mánadagur 14. november 2016síða 30

VIKA 46 • 14. NOVEMBER 2016 6 MIÐLAHÚSIÐ ÓKEYPIS LÝSINGARBLAÐ Alt byrjaði í Niels Fyri 70 árum síðani lat Thomas Dam upp fyrsta handil sín í Niels Finsens gøtu 5. 70 ár seinni er fyritøkan voksin til eina av teimum størstu í Føroyum. Enn spælir Niels Finsens gøta 5 ein týdningarmiklan leiklut. Danjal av Rana Í ár eru 70 ár liðin, síðani Thomas Dam lat sín fyrsta handil upp. Hesi 70 árini hevur fyritøkan ment seg til at gerast eina av størstu fyritøkum í Havnini og landinum sum heild. Thomas Dam Amboð, Thomas Dam Búnýti og Thomas Dam Ítróttur eru væl kend nøvn í Havnini. Umframt hesi er Damfar eisini avleidd frá Thom­as Dam, eins og at felagið eigur onnur dótturfeløg, ið virka innan hús og ognir í høvuðsstaðnum. Ævintýrið byrjaði í Niels Finsens gøtu 5 í 1946. Og ótrúligt nokk, so er Niels Finsens gøta 5 enn ein týdningarmikil partur av fyritøkuni. Tað eru húsini, har Thomas Dam Ítróttur heldur til í dag. Gaman í, talan er ikki um sama bygning, men tey standa á sama stað. Húsini, sum nú standa, eru frá 1985. Í fyrsta handlinum, har Thomas Dam seldi glas, postalín og amboð, starvaðust fýra fólk. Tað gingu tó ikki nógv ár áðrenn neyðugt var at vaksa um fyritøkuna. Í 1953 keypir Thomas Dam húsini hjá Grøn presti eitt sindur longur uppi í Niels Finsens Gøtu, í nummar 10, har Telebúðin og Landsbyggifelagið halda til í dag. Stutt seinni flytir glas- og postalínsdeildin niðan hagar. Har var hon til í 1996. Tá flutti hon enn longur niðan í Niels Finsens gøtu, í nummar 18, har Vøggan og Change eru í dag. Har helt handilin til, inntil býarmyndin mátti snara lyklinum í 2015. Heri Mohr arbeiddi hjá Thomas Dam frá 1952 til 1956, sum bók­ haldari. Hann greiðir frá, at grundar­ lagið undir væleydnaða virkseminum hjá Thomasi Dam var, at hann legði seg eftir at keypa beinleiðis frá virkj­ unum, uttan at fara umvegis danskar umboðsmenn. – Tá í tíðini keyptu smá­sølu­handl­ arnir at kalla allar vørur frá donskum heilsølumonnum, sum vitjaðu Før­ oyar regluliga einar tríggjar til fýra ferðir um árið. Tummas Dam hevði sjálvandi einki ímóti at fáa beinleiðis samband við vøruframleiðarar í upp­ runalondunum, greiðir hann frá. Komandi tíðina arbeiddi hann tí við at fáa samband við fyritøkur í Danmark, Noregi, Svøríki, Onglandi, Eystur- og Vesturtýsklandi og í Belgia. – Eg hevði góðan málførleika og tí tók eg mær av nógvum av bræva­ samskiftinum. Í at kalla øllum førum fekk eg tað so borið í bandi, at Thomas Dam fekk einaumboð fyri Føroyar. Handilin bleiv so líðandi heilsøluvirki, men var samstundis framhaldandi ein smásøluhandil, greiðir hann frá. Enn tann dag í dag er Thomas Dam bæði heilsøla og smásøluhandil. Tað, at Thomas Dam kundi keypa beinleiðis frá virkjunum sást aftur í prísinum, og tí gjørdist fyritøkan ein av teimum størstu á føroyska marknaðinum. Sambært Hera Mohr vaks árssølan hjá fyritøkuni frá nørkum túsund til nakrar miljónir hesi árini. Mest sum allar vaskimaskinur í landinum vórðu keyptar frá Thomas Dam, serliga eftir at tað eydnaðist fyritøkuni at fáa einaumboð upp á sonevndu Hoover vaskimaskinurnar. Í 1977 er tíðin aftur komin at víðka um virksemi. Tá letur Thomas Dam nýggjan handilsbygning byggja í Jónas Broncks gøtu. Longu í 1960’unum keypti Thomas Dam ein goymslu­ bygning í Jónas Broncks gøtu, og fer nú undir at byggja ein bygning á grannaognini. Við Dagblaðið segði Thomas Dam, at prísurin á nýggja bygninginum var umleið 1,4 milliónir krónur. – Í fyrstuni er ætlanin bert at hava heilsølu í tí nýggja bygninginum, men seinni er ætlanin eisini at hava smásølu har uppi, segði Thomas Dam. Tað var Torfinnur Dam, sum teknaði bygningin og Danberg & Sørensen stóð fyri byggingini. Amboðsdeildin flutti úr Niels Finsens gøtu 5 í Jónas Broncksgøtu 21 í 1978. Í dag er málingahandilin hjá Fróða í hølunum. Hetta eru góðar tíðir hjá fyritøkuni og longu sama ár verður farið undir at byggja enn ein bygning, hesin uppi á Hálsi. Farið var undir byggiarbeiðið 1. mai 1978 og 1. mars 1979 var bygningurin klárur at taka í nýtslu. Tað var Pihl & Søn, sum stóð fyri arbeiðinum. Prísurin var seks miljónir krónur. Bygningurin var ein goymslu- og handilsbygningur og beinanvegin lat nýggj deild við framsýning av el- og húsarhaldslutum upp í handils­ hølunum. Í 1985 vóru gomlu húsini í Niels Finsensgøtu 5, sum vóru frá aldarskiftinum, rivin niður og nýggj hús bygd í staðin. Tað eru húsini, sum Thomas Dam Ítróttur heldur til í í dag. Orsøkin, til at valt var at byggja eini nýggj hús, var at hini vóru vorðin ov lítil til tað virksemi, sum var í ítróttarhandlinum. Sum nakað nýtt, fór Thomas Dam Ítróttur tá undir at bjóða súkluumvæling. Kundar kundu lata súkluna inn til umvælingar og fáa hana aftur sama dag. Í 1990 lat Thomas Dam upp nýggja deild á Heykavegi á Hálsi. Upprunaliga var talan um ein handil, sum skuldi veita alt innan frítíð og urtagarðsrøkt. Tað ger hann enn, men hesi árini hava nógvar aðrar deildir hjá Thomas Dam eisini verið í bygninginum. Í dag er Thomas Dam á Hálsi ein handil, sum selur alt til borðdekning, ein­ nýtis­búnað, borðbúnað og grýtur, umframt urtagarðsdeildin, sum selur urtagarðsamboð, havahegn, urta­ garðshegn, seyðahegn, stik og pelar og annað. Tað byrjaði í einum húsum frá aldarskiftinum í Niels Finsensgøtu 5 við fýra fólkum. Í dag eru tey 50 starvsfólk í einum av størstu fyri­ tøkunum í Havnini. Onkuntíð hevur leikað hart á, men altíð hevur fyri­ tøkan hórað undan og tí kann hon nú hátíðarhalda 70 ára føðingardag. Thomas Dam (1909 – 1987) Partafelagið Thomas Dam var skrásett 14. novembur 1946