um­boð­ að flokkin í løg­mans­sess­i­num í Tinganesi. Tann fyrsti var Før­oya fyrsti løgmaður eft­ ir heim­a­stýr­islógina, Andr­as Sam­e­ulsen, sum var løg­maður fyrsta skeiðið frá 1948-50. Síðani tók Kristian Djur­ huus við. Hann var løg­mað­ur frá 1950-58. Hann tók við aftur sum løgmaður, tá Pet­ur Mohr Dam, løgmaður, doyði í 1968. Triði løgmaður Sam­bands­ flokkins var Pauli Ell­ef­sen, sum var løgmaður val­skeið­ið frá 1980-84. Ed­mund Joensen var løg­ mað­ur frá 1994 til 1998, og tann fimti er Kaj Leo Holm Jo­hann­esen, sum hevur ver­ið løgmaður síðani 26. sep­tem­ ber í 2008. Sjálvstýri var kittið í føroyskum politikki Sjálvstýrisflokkurin er tann flokkur, sum hevur trið­ mest í sam­gong­um. Av góð­ um grundum hava mang­an boð verið eftir Sjálv­stýr­is­ flokkinum fyri at fáa kab­al­ina at ganga upp. Tí hev­ur flokk­ urin ofta fing­ið eyk­nevn­ið »kitt­flokk­ur­in« ella »klíp­ ið«. Hann hevur ver­ið við í borg­ar­lig­um sam­gong­um, í sjálv­stýr­is­sam­gongu, í vinstra­sam­g­ongu og í full­ veld­is­sam­gongu. Sjálv­stýr­is­ flokk­urin hev­ur sum oftast havt ein lands­stýrismann – men í full­veldissamgonguni frá 1998-2002 hevði hann tveir lands­stýr­is­sess­ir – Eyð­un Elt­ tør í oljumálum og Hel­enu Dam á Neystabø í heilsu­mál­ um. Flokkurin hevði tá ein­ans tveir løgtingsessir. 37 innanfyri – 30 ár uttanfyri Javnaðarflokkurin er á fjórða plássi. Flokkurin hev­ur sitið í sam­gongu í til­sam­ans 37 ár – og hann hev­ur sitið í til sam­ans 30 ár í and­støðu. Flokk­urin var við í fyrsta lands­stýrinum frá 1948, men fekk longu dura­fjórð­ing­in í 1950, tá borg­arlig sam­gonga varð skip­að. Men flokkurin hev­ur í fimm um­før­um síðani tá ver­ið við í sam­gongu, sum oft­ast hevur flokk­urin havt løg­mann. Fyrsti løgmaður floksins var Pet­ur Mohr Dam frá 1958- 62. Hann gjørdist aft­ur løg­ mað­ur í 1966, men doyði í 1968. Í 1970 varð Atli P. Dam vald­ur til løg­mann, og hann sat í fyrstu syftu til 1980. Hann gjørd­ist aftur løg­mað­ur frá 1984-88 og frá 1990-93. Marita Pet­er­sen var løg­ mað­ur frá 1993-94, og Jó­annes Eid­es­gaard var løg­mað­ur frá 2004-08. Tjóðveldi er ein andstøðuflokkur Tjóðveldi er einasti av teim­ um stóru flokkunum, sum hev­ur sitið meira í and­støðu enn í samgongu. Hann hev­ur sitið í samgongu í til­sam­ans 24 ár og í andstøðu í 43 ár. Fyrstu ferð flokkurin kom í samgongu var í 1962, tá sjálv­ stýr­is­sam­gong­an. Næstu ferð, Tjóðveldi kom í sam­gongu var aðru ferð Atli Dam skipaði samgongu, eft­ir val­ið í 1974. Tann sam­gong­an sat til eftir valið í 1980. Tjóðveldi kom aft­ur í sam­gongu saman við Javn­ að­ar­flokk­i­num, Sjál­v­stýr­i­s­ flokk­i­num og Krist­i­liga Fólka­ flokk­i­num FFFF frá 1984-88. Í 1989 fór Tjóð­veldi í sam­ gongu við Sam­bands­flokk­i­ num og Fólk­a­flokk­i­num. Og í 1993-94 var hann í sam­gongu saman við Javn­að­ar­flokk­ i­num og Sjálv­stýr­is­flokk­i­ num. Eftir valið í 1998 gjørd­ist Tjóð­veldi størsti flokk­ur – og tá var full­veld­is­sam­gonga skipað millum Fólka­flokk­in, Tjóðveldi og Sjálv­stýr­i­s­flokk­ in. Tann sam­gong­an sat til valið í 2004. Í 2008 var Tjóð­veldi eitt stutt skifti í sam­gongu sam­ an við Javnað­ar­flokk­inum og Mið­flokk­i­num. Tjóðveldi hevur ongantíð havt løg­mann – hóast flokk­ ur­in hevur sitið í samgongu sum størsti flokkur. Nógv í samgongu hóast nýggjur flokkur Miðflokkurin hevur, síð­ani hann varð stovnaður og kom á ting í 1994, tríggjar ferð­ir verið í samgongu. Tá full­veld­ is­sam­gong­an misti meiri­lutan á valinum í 2002 traðk­aði Miðflokkurin til so full­veld­ is­sam­gong­an kundi halda fram. Flokkurin var eis­ini við í stuttu CHE sam­gong­uni í 2008. Og hann var aft­ur við í sitandi borgarligu sam­gong­ uni frá 2011. Aðrir smáir flokkar hava eisini verið við Aðrir flokkar, sum ikki long­ur eru í tinginum, sum hava ver­ið í samgongu, eru Verk­a­mann­a­fylk­i­ng­ini frá 1994-98, Fram­burðs­flokk­ ur­in hjá Kjart­an Mohr sum stuðlaði sjálv­stýr­is­sam­gong­ uni frá 1962-66 uttan at hava lands­stýr­is­sess, Krist­i­ligi Fólkaflokkurin frá 1984-88 (jan­uar), og Fram­sókn­ar­flokk­ ur­in hjá Adolf Hansen í 1988. Fólkaflokkurin hevur sitið longst Fólkaflokkurin er klárt tann flokkur, sum illa kann kasta øðrum flokkum fyri at hava gjørt tað ringa í føroyskum politikki. Tí Fólkaflokkurin hevur næstan altíð verið í landsins stýri. Seinastu 40 árini hevur Fólkaflokkurin sitið við stýripinnin í Tinganesi við undantaki av nøkrum fáum árum. Í 47 ár tilsamans hevur flokkurin sitið í landsstýri Tvey hava um­boð­ að tveir flokkar Eirikur Lindenskov Tað eru tvey fólk, sum hava umboðað tveir yms­ ar flokkar í lands­stýr­i­n­ um. Tey eru Karst­en Han­ sen úr Tjóð­veld­is­flokk­ inum og Mið­flokk­i­num, og Hel­ena Dam á Neysta­ bø úr Sjálv­stýr­is­flokk­i­ num og Javn­að­ar­flokk­i­ num. Tá full­veldis­lands­stýr­ ið varð skipað í 1998 gjørd­ ist Hel­ena Dam á Neystbø lands­stýr­is­kvinna í al­ manna- og heilsu­mál­um – um­boðandi Sjálv­stýr­is­ flokk­in. Hon sat til febr­ u­ar 2001. Tá seinna ABC-sam­ gong­an varð skipað í 2008 varð Helena Dam á Neysta­bø vald á ting fyri Javn­að­ar­flokk­in, og tá tók hon við sum lands­stýr­ is­kvinna í ment­a­málum fyri Javnað­ar­flokk­in. Tá full­veld­is­lands­stýr­ ið varð skipað í 1998 tók Kar­st­en Hansen við sum lands­stýr­is­mað­ur í fíggj­ ar­mál­um – um­boð­andi Tjóð­veldi. Hann sat sum fíggj­ar­mál­a­ráðharri til sam­gong­an slitnaði í des­ em­ber í 2003. Tá CHE samgongan varð skipað í 2008 tók Kar­sten Hansen aftur við sum fíggj­ar­mál­a­ráð­harri – hesa­ferð fyri Mið­flokk­ in. Mangan hoyra vit Jørgen Niclasen taka til, at »síðani vit komu til«, hava vit gjørt bæði hetta og hatta – og at hinir hava gjørt allar ólukkurnar í føroyskum politikki. Tað er kanska ikki so løgið, tí í politikki ber alt til, og tú kanst siga akkurát tað, sum tú vilt. Men hagtølini lúgva ikki. Fólkaflokkurin hevur sitið út í eitt í Tinganesi seinastu seks valskeiðini