týsdagur 13. september 2016síða 2

Mikudagur 14. september 2016 · Nr. 105 mikudagsblaðið Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Tel. 341800 www.sosialurin.fo Oddagrein Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Í dag 14. september – 70 ára dagurin fyri fólkatkvøðuna, sum hjá summ­um er politiskt grundarlag, og hjá øðr­um eitt avoldað og troyttandi kjak­evni. Fólkaræðisliga er fólkaatkvøðan 14. sep­tember í 1946 einki at erpa sær av. Tað var ikki gott politiskt hand­verk í Føroyum, og heldur ikki í Dan­mark, at vit høvdu eina fólka­at­kvøðu, uttan at vit vistu, hvat hon í heila tikið skuldi snúgva seg um, og sum tí ikki varð vird. Fólkaatkvøðan í 1946 er søga, og hon skal viðgerast sum søga. Vit eru kom­in víðari, og nú eiga vit at fáa eina breiða semju í Løg­tingi­num um stjórnarskipan, sum all­ir flokkar á tingi skulu vera við til. Tað má vera eitt krav til okkara fólka­valdu, at nú skulu tey finna saman um tað, sum øll kunnu semjast um. Og tað er so hvørki loysing ella sam­band. Vit skulu semjast um ein leist, um tað sum nú í sein­asta uppskotinum eitur ein stjórn­ar­skip­an ella fyri tað eina grundlóg fyri Føroyar. Og tað er ein avgerð, sum skal tak­ ast í Føroyum av øllum pol­it­isk­um flokkum felag. Men tað sær ikki út sum um, at danska stjórnin er sinnað at geva sega. Lars Løkke Rasmussen hev­ur fleiri ferðir víst sína stív­rendu støðu – kanska fyri at hjálpa Sam­bands­ flokkinum at kyrra sjálv­stýr­is­reto­ rikkin. Men eisini danski uttan­rík­is­ ráð­harr­in, Kristian Jen­sen, hevur víst seg frá tí mest stív­rendu síðini í svari til Magna Arge, fólka­tings­mann, tá hann gjørdi púra greitt, at Dan­mark hevur bara ein utt­an­ríkispolitikk. Og at talan er um ein stat, eitt ríki og eina tjóð tá vit tosa um kongaríkið Danmark. Men so er ikki, sum utt­an­rík­is­ráð­ harr­in sigur. Sjálvt myrkastu sam­ bands­menn í Føroyum munnu haldu um høvdið av at hoyra slíkt. Eitt er, tað donsk embætisfólk kunnu finna upp á at siga um, hvussu ríkið er skrúvað saman. Men hetta snýr seg um politikk – og pol­i­tikk­ur­ in í verki hevur víst nak­að annað. Tað vita øll. Vit hava havt eina nátúrliga menn­ ing í rík­is­fel­ags­skap­i­num, bæði við­ víkjandi Føroyum og Grøn­landi, men eisin Íslandi á sinni. Tí hava vit í stóran mun ført okk­ ara egna uttanríkispolitikk, sum eitt nú fisk­i­vinnu­sam­ráð­ingar við onnur lond. Og sjálvandi er tað tað. Eing­in átti betur enn Lars Løkke Ras­mussen at kent føroysku tjóðina inn­an­írfrá. Líka mikið, hvat vit halda um tað at vera í ríki saman við Danmark, so eru tað nøkur ríkisrættarlig viðurskifti, sum kunnu og eiga at fáast upp á pláss. Sjálvandi skal evsti avgerðarrættur liggja í Føroyum. Skulu broytingar gerast í ríkisrættarligu viðurskiftunum, so skal tað sjálvandi verða før­oyska fólkið, sum ger av – og ikki be­tri­vitandi tilvildarligir danskir politikarar. Tað eiga vit í øllum førum at fáa staðfest í nýggjari stjórnarskipan. Evsti avgerðarrættur skal sjálvandi liggja hjá Føroya fólki 14. septemer og fólkaviljin Spe­g­ ils­myndin á eitt ára degnum tíðargrein Poul Michelsen síða 16-17 Eldra­ økið næsta stórmál Jógvan Arge Síða 15 Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! Stillettirnar á nýggjari lýs­ing­arherferð hjá Dem­ okratia hava vakt ans á sos­ i­alu miðlunum. Í hesum døg­um heitir Demokratia á kvinn­ur til at stilla upp til kommunuvalið í heyst. Og við lillaðum stilettum eggj­ar Demokratia til, at kvinn­ur seta seg á listarnar í teim­u­m ymisku kommunum. Á Facebook halda summi, at myndir heldur fast í for­ dóm­unum – at kvinnur eru til pynt. Onnur halda, at lýs­ingin er fínasta slag. Tá tú trýst­ur á leinkjuna kemur tú mill­ um annað til hendan tekst­ in á heimasíðuni hjá Dem­ okratia. Vit hava tik­ið partar av tekstinum við - sí dem­o­ kratia.fo fyri meira kunn­ing. »Lutfallið millum kvinnur og menn í kommunustýrum er 28% kvinnur og 72 % menn, sostatt er langt eftir enn á mál fyri at røkka javn­ støðu í demokratiskari um­ boðan í kommunum. Onkursvegna kann tað tykj­ast sum nógv okkara ikki hava nóg stórt álit á, at kvinn­ur kunnu bjóða seg fram sum umboð fyri ræðið. 30 kommunustýri eru í Før­oyum. Fyrst er at siga, at í summum kommunum stend­ur væl til við jøvnum kyns­býti: Í Streymoynni eru tað Kvívík, Tórshavn og Vest­ manna, í Suðuroynni eru tað Fámjin, Hov og Tvøroyri, og í Norðoyggjum hava allar komm­unur uttan Viðareiði javnt kynsbýti. Demokratia hevur sent fyrispurning út til komm­ un­ur og politiskar flokk­ar og spurt, hvønn dent tey leggja á at tryggja javn­bjóðis uppstilling á listu­num. Framsókn, Javn­að­ar­flokk­ ur­in, Sam­bands­flokkurin og Tjóð­veldi hava svar­að spurn­ing­unum og nakrar kommunur, har ongin politisk upp­still­ing er. Svarini eru í høv­uðs­ heit­unum positiv. Vit í Dem­okratia høvdu ikki vænt­að annað, so er bara spurningurin, hvørt vilji liggur aftan fyri orðini, og at flokkar og fólk fara at gera tað, tey kunnu, at tryggja kvinnum pláss á listunum. Greitt er, at flokkarnir hava eina stóra ábyrgd at liva upp til, ímeðan tað kanska kann vera truplari at fáa javn­støðu á listum, sum ikki eru flokspolitiskir, av tí at slíkir listar jú onga enda­ málsorðing hava at liva upp til. Í Demokratia eru vit full­ greið yvir, at tað kann vera langt ímillum orð og gerð, men okkara fyrispurningar eru sendir út fyri at minna á tann ójavna, sum er í nógv­ um kommunustýrum, og har­við vóna vit at skapa meira tilvit, soleiðis at enn meira verður gjørt fyri at fáa javn­vág í. Fyrsta treyt má vera, at kvinnur koma upp á list­ar­ nar, tí annars kunnu tær ikki velj­ast! Kvinnur stillið upp! Gott val!« Stillettir skulu lokka kvinnur í politikk Listin hjá Norðoya Javn­að­ ar­felag til kommunuvalið í Klaks­vík er liðugur. Valevnini eru: Petur Martin Hansen Sólarn Isaksen Gunnvá Tróndardóttir Joensen Signhild V. Johannesen Tummas Lervig Terja Ósá Finnbjørn Vang Hedvig Waagstein Á býráðsvalinum í Klaks­vík í 2012 fekk Javnaðarflokkurin eitt­ans umboð, Signhild V. Jo­ hanne­sen. Javnaðarflokkurin fekk 440 at­kvøður, sum er 14,75 pro­sent av atkvøðunum. Størsti flokkur í Klaks­ víkar býráð er Fólka­flokk­ urin, sum hevur 5 av temum 11 um­boð­unum. Tjóðveldi er næsti flokkurin við 3 um­boð­ um, meðan Nýtt Sjálvstýri hev­ur 2 umboð. Fólkaflokkurin varð eft­ir seinasta val settur utt­anfyri. Hinir flokkarnir skip­aðu samgongu uttan um Fólka­ flokkin. Sambandsflokkurin hev­ ur einki umboð í Klaksvíkar bý­ráð. Átta á javnaðarlista­ num í Klaksvík Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Blaðstjóri: Barbara Holm barbara@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Prent: Prentmiðstøðin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin