hósdagur 7. januar 2016síða 38

FRÍGGJADAGUR 8. JANUAR 2016 SOSIALURIN 3 38 Demmus Hentze, løgtings- og landstýrismaður, farin Ein av fyrstu døgunum í nýggja árinum frætt­ ust deyðsboðini av Demmusi Hentze, lands­ rættarsakførara og fyrrv. landstýris- og ting­ manni. Demmus rakk so høgum aldri sum 92 árum, og tað er teimum fæstu av okkum lagað, so tærið í honum man hava verið gott. Demmus var ættaður úr Uttastovu í Trøðum heiman av Sandi, sonur Johan Petur Hentze kongsbónda og Sunnevu, f. Clementsen, av Granda í Húsavík, tann sjeyndi av íalt nýggju systkjum. Í politiskum høpi tók hann onkuntíð skemtandi til, at sum eitt av yngstu systkjum í einum familjuyrki, har tann elsti tók við festinum, var hann sjálvur føddur ’fæloysingur’ og mátti tí leita sær aðra lívsleið enn landbúnað. Demmus varð borin í heim í 1923, og hann var somikið næmur í barnaskúlanum, at hann 14 ára gamal fór norður til Havnar í Preliminerskúlan, haðani hann stóð so gott prógv í 1940, at hann helt fram á tí tá nýstovnaða Føroya Studentaskeiði. Her hann tók prógv í 1942. Sostatt var hesin gløggi heima­sands­ drong­urin ein av teimum fáu ímillum okkara, sum í smálutum kundu greiða frá teimum dramatisku døgunum í Føroya søgu, tá bretska flotamálaráðið í London álegði donsku myndugleikunum í Havn, at bert Merkið eftir 25. apríl var altjóða viðurkent sum tjóðarflagg føroyinga. Demmus var við til fólkafundirnar undir Tinghúsinum, úti í Rættará undir húsinum hjá bretska konsulinum, og framman fyri Amtmansborgini hjá tí almáttuga C.A. Hil­ bert, har Merkið var borið fram sum eitt fólka­ krav. Tá so boðini komu úr London flagg­dags­ kvøldið í 1940, endaðu studentarnir skrúð­ gong­una uttan fyri húsini hjá Hans Andriasi Djurhuus við at syngja flaggsangin, Sjá tú blánar. Kríggið gjørdi, at føroyingar sluppu ikki uttan­lands at nema hægri lesnað uttan onkur hendingi, sum fór til Íslands. Men í 1945 loysnaði, og Demmus fór til Danmarkar at lesa løgfrøði. Í Havn hitti hann Helenu, f. Debes, ættað úr Kolla­firði, dóttur Sámal Debes av Bakka (í Havn) og Onnu Djurhuus úr Kollafirði. Hann giftist við Helenu á Sandi eftir kríggið. Tey fingu tær tríggjar døturnar, Turið, sum eisini er løg­frøð­ ingur og hevur starvast saman við pápanum og seinni yvirtikið praksis hjá honum, Bergljót, ið er tíðindakvinna í KvF, og Onnu, sum er sálar­ frøðingur. Afturkomin til Føroya sum Cand. Jur. starv­ aðist Demmus sum partnari á advokat­skriv­ stovuni saman við Leivi Lutzen. Har var hann, til hann tók við sum landstýrismaður fyrst í 1975. Aftaná 6 ár í Tinganesi fór Demmus undir tað seinasta leggið av síni drúgvu og fjølbroyttu yrkisleið, tá hann í 1981 stovnaði sítt egna advoka­t­virki saman við elstu dóttrini Turið, sum tá hevði lokið løgfrøðiligt embætisprógv. Tilkomnir føroyingar minnast helst Demm­ us Hentze best sum politikara. Tað er ikki frítt, at politikkur var honum í holdið borið. Lang­ abbin, Jóan Petur Hentze sat á løgtingi í 20 ár. Sama gjørdi abbin, Jóhan M. Hentze, sum fylgdi pápanum eftir, á tingi umboðandi Sand­oyar valdømi í onnur 20 ár. Báðir lógu á tí, vit í dag kalla tí frílynta sjálvstýrisveinginum í før­oysk­ um politikki. Sandoyar valdømi var hitt minsta í landinum, og eftir heimastýrislógina stríddust teir tríggir, Fólkaflokkurin, Javnaðurin og Tjóðveldi um teir báðar tingsessirnar í oynni. Ofta vóru bert fáar atkvøður á muni millum hesar flokkar. Valevni Tjóðveldisfloksins, Erlendur Patursson vann ting­sessin frá Fólkafloksins tingmanni, Antinis Sør­ensen (undir Leitinum) í Húsavík til valið í 1954. Í 1962 bóðu fólkafloksmenn á Sandi sín oyggj­ar­felaga, um at stilla upp til løgtingið fyri Sandoyar valdømi. Demmus ivaðist, helst tí hann tá búði og arbeiddi sum løgfrøðingur í Havn. Tó játtaði hann eftir umhugsan, men gjørdist ov stuttur til at vinna Fólkaflokkinum tingsessin aftur. Til valið eftir, í 1966 eydnaðist Demmusi at vinna annan tingsessin í Sandoy aftur frá Tjóðveldi. Hin tingmaðurin varð javn­ aðarmaðurin, Tórálvur Mohr Olsen. Tá Fólkaflokkurin í januar 1975 skipaði sam­gongu saman við Tjóðveldis- og Javn­ aðar­flokkinum undir leiðslu av Atla P. Dam løg­manni, varð Demmus biðin um at taka annan landstýrissessin, sum Fólkaflokkinum varð tillutaður. Dánjal Pauli í Búðini var hin landstýrismaður Fólkafloksins. Tað hendi aftur í januar 1979, tá henda fjølmenta samgongan við somu trimum flokkunum helt fram. Sostatt varð Demmusi Hentze lagað at sita við ábyrgd av landsins fíggjarmálum í 6 ár, til eftir valið í 1980. Tey vóru buldralig bú­ skapar­liga, mest tí at tvær oljukreppur raktu Vesturheimin við fleirfaldaðum oljuprísum, og tí at fiskimørkini í Norðuratlantshavi vórðu flutt út á 200 fjórðingar í 1977, so øll fiskivinna Føroya mátti verða umløgd frá nærum fríum fiskiskapi allastaðni til Føroya-leiðirnar og so fiskiveiðisáttmálar við okkara grannalond. Hesar risa avbjóðingarnar settu tilsvarandi stór krøv til Landstýri og Løgting, og Demmusar partur á landskassanum, við Hákuni Djurhuus sum formanni í Løgtingsins fíggjarnevnd, lá ikki eftir. Sum sagt, fór Demmus líka ágrýtin aftur til sína privatu yrkisleið sum landsrættarsakførari, eftir lokna politiska tænastu. Hann røkti sítt advokatvirksemi til ellisár. 1981 kann tykjast mongum at vera langt síðan, og tað er løgið at hugsa sær, at Demmus longu tá fór at nærkast teimum seksti, og at hann hevur gingið sum klokkan at kalla líka síðan. Umframt yrki hansara sum løgfrøðingur og politik­ari hevði Demmus eina ørgrynnu av álitisstørvum í nevndum og ráðum, sum fólk, fyri­tøkur og stovnar litu honum upp í hendi. Eis­ini var hann brasilskur konsul líka til síðsta dag. Um lyndiseyðkenni Demmusar er stutt at siga, at hann var nærlagdur og formliga rættur í tí, hann tókst við. Tað er ein neyðugur eginleiki hjá einum løgfrøðingi og hentur fyrimunur hjá einum løgtings- og landsstýrismanni. Sum sand­oyingur hevði Demmus tann førning heimanífrá, at hann var framúr góður eygleiðari og dugdi væl at taka til orðanna. Hann kundi vera speiskur, og var eisini snarsintur. Tað besta við Demmusi var tó hansara framúr sansur fyri tí skemtiliga. Tað var altíð stuttligt at práta við hann, dámligur og fryntligur, sum hann var. Altíð var hann til reiðar at geva okkum yngru góð ráð, og fingu vit eisini at vita, um okk­urt var, ið hann helt minni um. Vit, sum ikki sluppu at sita á tingi saman við honum, upplivdu hann kortini til landsfundir. Hóast hann ikki var nakar kropsliga stórur maður, so føldist í fjøldini, at her var ein stórur maður, sum hevði orðið. Vit hittust soleingi, sum heils­ an loyvdi honum at vera við. Tað var altíð ein serlig løta at fáa eitt prát við hann. Saknur verður í honum. Fari við hesum at lýsa frið yvir minnið um Demmus Hentze. Jørgen Niclasen, form. Fólkafloksins NØVN 19. desember bleiv hesin stolti drongurin stóri­ beiggi. Lítlasysturin vigaði 3160 gr og var 52 cm long. Foreldrini eru Katrin og Terji Mikkelsen, Argir. Føðingar 11. desember fingu Annika Fay Nielsen og Petur Kristian Nielsen, Argir, ein son. Hann vigaði 4100 gr og var 56 cm langur. 8. desember kl.22.30 fingu Árant og Óðin eina lítlasystur. Hon vigaði 4040 gr og var 53 cm long. Foreldrini eru Herborg á Mýrini og Poul Poulsen í Sandavági. 28. nov. fingu Elinborg Osvaldsdóttir og Sámal Olsen, Syðrugøta, eina dóttur. Hon var 53 cm long og vigaði 3900 gr. Stóribeiggin, Janus, er so góður við hana. 2. januar fingu Hanna Kristina & Olivar Krossgil, Miðvági, ein son. Hann var 52 cm langur og vigaði 3630 gr.