mikudagur 25. august 2004síða 2

2 Nr. 160 - 25. august 2004 Nr. 160 - 25. august 2004 3 UTTAN ÚR HEIMI Væntar kríggj við Russland Forsetin í Georgia, Mikhail Saakasjvili, sigur í sam- røðu við franska blaðið Liberation, at tað georgiska fólkið eigur at fyrireika seg til, at kríggj kann bresta á ímillum Georgia og Russland. Stríðið ímillum tey bæði londini snýr seg um lands- partin Suðurossetia, sum er ein partur av Georgia, men sum krevur sjálvsstýri. Saakasjvili sigur, at Russland hevur sent hermenn til landspartin at hjálpa uppreistr- armonnunum har, og at russiskir hermenn hava verið í bardøgum við georgiskar hermenn. Í síðstu viku kravdi georgiska tjóðartingið, at Russ- land skal taka sínar hermenn úr Suðurossetia alt fyri eitt. Saakasjvili heldur, at altjóða samfelagið eigur at skipa fyri einari ráðstevnu, sum skal avgera framtíðina hjá landspartinum. Tí vit nærkast einum kríggi, sigur hann við Liberation. Verja oljupallar ímóti yvirgangi Myndugleikarnir í meksiko bera ótta fyri, at yvirgangs- menn fara at søkja at landsins oljupallum, og tí hevur stjórnin sett tvey herskip afturat at ansa eftir, at óvið- komandi før ikki sleppa ov nær pallunum. Umleið 80 prosent av meksikonsku oljuni kemur frá pallum í Campeche-víkini við Meksikanska Flógvan, og eftirlitið har er hert munandi síðani atsóknirnar at USA fyri skjótt trimum árum síðani. Fleiri herskip sigla í økinum, og harafturat eru jagaraflogfør og tyrlur javnan á flogi uppi yvir pallunum. Herfyri keypti Meksiko tvey smá herskip úr Ísrael, og tey eru nú send út í Campeche-víkina at hava eftirlit við ferðsluni har. Ein stórur partur av meksikonsku oljuni fer til amer- ikanska marknaðin, og tí bera myndugleikarnir ótta fyri, at yvirgangsmenn fara at royna at steðga útflutn- inginum til USA. Rok í Sao Paulo Fólk í brasilska stórbýnum Sao Paulo eru í øðini, eftir at vápnað harkalið hava beint fyri seks heimleysum fólkum teir seinastu dagarnar. Sambært BBC hava myndugleikarnir illgruna um, at drápsmenninir hava samband við onkran rúsevnafel- agsskap. Fimm av fólkunum vórðu skotin seinasta hós- dag og tað sætta, ein ung kvinna, varð skotin sunnu- kvøldið. Minst átta fólk eru særd. Sunnudagin gingu fleiri túsund fólk mótmælisgongu ímóti harðskapinum. Borgarstjórin í Sao Paulo, Marta Suplicy, var ímillum mótmælisfólkini, og har heitti hon á fólkið um at hjálpa teimum heimleysu býarbúgvun- um. Sambært BBC sova fleiri hundrað fólk, teirra mill- um kvinnur og børn, á gøtunum í Sao Paulu hvørja nátt. Skilið er tað sama í Rio de Janeiro. Har vórðu fleiri heimleys myrd í einum álopi í 1993. Seks menn vórðu tiknir, og tríggir teirra vórðu dømdir fyri morð. Funnu gomul hermannalík Eitt italskt bjargingarlið hevur funnið líkini av trimum hermonnum hjá eysturríkska-ungarska herinum, sum fullu í bardaga í teimum italsku Alpunum í 1918. Hetta var út ímóti endanum á fyrra heimsbardaga. Maurizio Vincenzi, sum hevur staðið fyri arbeiðinum at leita eftir hermonnunum, sigur, at menninir fullu eftir øllum at døma í einum samanbresti við italskar hermenn tann 3. september í 1918. Samanbresturin var í næstan 4.000 metra hædd nærhendis sveisiska markinum. Eyst- urríkararnir vunnu bardagan við italiumenninar hendan dagin, men teir mistu ellivu menn, og hesir tríggir vóru teirra millum, sigur Maurizio Vincenzi við AP. Tey trý líkini hava ligið í ísinum í Alpunum øll tey 86 árini, og sambært italsku bjargingarmonnunum hevur tað gjørt, at tey eru lítið farin. Kortini bleiv ikki roynt at kanna, hvørjir menninir vóru, og líkini vórðu tí jarðað í einum kirkjugarði í bygdini Peio í gjár. Tøkniráðið í Danmark hev- ur nú skrivað fleiri av teim- um donsku kommununum bræv, har ráðið mælir kommununum til at hava veðurlagsbroytingarnar í huga, tá tær leggja fram- tíðarætlanir. Herfyri boðaðu danskir granskarar frá, at vatnstøð- an í havinum við Danmark fer at hækka umleið ein hálvan metur tey næstu hundrað árini. Tað fer at ávirka viðurskiftini í teim- um kommununum, sum liggja úti við sjógvin, og tí vil tøkniráðið hava hesar kommunurnar at hava hetta í huga, tá tær leggja ætlanir um útbyggingar í fram- tíðini, skrivar Politiken. Eitt nú fer broytingin at hava stóra ávirkan á við- urskiftini í nógvum donsk- um havnum. Tann kringsetti ir- akski presturin Moqt- ada al-Sadr fær størri og størri undirtøku. Samstundis harðna atgerðirnar ímóti irakska stýrinum IRAK Árni Joensen fartekst@mail.dk Hóast hann er kringsettur saman við monnum sínum í býnum Najaf, sýtir prestur- in Moqtada al-Sadr fyri at gevast við mótstøðuni ímóti stýrinum í Bagdad og hersetingarvaldinum. Sam- stundis fær hann alt størri og størri undirtøku aðra- staðni í landinum. Í gjár vóru stórar shia- muslimskar mótmælis- gongur í býnum Basra har suðuri í Irak. Reuter skriv- ar, at nógvir av mótmælis- monnunum vóru vápnaðir, og teir kravdu, at USA skal taka sínar hermenn úr Najaf. Nógvastaðni stongdu mótmælismenninir fleiri gøtur við brennandi bildekkum, og irakska tjóð- arhirðin aftraði seg við at leggja uppí. Nógv tann størsti part- urin av fólkinum í Basra eru shiamuslimar eins og Moqtada al-Sadr, og sein- astu dagarnar hava saman- brestir verið javnan ímill- um viðhaldsmenn hjá prestinum og bretskar her- menn, sum hava støð í býnum. Tvær morðroyndir Samstundis harðna atgerð- irnar ímóti irakska stýr- inum. Gjáramorgunin royndu menn at beina fyri tveimum ráðharrum. Fyrst brast ein bilbumba tætt við bila- fylgið hjá Sami al-Mud- haffar, kenslumálaráðharra. Ráðharrin skal óskalaður frá álopinum, men tveir av vaktarmonnum hansara doyðu, og trý onnur fólk vórðu særd. Lítla løtu seinni varð roynt at beina fyri um- hvørvismálaráðharranum, Mishkat Moumin, tá ein bumba brast tætt við bilin, sum hon sat í. Sjálv fekk hon ongan skaða, men minst fýra av lívverjum hennara doyðu av spreing- ingini. – Tíðin er búgvin til, at USA fær eina kvinnu til forseta, og eg vóni, at tað verður Hillary Clinton, sigur fyrrverandi amerik- anski uttanríkisráð- harrin, Madeleine Albright USA Árni Joensen fartekst@mail.dk – Tann dagur kemur, tá USA fyri fyrstu ferð fær eina kvinnu í forsetaem- bætið. Vit hava sæð tað í øðrum londum, og aðra- staðni hava kvinnur verið forsætisráðharrar. Men eg veit, at tað er ikki lætt. Madeleine Albright var uttanríkisráðharri hjá Bill Clinton í fýra ár, og tað embætið gjørdist krúnan á hennara langa politiska lívið. Hon dylir ikki fyri, at hon heldur nógv av Hillary Clinton. – Eg haldi, at Hillary Clinton er ein av teimum mest sermerktu politikar- unum í dag, og eg vóni, at hon ein dag verður amerik- anskur forseti, sigur Al- bright við norska blaðið Aftenposten. Sjálv veit hon ikki, at tað fer at lukkast Hillary Clint- on at gerast forseti. Al- bright hevur kortini góðar vónir. Hon vísir á, at fyrr- verandi forsetakonan eru ung enn, og at hon er í ferð við at fáa sær politiskar royndir. Hon situr í Senat- inum, og eftir stuttari tíð hevur hon strítt seg upp á tær ovastu røkurnar í demo- kratiska flokkinum, og hon er ein kvinna, sum nógvir amerikanarar hava virðing fyri, sigur Madeleine Al- bright. Hon hevur valt at halda seg uttan fyri valstríðið í ár, men heldur, at John Kerry hevur góðar møguleikar at basa Bush, forseta. – Hann hevur góðar møguleikar, tí nógvir amer- ikanarar vilja hava eina broyting nú, sigur hon. Danmark má fyrireika seg til veðurlagsbroytingarnar Al-Sadr fær størri undirtøku Hon verður einaferð forseti í USA Hillary Clinton kann gerast tann fyrsta kvinnan í amer- ikanska forsetaembætinum, heldur Madeleine Albright Túsundtals shiamuslimar gingu í gjár kravgongu í irakska býnum Basra. Teir kravdu, at amerikanararnir skulu taka seg úr heilaga býnum Najaf Partur av summar- tiltaki, sum Sanda- vágs Ítróttarfelag skipaði fyri í Sanda- vági leygardagin, var fjallarenning, har runnið var úr Sanda- vági niðan á Húsafelli og omanaftur RENNING Edvard Joensen Sandavági: Vinnarin rann teinin upp á 40 minuttir og 20 sekund. Húsafelli er 591 metrar høgt. 17 luttakarar fullførdu túrin. Ein gavst rættiliga skjótt eftir byrjan. Hóast titltakið varð nevnt renning, vóru kortini fleiri, ið tóku túrin sum ein van- ligan motiónstúr og brúktu heldur longri tíð enn vinn- arin. Kappast varð um eina flogferð, so okkurt var hjá teimum fyrstu at renna eftir. Og tætt var í oddinum. 15 sekund millum nummar eitt og nummar tvey, og so 10 sekund niður til nummar trý. Elsti luttakarin í tiltakin- um var 68 ára gamal, og tann yngsti var 10 ár. Teir brúktu ávikavist ein tíma og 30 minuttir og ein tíma og tríggjar minuttir um túrin. Vinnari av renningini gjørdist ungi kollfirðing- urin Jóan Karl Joensen, sum í summar hevur roynst rættiliga væl í rennikapp- ingunum, sum verið hava. Hann brúkti 40.20 min. um túrin. Allan Nielsen úr Sandavági hevði tíðina 40.35, og Edgar Caballero úr Paraguay hevði 40.45 min. um at koma niðan á Húsafelli og aftur. Tíðindastjórin í TV2 heldur uppá, at eingir embætis- menn hava verið orsøk til søguna um føroysku og donsku fiskimenninar, sum fekk Fiskimanna- felagið at kæra støðina til Presse- nævnet TV2 Edvard Joensen Tíðindastjórin á TV2, Michael Hertz, ásannar, at tað var rættiliga illa umhugsað av TV2 at senda innslagið, sum varð orsøk til kæruna frá Føroya Fiskimannafelag. Men eingir embætis- menn hava borið við til hetta bálið, sigur hann. – Tað er greitt, at vit hava ikki gjørt okkara arbeiði nóg væl, sigur hann. Har eru so ógvu- liga nógvir leysir endar í søguni, sum vit als ikki hava kannað. Og tað er bara ikki nóg gott arbeiði frá okkara síðu, ásannar hann. Sæð í baksýni er lætt at siga, viðgongur hann, at skipaninar, vit tosa um, líkjast ikki. Har eru nógvar torgreiddar regl- ur, og fyri føroyska part- in er bert talan um ein heilt lítlan part av fiski- monnunum. Spurdur um tað er so, sum formaður Føroya Fiskimannafelags hevur hug at halda, at keldan til søguna eru fólk, sum vóru á ráðstevnu um blokkstuð-ulin, ið hildin varð á Christiansborg, sigur Michael Hertz, at eingin embætismaður hevur borið við til hetta bálið. – Vit hildu okkum hava funnið eina góða søgu, sum vit valdu at senda. Aftan á hava vit í ólukku- mát sannað, at søgan var ikki nóg væl útborin. Tað er ikki av ræðslu fyri Pressenævnet, at vit hava rættað hana. Men bert tí, at vit hava ásannað, at hon var ikki røtt, sigur hann. Hann sigur, at tann parturin av málinum, har Kristian Thuelsen Dahl frá Dansk Folkeparti hevur tikið málið upp politiskt, hevur einki við innslagið hjá TV2 at gera. Hann hevði undan hesum innslagnum sett fíggjarmálaráðharranum nakrar spurningar, og tí valdu vit at gera eina samrøðu við hann, sigur Michael Hertz, tíðinda- stjóri í TV2. Eingir embætis- menn uppií Fjallarenning Rennararnir høvdu ikki stundir at njóta frálíka útsýnið av Húsafelli Mynd: Edvard Joensen Norðurlendskur ársfundur um ferðslutrygd var um vikuskiftið í Reykjavík. Ymisk viðurskifti vórðu havd á lofti, millum annað rúsdrekkakoyring. Norður- lendska Ferðslutrygdarráð- ið óttast øktu rúsdrekka- koyringina í Norðurlond- um. - Ferðslutrygdin í Norður- londum hevur verið í stór- ari framgongd seinastu árini, men tað at fólk koyra ávirkað ger, at framgongd- in ikki er so stór, sum hon kundi verið. Tað er eyðsæð, at samband er í millum rús- drekkakoyring og fallandi prísir á rúsdrekka, og at tað er lættari at fáa hendur á tí, stendur at lesa í yvirlýsing frá Norðurlendska Ferðslu- trygdarráðnum. Víst verður á, at rús- drekkakoyringin er ikki bert ein spurningur um ferðslutrygd, men at tað eisini er ein samfelags- spurningur. -Vanligu upplýsingar- átøkini kunnu missa ávirk- an, um aðrar kreftir í sam- felagnum beinleiðis, ella óbeinleiðis eru við til at økja um misnýtsluna av rúsdrekka, sigur Norður- lendska Ferðslutrygdarráð- ið í yvirlýsingini. Norðmenn leggja nógva orku í at tryggja vælferðina hjá komandi norskum ætt- arliðum. Eitt lið í hesi ætl- an er tann ovurstóri olju- grunnurin, sum er nógv vaksin í øðrum ársfjórð- ingi. Ognin var 915 milli- ardir norskar krónur í fyrsta ársfjórðingi í ár, men í seinna var ognin vaksin til 943 milliardir norskar krónur. Tað eru hækkandi oljuprísirnir, sum eru orsøk til stóra vøksturin í norska oljugrunninum. Økt rúsdrekkakoyring í Norðurlondum Ríkir norðmenn Altjóða oljumessan ONS byrjaði í Stavanger í gjár, og í tí sambandi lat før- oyski básurin við millum annað Atlantic Airways upp. Norski kongurin og drotningin boðaðu frá, at tey komu á stutta vitjan. Tað var Bjarni Djurholm, landsstýrismaður við vinnumálum, sum tók ímóti teimum norsku kongligu. Oljumessan er liðug fríggjadagin, og kvøldið fyri syngur Eivør Pálsdóttir fyri oljufólki. Kongur og drotning vitjaðu føroyingar Poul Mohr og Haraldur kongu.jpg: Haraldur kongur til vinstru hevur áður hitt føroyingar Eitt grønlendskt ferðalag við politikarum, vinnulívsfólki og embætisfólki hevur júst verið í Føroyum og kunnað seg um landið. Stjórin í Grønlendska Arbeiðsgevarafelagnum var væl nøgdur við ferðina. -– Vit kunnu læra nógv av føroyskum loysnum, sigur Ole Rud, stjóri í Grønlendska Arbeiðsgevarafelagnum, við heimasíðuna hjá Vinnuhúsinum. Tað er Vinnuhúsið, sum hevur lagt ferðina hjá grønlend- ingunum til rættis. Skipað varð fyri kjaki, fyrilestrum og virkisvitjanum. Olja var farin á sjógv mánakvøldið klokkan 18:00 frá einum russara á fjørðinum uttanfyri Havnina. Oljan varð tikin upp beinanvegin. Ein bót verður skrivað antin til veitara ella móttakara, men alt eftir hvør hevur ábyrgdina av spillinum. Ein bátur við einum manni umborð var týsdagin ávegis til Nólsoyar av Strondum, men hesin kom ikki fram til tíðina. Tórshavn Radio sendi út boð um hetta, og bátar í økinum byrjaðu at leita, men onki varð funnið. Seinni um dagin fann løgreglan bæði bát og mann í Tórshavnar havn. Bátur og maður vóru í góðum standi, men maðurin hevði siglt fullur. Hann verður nú ákærdur fyri brot á sjólógina. Roknskapurin hjá Kaupthing Virðisbrævameklarafelag P/F er almannakunngjørdur, og hann vísir eitt hall á 298.000 krónur. Hetta skrivar heimasíðan hjá Føroya Sparikassa. Kaupthing sigur í tíðindaskrivi, at úrslitið er ikki nøktandi. – Men nógv virksemi hevur verið í felagnum og alt bendir á, at seinna hálvár verður munandi betri, stendur at lesa. Føroya Sparikassi eigur stóran part av Kaupthing í Føroyum. Føroyski bankin eigur 49 prosent av íslendska felagnum. Læra nógv av føroyingum Olja á sjógv Bátur við manni ikki at finna Kaupthing hevði hall C M Y K 3 2