týsdagur 16. februar 2016síða 16

Mikudagur 17. februar 2016 · Nr. 20 16 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HEILSA Vilmund Jacobsen Tað heldur altjóða viðurkendi fitiserfrøðingurin og yvir­ læknin, Jens-Christian Holm. Hann vísir á, at hormon­ skipanin er tín størsti fígg­ indi og mótstøðumaður, tá tú fyrst ert vorðin fongd/-ur við yvirvekt. – Talan er tá um ómetaliga stórar biologiskar kreftir í kropp­inum. Men, henda sann­roynd verður ikki tikin við í tær stríðsætlanir, sum Heilsu­stýrið og okkara politk­arar leggja fyri dagin, tá fiti og yvirvekt skulu fyri­ byrgj­ast. Tí noyðast heilsu­ myndug­leikarnir at viður­ kenna, at teirra átak móti fiti ikki riggar. Jens-Christian Holm held­ur, at tað er upp á tíðina, at fiti verður viðurkend sum ein kronisk sjúka og tí skal við­gerast á ein heilt annan hátt, enn gjørt verður í dag. – Vit skulu viðurkenna, at fiti er ein reguler sjúka, sum førir við sær fleiri enn 20 ym­iskar hjásjúkur og fleiri sløg av krabbameini. Alt eru sjúkur, ið oyðileggja lívið hjá ein­um menniskja, leggur fiti­ ser­frøðingurin dent á. Hann vísir á, at nú­ tíðar­fyribyrging móti fiti í høvuðs­heitum snýr seg um orku­javn­vág. Tað merkir, at tann, sum er rakt/-ur av fiti, skal eta minni, enn við­kom­ andi for­brennur. Men, tað er sam­bært fitiserfrøðinginum púr­asta skeivt. – Flestu fólk og tíverri eis­ ini flestu serfrøðingar siga, at fiti­savnan og orkujavnvág er ein passiv gongd, har nógv taka upp á í vekt, um tey eta fleiri kaloriur, enn tey for­ brenna. Men, soleiðis hong­ ur tað ikki saman, og tað er ógvu­liga avgerandi, at vit skilja tað. Leptin-skipanin – Orkujavnvágin er nevniliga stýrd av sonevndu leptin- skipanini. Henda skipan hev­ur eitt ósamsvar sum ger, at hon vil gera alt fyri at tryggja, at mongdin av feitti, sum lika­mið hevur bygt upp, ikki minkar, men heldur verð­ur enn størri. Jens-Christian Holm sigur, at leptin-skipanin er ein biologisk skipan, sum regu­lerar feittmongdina hjá menn­iskjum og dýrum. Hann vísir á, at ser­frøð­ ingar á økinum skilja ikki, hvussu framúrskarandi kropp­urin í veruleikanum er, tí kropp­urin er nevniliga førur fyri at verja, varðveita og við­líka­halda sítt yvirskot av feitti. – Hetta er ein kampur, sum fólk við stórari yvirvekt hvørki kunnu vinna við røslu ella við at eta minni. Tað er ein katastrofa, at fólk, sum líða av yvirvekt, eru koyrd út á hetta síðuspor. Tað er ógvuliga tyngjandi fyri tann einstaka at líða av stórari yvirvekt. Tað kost­ ar eisini nógvan pening fyri samfelagið, tá hesi skulu hava framskundaða fólka­ pen­sjón og annars skulu við­ gerast í fleiri ár fyri ymiskar fylgi­sjúkur. Kronisk diagnosa Jens-Christian Holm er tó samdur í, at tað eisini eru bólk­ar av fólki, sum viga ov nógv, men sum kortini eru frísk og hava góða heilsu og ar­beiðs­førleika. – Í staðin fyri at brúka ork­una upp á hesi, áttu vit held­ur at gjørt meira burtur úr teimum, sum veruliga hava trupulleikar av stórari yvir­vekt. Hesi áttu heldur at fingið staðfest eina kron­iska diagnosu og verið í lívs­lang­ ari medisinskari við­gerð og eftirliti, sigur fiti­ser­frøð­ing­ urin, sum er mótstøðu­maður av ymiskum kurum, sum les­ ast kann um í eitt nú kvinnu­ bløðum. Jens-Christian Holm sig­ ur, at vegurin fram er skift­ andi heilsugóður kost­ur við nógvum grovum grøn­meti. – Tað ræður um at skilja grundleggjandi mótstøðuna í kroppinum ímóti at tapa seg. Tí er tað so umráðandi at halda sína rættvekt alt lív­ið, sigur fitiserfrøðingurin, sum vísir á, at menniskju bio­log­ isk sæð ikki eru bygd til at sita still og samstundis hava lætta atgongd til mat í stór­ um nøgdum. Kelda: www.helse.dk Eitt strævið stríð móti yvirvekt Ítøkilig mál – ella dreymar – Ert tú vorðin ov prúð/-ur, ger tín hormonskipan tað nærmast ómøguligt at tapa teg. Hesi sannroynd lurta heilsumyndugleikarnir ikki eftir. Tí verður ein stórur partur av fólkinum villleiddur Vilmund Jacobsen Hvat hevur tú, sum tú kanst vera errin av? Ikki hugsa um alt, tú ikki dugir og ikki eig­ ur. Hugsa heldur um alt tað, tú dugir, alt tað, tú eig­ur og alt tað, tú kanst. At vera errin er avgerandi, um tú livur í javnvág við teg sjálv­ an og títt umhvørvi. Hvør er tú um 10 ár? Brúka nakrar fáar min­ uttir at hugsa um, hvussu tú ynsk­ir at liva um 10 ár. Hvar býr tú? Hvørju menniskju eru rundan um teg? Hvørji mál hevur tú nátt? Hvat hugs­ar tú um framtíðina – hugsar tú um dreymar ella ítøkilig mál? At ímynda sær, hvussu tingini fara at verða, ger tað nógv lættari fyri teg at gera ein dreym til veruleika. vilmund@sosialurin.fo Kelda: www.fegin.fo – Vegurin fram er skiftandi heilsugóður kostur við nógvum grovum grønmeti. Tað ræður um at skilja grundleggjandi mótstøðuna í kroppinum ímóti at tapa seg, sigur fiti­ serfrøðingurin og yvirlæknin, Jens-Christian Holm