týsdagur 1. november 2016síða 31

31 Mikudagur 2. november 2016 · Nr. 126 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 HUGLEIÐINGAR Johan Mortensen Tað er ein so vælsignaður ok­ tober leygarmorgun. Eg standi fleg­matiskur niðri á Sandafløtum og taki tey seinastu eplini upp. Væl er vaksið og tað er langt síð­ani at slík úrtøka hevur verið her, skilji eg. Tað er stutt fráliðið frálíka Eplafestivalin, har eini 1000 gestir fingu høvi at royna og keypa alt tað góða úr Trøðum og av Sandafløtum. Hesin gamli havbotnurin, sum kom undan fyri 6.000 árum síðani, tá ísurin bráðnaði. Enn standa nógvar gularøtur og røtur í føgrum blóma. Kvinnur og menn reka í hesum døg­um, seinasta slaktið, og so verður aftur farið í veltuna. Eg kom suður í gjárkvøldið. Blikalogn á Sandsvatni, tutlið frá Traðarfossinum. Útvarpið hevði send­ing um Leonard Cohen. Hann er júst farin um 82 ár og gevur nýggja fløgu út, men hann er vorðin depressivur og er farin at hugsa um næsta heimin, vita keldur at siga. Nú verður ikki meira sungið um Marionnu og Súsonnu og vín. Nei, nú syngur eitt jødiskt dreingakór fyri, meðan hann fyrireikar seg til at møta sínum Messiasi, siga teir í Montreal, sum standa honum nær. Tað ljóðar at Mick Jagger hev­ur fingið krím, Petur Rouch er komin í eldraráðið í Havn og Nobelnevndin leitar eftir Bob Dylan, sum krógvar seg. Denn elendigheit ! Ein spógvi flýgur melan­ kolskur uppi yvir mær, letur i d-moll, hygg­ur at Skúgvi og Stóru Dímun, og júst sum ein minni heystdepression hómast í suðri hoyrist ein glaður Petur Rouch við einum 90 ára goml­ um unglinga, Mr Chuck Berry, og skjótt eri spógvin og eg í Memphis Tennessy og eg eri sekstan ár aftur og rulli yvir Beethoven. Rockn' Roll, ein av størstu gávunum til mannaættina. Chuck Berry, livandi legendan og upphavið til Rolling Stones og Faroe Boys og sum gav lívinum inni­hald hjá einum glaðum før­oyskum ungdómi í trýssunum. Eg hitti Chuck, tá eg sunnudag seinna­partar fór við pápa í Gundadal at hyggja at HB og TB. Nógv høvdu smá transistorradio við sær at lurta eftir kvøðuljómunum, sum vóru um somu tíð sum dysturin. Tað var stórt at hoyra Sweet Little Sixteen kring vøllin, meðan rópt var á TB. Chuck Berry og Rolling Stones hava fylgt mær gjøgnum lívið og tá teir einaferð – møguliga – fara at leggja árarnar inn, er ikki so nógv eftir. Og, kanska, á tí eina degi, fara teir at seta seg saman við fullum steypum, Petur, Leonard, Chuck, Mick og Bob at tosa um farnar dagar, áðrenn teir dríva á rockn' rolli aftur – æviga rockn' roll. Tað er at gleðast um lívið með­an vit hava tað, gleðast um gróður, gleðast um heilsu. Heystið og myrkr­ið er nær, seinasta rósan var í urtagarðinum í dag og seinasti soppurin funnin. Eg havi sett 150 tulipanleykir niður ídag, gleði meg at síggja tulipanirnar til várs, og kortini, kanska onkur annar fær gleði av teimum. Ongin kennir morgun­dagin. Chuck Berry á Sandi VIÐMERKING Kári Thomsen Syndarligu støðuni er í Hvannasundi og hummaraveiðuni hjá Elmar Simonsen, ið gevur skarvin yvir, og selir sítt humm­ ara­loyvi. Í meira enn 20 ár hevur Elmar fiska hummara, og fekk hann fyrr eini 140 kilo av hummara við 140 rúsum. Í dag hevur hann 500 rúsir og fær einans 30 kilo. Sostatt kann sigast at veiðan er minkað niður í einans 6%. Hetta minnir nógv um rekjuvinnuna í Noreg har veiðan er farin niður til undir 10% av tí hon annars var fyri árum síðan. Landstýriskvinnan Sirið Sten­berg umsitur náttúru- og um­hvørvis­vernd, og varar av Um­hvørvisstovuni, ið gevur um­ hvørvis­loyvir til alivinnuna. Um Sirið er av somu áskoðan sum parta­maðurin og borgarstjorin í Vági, Dennis Holm, ið vil góðtaka grova dálking á firðirnar frá ali­ vinnuni fyri at fáa til vega nøkur arbeiðs­pláss, er ikki gott at vita, men okkurt bendir á tað leið, síðan so at siga allar aliumsóknir fáa um­hvørvisgókenning - sjálvt um reglur áseta at best møguliga tøkni til fyri-byrgjan av dálking skal nýtast har hon er roynd og tøk. Hetta er ein syndarlig støða, at ein fult burðardygg vinna skal verða fyri bakkast tí landsins myndugleiki ikki setir neyðug krøv til alivinnuna, at hon skal nýta umhvørvisliga bestu tøkni, ið enntá er tøk á marknaðinum. ST-dagur var í gjár 24.oktober, og hava Føroyar samtykt tríggjar sera tídningarmiklar sáttmálar: Sátt­ málan um lívfrøðiligt margfeldi, sáttmálan um burðardygga menn­ ing (Agenda 21), og veður­lags­ sáttmálan, ið heimsins lond hava stríðst við í nógv ár. Í sáttmálanum um burðardygga menning verður m.a. løgd áherðsla á, at "Best available technique" (BAT), skal nýtast tá tøknin er roynd og tøk á marknaðinum og til ein rímu­ligan kostnað. BAT-hugtakið er at skilja sum mest framkomnu framleiðslu­ hættir, tilgongdir og rakstrarman- nagongdir, sum til einhvørja tíð eru mest munadyggar fyri at fyribyrgja og avmarka dálking frá ávísari vinnugrein ella ávísum virksemi. Umhvørvisstovan stendur fyri um­hvørvisgóðkenningum til ali­ vinnuna, og leggur dent á at BAT- tøknin verður nýtt har hon er roynd og tøk. Tí kann tað undra stórliga at Bakkafrost áhaldandi sleppur at eitra og dálka Hvannasund, og aðrar firðir við, og oyða eina annars fult burðardygga vinnugrein - sum hummaravinnan er. Heilsufrøðiliga Starvsstovan sigur seg ikki kunna prógva at alivinnan tekur lívið av hummaranum, meðan royndir aðrar staðir vísa at just tað er or­ søkin, alt meðan aðrar reglur eru galdandi m.a. varse-misreglan, ið vísir til, at er vandi fyri álvarsligum skaða ella skaða, ið ikki bøtist, má ikki tað, at vísundalig próvførðsla vantar, verða brúkt sum umbering fyri at brúka kostnaðarkrevjandi átøk til tess at forða fyri um­hvørv­ is­skaða. Hummaravinnan í Hvannasundi er ikki einasta, ið er illa fyri orsaka alivinnuna, og er tað tí rættuliga álvarsamt at Umhvørvisstovan letur alt um seg ganga, ið alivinnan hevur í ætlan, og uttan at krevja at BAT-tøknin verður nýtt. Í fleiri ár hava norskir granskingarstovnar saman við alifyritøkuni hjá Sinkaberg Hansen gjørt royndir við lokaðum aliringum á sjónum, og eru úrslitini framúr góð. Eingin lús og eingin nýtsla av eitrandi lúsabasingarevnum, næst at ongar fóður-leivdir og einki skarn legst sum køvandi dýna út í firðir og sund, og tekur lívið av hummara, øl-lum skeljadjórum og annars er til stóran ampa og neilig árin á alt lívfrøðiliga margfeldni á firðunum. Hetta skal steðgast, og tað hevur Vinnumálaráðið skyldu til at fáa gjørt í stundini, just sum Heilsu- og Innlendismálaráðið hevur skyldu til at halda seg til reglur og sátt­ málar, ið galdandi eru. Hummaravinnan fyri álvarsomum ágangi