hósdagur 11. februar 2016síða 2

Í blaðnum... Stovnaður: 1927 Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Útgevari: Sp/f Sosialurin Grafiskt snið/layout: Pætur Eyðunsson Jensen Uppseting: Sosialurin, Tekniska deild Prent: Prentmiðstøðin Miðlahúsið: Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Vikuskifti redaktørur Barbara Holm barbara@sosialurin.fo Lýsingar Frida Mellemgaard, lýsingasamskipari lysing@sosialurin.fo tel. 341826 Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo – Veitslan steðgar, um vit bara lata standa til! – Vit skuldu upp á sama máta, sum vit kenna tað frá eitt nú Dan­mark, gjørt eina tjóðsrsemju mill­um allar flokkar um, at lands­ins út­reiðslur ella lands­ins fíggj­arkarmar ikki vaksa meir enn eitt vist, hetta er neyðugt. Tað skrivar Kaj Leo Holm Johannesen, fyrrverandi løgmaur á Facebook. – Lata vit al­mennu út­reiðsl­ur­nar vaksa við umleið 4 pro­sent­um fyri friðs skyld, sum vit síggja nú, so gong­ur ikki leingi, so steðg­ar veitslan. 12. januar 2016 Í óðum verkum klaskaði hann sjón­ varp­ið og útvarpið saman Ein maður hevur ábyrgdina av, at Kring­ varp­ið hevur eina redaktión heldur enn tvær. Jógvan á Lakjuni. Tí tað var hann, sum í óð­um verkum klask­aði Sjónvarp Føroya og Kring­varp Føroya saman í ein stovn. So kann hann spyrja so galið hann vil Rig­mor Dam og onnur, sum nú ráða, hví Kring­varpið bara hev­ur eina redaktión held­ur enn tvær, so sum pol­itiska ætlanin var. Og har eru vit aft­ur við sama á­byrgd­a­r­ mann­in. Jógvan á Lakjuni eig­ur ábyrgdina, tí hann lat stovnin sleppa at leggja báðar red­ak­tiónirnar saman í eina – eft­ir um­støð­ u­num stóra og sterka redaktión. Jógv­an á Lakj­uni var mentamálaráðharri í lands­stýr­ i­num frá 2004-2008. Tað var í 2004, at hann avhøvdaði SvF sum stovn og legði hann undir ÚF. Men Jógvan á Lakjuni hevði ikki bara á­byrgd­ina av stovninum, tá teir vóru lagdir sam­an. Hann hevði eisini ábrygdina frá 2005-08, tá red­ak­ti­ón­ir­nar vuksu saman. Jógvan á Lakjuni hevði eisini ábrygdina av Kring­varpi­num, tá politiska avgerðin varð tik­in í 2007 um, at Kringvarpið ikki long­ur skuldi hava lýsingar. Hann hevði á­byrgd­ina, tá stovn­ur­in yvir eitt fimm ára skeið skuldi niðurlaða lýsi­ng­a­r­part­in, so privat­ar útvarpsstøðir kundu taka yvir hend­an partin og aðrir privatir miðl­ar við. Men hvat hend? Einki. Ella enn verri: Tað øvugta hendi. Und­ir Jógvan á Lakjuni herdi Kring­varp­ið kapp­ing­ina um lýsingarnar soleiðis, at privatar út­varps­rás­ir ong­an kjans fingu at fáa fótin fyri seg. Árið eftir settu til dømis vit í Miðla­hús­i­ num nógv­ar pengar í eina privata út­varps­ rás – júst tí at lýs­ing­ar­part­ur­in hjá Kring­ vaep­i­num skuldi nið­ur­laðast. Jógvan á Lakjuni skuldi heldur skamm­ ast. Hann skuldi biðið fólkið um umbering fyri, at hann bar seg so á­byrgdarleyst at sum mentamálaráðharri. Og hann skuldi lat­ið vera við at øst fólk upp um Kringvarpið nú – tí hann eigur sjálvur á­byrgd­ina og skomm­ina av støðuni, sum ikki kann rætt­ast upp­aft­ur, tí skaðin er so um­fatandi. Og Kringvarpið hevur eina redaktión, sjálvt um tey sjálvi siga seg hava fýra. Har er ein leiðsla og redaktionella ábyrgdin liggur á einum stað. »Heið­ur­in« eig­ur Jógv­an á Lakjuni einsa­ mall­ur. Málið hjá ung­ dóm­i­num er nógv meira á­virk­að úr ensk­ um enn donskum – Fyrr var vanligt at hefta seg mest við dan­ism­ur í før­oyskum máli. Í dag tykist sum um angul­saksisk ávirkan hev­ur tikið henda leik­lut. Soleiðis skrivar Snar.fo, nú móð­ur­máls­dag­ ur­in nærkast, og Málráðið ætlar, at hald­ið í sam­ bandi við móðurmálsdagin í ár fyrst og fremst skal venda sær til ungdómin. Móðurmálsdagur er 25. mars, tá V. U. Hamm­ ers­haimb varð føddur hendan dagin í 1819. Men í ár fell­ir dagurin á langafríggjadag, og tí verður hald­ið flutt til annan dag. Snar.fo skrivar víðari: – Í miðlunum er alt vanligari at hoyra ensk orð og vendingar, serliga tá ið ung hava orðið. Í stutt­filminum Sigarett (2010) hjá Heiðriki á Heyg­um sigur hann: “Eg eri úti av sigarettum”, sum stavar úr enskum: “I am out of cigarettes”. Í práti um fitness varð í ungdómssendingini Rødd­in brúkt orðið legitt, um tað, sum er lógligt, fram­borðið sum á enskum [lə’ʤit]. Skilligt er, at tað er úr enskum: legit, sum er slang av orðinum legi­ti­mate, lógligt. Á Ungdómstinginum í 2016 segði ein, at "vit skulu enkorreggja tey, ella hvussu tað nú eitur á føroyskum". Tá vit skriva á teldu í skúlanum seyva vit, og tá vit fara í biograf síggja vit ein treylara. Í løg­tingi­num kunnu politikarar klira, meðan toll­arar klarera. Ávirkan úr enskum er ikki nýggj í før­oysk­ um máli. Í 1997 skrivaði Tórður Jóansson dokt­ ara­rit­gerðina English loanwords in Faroese. Í hes­um sambandi kunnu vit nevna søgulig orð og hug­tøk, sum at sigla klos í land við trolara, har bæði close og trawler eru úr enskum, eins og skeilett, sum er vindeygað í dekkinum, ið letur skylight sleppur niður undir. Í dag eru telduspøl á enskum og mest sum alt, ið vit raka við á telduni og á netinum, er á enskum. At tosa um í flokkinum: Hvussu ávirkar teldan móðurmálið? Hvussu ávirka miðlarnir móðurmálið? Hvussu fer at verða í framtíðini? Kann tað hugsast, at føroyskt fer at koma í staðin fyri ensku heitini í telduspølum og miðlum?! Jógvan á Lakjuni eigur sjálvur bukkin Tjóðar­semju um útreiðslur fráfarin løgmaður Les eisini blaðið á telefonini Hundar ræðast muslimar umafturafturu m Síða 40 Tey ungu tevja politikkin Tema síða 12 Visti tú? At kvinnur í Føroyum hava havt valrætt í 100 ár? Oddagrein Eirikur Lindenskov blaðstjóri Móðurmálsdagur Ensk-ismur hótta danismur Móðurmálsdagur er 25. mars – á føð­ing­ ar­deg­num hjá V. U. Hammershaimb