týsdagur 18. august 2015síða 6

Mikudagur 19. august 2015 · Nr. 94 6 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Hallur av Rana Aftaná hálvtannað ár, 36 kann­ingar og eina ørgrynnu av sam­røðum við persónar og myndugleikar, bjóðaði §19 nevndin, ið varð sett av løg­tingi­num at kanna Eik grunn­in og grunnaeftirlitið, til tíð­indafund týsmorgunin har nevndin legði fram úrs­ lit­ið av arbeiðinum. At talan hevur verið um stór­arbeiðið sæst aftur í tí 406 síðu longu bókini, ið nevndin legði fram á tíð­inda­fundinum. Nevndin hevur valt at býta høvuðsniðurstøðuna upp í tríggjar partar, lógar­ grund­ar­lagið fyri Eik grun­ n­in og grunna­eftir­liti­num, grun­na­eftirlitið og virksemi hjá Eik grunninum. Lógargrundarlagið §19 nevndin staðfestir heilt greitt, at tey meta ikki, at arbeiðið hjá grunna­eftir­ litinum ella hjá Eik grunni­ num var nøktandi, men stað­fest­ir samstundis, at ein part­ur av orsøkini er lógar­ grundar­lagið, ið ikki var nóg greitt ella enntá mótsigandi. Her verður millum annað víst á, - at tað er eitt stórt og av­ gerandi mistak, at nevndin í bankapartafelagnum skuldi velja meirilutan í gruns­ nevnd­ini sínámillum, - at lógarreglurnar um um­skipan av sparikassum til bankar vóru ógreiðar og sampakkaðu illa við lóg um vinnurekandi grunnar, - at tað er ein van­si at eftirlitini við banka og til­ hoyrandi spari­kassa­grun­ni eru undir ymiskum myndug­ leik­um og í ymsum londum. Grunnaeftirlitið Nevndin kannaði virksemi hjá grunnaeftirlitinum í tíðar­ skeiði­num frá 2002 til 2014. Í niðurstøðuni hart­ar nevnd­in arbeiðið hjá eftir­liti­num og vísir til ymiskar mangl­ar. Nevndin metir millum ann­að, at Skráseting Før­oya ikki framdi neyðuga máls­ við­gerðina, tá stovnurin játt­aði Eik grunninum at veita óavmarkaða trygd til Eik Banka, men ásannar sam­stundis, at tað var ikki vist, at ein neyvari kanning hevði gjørt mun, tí í hesum tíðar­skeiðinum mettu eisini Finans­til­synet og Finansiel Stabili­tet, at tað stóð væl til hjá banka­num. Nevndin metir tó, at grunna­eftirlitið átti at framt neyvari eftirlit við Eik grunninum, umframt at grunna­myndugleikin og skrá­seting­armyndugleikin átta at hava varnast og átala, at Eik Grunnurin ongantíð gjør­di konsernroknskap við bank­an. Eik grunnurin: Serliga atfinningar verða rættaðar móti Eik Grunni­ num, hvørs nevndin hevur kann­að virksemi hjá frá 2002 til 2010. Nevndin staðfestir fleiri brot og ósamsvar við gald­ andi lógir. Harímillum metir nevndin, at Grunnurin hev­ ur virkað í ósamsvari við vinnu­grunnalóggávuna, at per­són­ar í Eik Banka hava tik­ið avgerðir, ið nevndin í Eik Grunninum átti at taka og at tað var brot á vinnu­ grunna­lógina, at Grunnurin ikki bað um loyvi frá grunna­ myndugleikanum, tá Grun­ n­urin seldi allar sínar ogn­ir til P/f Eik Banka Før­oya í desember 2010. Styrkt eftirlit og greiðari lóggáva Tað var ikki uppgávan hjá §19 nevndini at reisa ákæru móti nøkrum persónum ella feløg­um, so í staðin mælir nevnd­in til nøkur átøk, ið kunnu tryggja at tílíkt ikki endur­tekur seg. Í høvuðsheitum inniber tað, at lógargrundarlagið fyri spari­kassagrunnar verður gjørt greiðari, at lóggáva um ikki-vinnurekandi grunn­ ar eisini verður gjørd og at eftirlit við spari­kassa­grunn­ um og onnur fíggjarsamtøk verð­ur styrkt. ­Fakta um kanningina: Í nevndini fyri nevndina sótu Joen Magnus Rasmussen, for­maður, Kristina Háfoss, næst­forkvinna, og Helgi Abrahamsen. Umframt tey trý tingfólkini, so var Sig­ mund Poulsen settur sum kann­ingar­ráðgevi, meðan Rann­vá Sólheim var skrivari hjá nevndini. Sum partur av kanningin hevur nevndin havt sam­røð­ ur ella skrivligt samskift við hes­ar persónar og myndug­ leik­ar: Jógvan Thomsen, stjóra á Skráseting Føroya. Kristin Balle, fyrrverandi deildarstjóra á Skráseting Føroya. Tommy Petersen, fyrrverandi deildarstjóra á Skráseting Føroya. Eyðfinn Jacobsen, granskingarfólk. Jóhan Dahl, landsstýrismann í vinnumálum. Arna Poulsen, fyrrverandi aðalstjóra í Vinnumálaráðnum. Sørin P. Sørensen, løgfrøðiliga ráðgeva í Vinnumálaráðnum. Frithleif Olsen, fyrrverandi nevndarformann í Eik Grunninum og P/f Eik Banka. Odd Bjellvåg, fyrrverandi nevndarformann og næstformann í Eik Grunninum og P/f Eik Banka. Marner Jacobsen, fyrrverandi forstjóri í P/f Eik Banka. Hans Laksá, fyrrverandi grannskoðari hjá Eik Grunninum og P/f Eik Banka. Jóannes Eidesgaard, fyrrverandi landsstýrismann í fíggjarmálum. Petur Alberg Lamhauge, fyrrverandi aðalstjóra í Fíggjarmálaráðnum. Jørn Astrup Hansen, fyrrverandi stjóri í P/f Eik Banka Føroya. Skráseting Føroya. Vinnumálaráðið. Fíggjarmálaráðið. Erhvervsstyrelsen. Finanstilsynet. Finansiel Stabilitet. Rigombudsmanden på Færøerne. Kappingareftirlitið. Danir spentu bein fyri kanningararbeiðið: Formaðurin í §19 nevndini, Joen Magnus Rasmussen, hevði undir framløguni hug at fýlast inn á danskar myndug­leikar, ið ikki vildu geva nevndini innlit í mál, ið vóru neyðug fyri kann­ing­ar­ arbeiðið. Joen Magnus Rasmussen vísti á, at Finanstilsynet ikki viðurkendi rættin hjá nevndini at biða um inn­lit. Stovn­urin vísti á grund­lóg­ ina, ið sambært teirra tulk­ ing, einans gevur eini nevnd sett av fólkatinginum, heim­ ild til tað innlit, ið §19 nevnd­ in ynskti. Nevndin fekk eisini líkn­andi svar frá Finansiel Stabili­tet, og heldur ikki hjálp­ti tað, at nevndin vendi sær til ríkisumboðið. Fyrst svaraði ríkis­um­boð­ið í Føroyum, at av tí, at val var í Danmark, so kundi ríkis­umb­ oðið ikki svara, tí Dan­mark hevði onga stjórn og mátti spurningurin tískil bíða til aftaná summar­feriu­na. Tá nevndin so aftur vendi sær til ríkisumboðið aftaná summarferiuna, so svaraði ríkis­umboðið, at settu spurn­ ingar vóru so mikið um­fat­ andi, at svarið ikki fór at vera klárt til tíðarfreistina. Sostatt mátti nevndin, ið sambært lóg skuldi fram­ leggja úrslitið áðr­enn løg­ tings­valið, al­manna­kunn­ gerða kanningina áðrenn svar­ið kom frá donsku myndug­leikum. Hóast nevndin er ósamd í tulkingini frá donsku myndug­leikunum, so metir nevnd­in, at tað er neyðugt at skapa eitt greiðari lógar­ grund­arlag fyri at tryggja, at §19 nevndir í framtíðini fáa møguleikan at fáa inn­lit í skjøl hjá donskum myndug­ leik­um, ið ikki eru yvirtikin máls­økir. Ynskja sterkari eftirlit og greiðari lóggávu