týsdagur 6. oktober 2015síða 4

Mikudagur 7. oktober 2015 · Nr. 115 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Eirikur Lindenskov Tá nýggja samgongan varð skipað, og landsstýrisfólkini til­nevnd 15. september, høvdu vit á fyrsta sinni fulla javn­støðu í landsstýrinum, fýra kvinnur og fýra menn. Í hesum sambandi settu vit okkum fyri á redaktiónini í Miðlahúsinum at finna eitt gott føroyskt kvennkynsorð sum samsvarar kallkyns­orð­ ið »ráðharri«. Gamaní hava vit orðini »lands­stýrismaður« og »lands­s­týriskvinna«. Tey eru væl brúki­lig. Men um­framt at tosa um lands­s­týris­menn og landsstýriskvinnur við hesum ella hasum máls­øki­ n­um, so nýta vit eisini orð­ið ráð­harri. Eitt nú »fíggjar­ mála­ráð­harri« ella »menta­ mála­ráð­harri«. Men tað ber ikki til at siga fíggjarmálaráðharri um Kristinu Háfoss, ella menta­málaráðharri um Rig­ mor Dam. Vit vita væl, at tað á lógarmáli eitur bæði »lands­stýrismaður«, »løg­ tings­maður« og »løg­mað­ ur«. Men fyri mong er tað kyns­diskri­minerandi at nevna eina kvinnu fyri ein mann. Tí kom orðið »lands­ stýris­kvinna« fram – eftir at Jóngerð Purhús sum tann fyrsta kvinnan nakrantíð varð vald í landsstýrið, sum varð skipað 10. januar í 1985. Sum tíðin leið komu fleiri kvinnur í landsstýrið, og tað gjørdist vanligt at nevna tær »landsstýriskvinnur«. Tað heitið hóskar væl, og vit kunnu eins nátúrliga siga »lands­stýris­kvinna« sum »lands­stýris­maður«. Men tað var ikki nátúr­ligt í 1985 og árini eftir. Mong tóku tað illa upp – eisini at gamla og tignarliga starvs­heit­ið »løg­ tings­maður« bleiv bronglað til »løg­tings­kvinnu«. Men hetta tekur eingin illa upp í dag. Hjá okkum í fjølmiðlun­ um er hetta eisini ein av­ bjóð­ing. Vit nýta ofta orð­ ið »landsstýris­kvinna« og »lands­stýris­mað­ur« og í fleir­ tali eisini »lands­stýris­fólk«. Í hesum er eingin trupul­leiki longur, tí vit hava vant okk­ um við kyns­b­ýti í hes­um starvs­heit­um. Men vit nýta eisini heit­ ið »ráðharri«, tá vit umrøða landsstýrisfólk. Og tað er tí, at vit nú hava reist spurn­ing­ in, um vit ikki eiga at fáa ein kvennkynsform fyri starvs­ heitið »ráðharri«. Vit siga fíggjar­mála­ráð­ harri, menta­málaráðharri, uttanríkisráðharri og so fram­vegis. Men tað orðið er ikki kynsneutralt, og tað er tað heldur eingin sum sigur, at tað skal vera. Men vit halda tað vera at kúga javn­støðuna, at nevna eina kvinnu fyri ein mann. Tí hava vit vent okkum til nógv málkøn fólk til tess at finna eitt hóskandi orð, sum mótsvarar »harri«. Tað orðið er »frú« ella »frúgv«. Marjun Arge Simonsen, mál­frøðingur og cand.phil. í før­oyskum, vísir á, at tað eru ikki so nógv orð í at velja í føroyskum. Tað, ið mótsvarar »harri«, er orðini »frú« ella »frúgv«. Tey kunnu tykjast held­ur gamalslig – men tað er orðið »harri« eyðsæð eis­ ini. Hon hevur roynt at funn­ ið okkurt annað, men tað hev­ur ikki hepnast. Marjun Arge Simonsen hevur eisini tosað við Jóhan Hend­rik Winther Poulsen, pro­fess­ara, og hann skeyt upp at nýta »ráðfrú«. Hann helt tað vera tignarligari enn »ráð­frúgv«. Marius Staksberg í Mál­ ráð­num sigur, at ein grund til, at løgtingskvinna, for­ kvinna o.tíl. tykist at rigga, er kanska, at kvinna hev­ur somu merking og sama stíl­ virði sum maður – munurin er bara kynið. »Harri« og »kvinna« hoyra ikki saman á sama hátt. Natúrligur mót­setningur til »harri« er »frú« (ella frúgv). So tað verð­ur kanska ikki sama javn­vág millum orðini »ráð­ harri« : »ráðkvinna« sum mill­um »løgtingsmaður« : »løg­tings­kvinna« og »lands­ stýr­is­maður« : »lands­stýris­ kvinna«. – Men um »ráðfrú« er ein møguleiki, veit eg ikki. Ein tilvenjing skal til, uttan mun til, hvat orð verður valt, sigur hann. Tí skjóta vit hervið upp, at landsstýriskvinnur – um­framt at hava heitið »lands­stýris­kvinnur«, eisini kunnu nevn­ast »ráðfrýr«. Og tí kunnu vit eisini siga, at Krist­ina Háfoss er fíggjar­ mála­ráð­frú, at Rigmor Dam er menta­málráðfrú, at Sirið Sten­berg er heilsu­mála­ráð­ frú og at Eyðgunn Samuel­ sen er almannamálaráðfrú. FØROYSKT NÝYRÐI Kristina er fíggjarmála­ráðfrú og Rigmor er mentamálaráðfrú Eyðgunn er almannamálaráðfrú og Sirið er heilsumálaráðfrú. Hesar fýra kvinnurnar eru allar »ráðfrýr«. Henrik, Poul og Høgni eru »ráðharrar«   Orðið  »ráðfrú«  bendist  soleiðis:         óbundið   bundið   eintal   hvørfall   ráðfrú   ráðfrúin     hvønnfall   ráðfrú   ráðfrúna/ráðfrúina     hvørjumfall   ráðfrú   ráðfrúni/ráðfrúnni     hvørsfall   ráðfrúar   ráðfrúarinnar   fleirtal   hvørfall   ráðfrýr/ráðfrúir   ráðfrýrnar/ráðfrúirnar     hvønnfall   ráðfrýr/ráðfrúir   ráðfrýrnar/ráðfrúirnar     hvørjumfall   ráðfrúm/ráðfrúum   ráðfrúnum/ráðfrúunum     hvørsfall   ráðfrúa   ráðfrúanna     Orðabókin  loyvir  tó  eisini,  at  orðið  bendist  sum  orðið  bygd.   Frýr kunnu ikki vera harrar: Eyðgunn Samuelsen, almannamálaráðfrú Sirið Stenberg, heilsumálaráðfrú Kristina Háfoss, fíggjarmálaráðfrú Rigmor Dam, mentamálaráðfrú