hósdagur 23. september 2004síða 2

2 Nr. 181 - 23. september 2004 Nr. 181 - 23. september 2004 3 UTTAN ÚR HEIMI Stevna tubbaksídnaðinum Mánadagin byrjaði eitt rættarmál, sum kann enda enda á amerikanska tubbaksídnaðinum. Tað er amerikanski staturin, sum hevur stevnt teim- um stóru altjóða tubbaksverksmiðjunum. Staturin vil vera við, at verksmiðjurnar hava nýtt villleiðandi upp- lýsingar tey seinastu 50 árini við at siga, at royking er ikki so vandamikil kortini. Kravið hjá statinum er, at tubbaksídnaðurin skal gjalda heilar 280 milliardir doll- arar í endurgjaldi, og hetta er størsta endurgjaldskrav, sum nakrantíð er sett í USA. John Aschroft, løgmálaráðharri, segði beint undan fyrsta rættarfundinum mánadagin, at málið hevur stóran týdning í royndunum hjá myndugleikunum at revsa fyritøkur, um villleiða síni viðskiftafólk. Am- erikanskir eygleiðarar siga, at tubbaksverksmiðjurnar fara á húsagang, tapa tær rættarmálið. Vaktarmenn rændu banka Leiðslan hjá teimum fronsku friðarvarðveitandi her- monnunum í Fílabeinsstrondini hevur gjørt av at kanna, um tólv hermenn stjólu pengar úr einum banka, sum teir vóru settir at verja. Teir tólv hermenninir komu fyri ein hernaðardómstól í París týsdagin, og har bleiv avgjørt at kanna málið nærri. Undir avhoyringini viðgingu hermenninir, at teir høvdu verið inni í bankanum, og keldur hjá franska herinum hava sagt, at hermenninir tóku knappar 600.000 krónur við sær. Sagt verður eisini, at her- menninir hava brúkt tað mesta av pengunum. Hetta er ikki fyrstu ferð, at franskir hermenn eru lagdir undir at hava tikið pengar úr einum banka í Fíla- beinsstrondini. Í januar vórðu fýra hermenn skuldsettir fyri at hava tikið pengar úr einum banka, sum teir skuldu verja. Gongutúrar gera gott At tað er gott fyri hjartað og likamið sum heild at ganga nógv, munnu tey flestu vita, men nú siga am- erikanskir granskarar, at hjá fólki, sum eru farin um tey sjeyti, kunnu gongutúrar hjálpa til at halda heilan kláran, eins og túrarnir kunnu forða fyri, at fólk fáa Alzheimers. Granskararnir hava kannað 2257 menn í aldrinum frá 71 til 93 ár, og kanningarnar vístu, at menn, sum ikki ganga meiri enn einar 400 metrar um dagin, eru í nógv størri vanda fyri at fáa Alzheimers enn teir, sum ganga tríggjar kilometrar um dagin. Granskararnir hava eisini kannað meiri enn 16.400 kvinnur ímillum 70 og 81 ár, og har vísti tað seg, at tær, sum vóru úti og spákaðu hálvan annan tíma um vikuna, vóru nógv betri fyri enn tær, sum gingu minni. Ein av granskarunum, Jennifer Weuve, sigur við tíð- indastovuna AP, at úrslitið kom rættiliga óvart á granskararnar, tí teir høvdu ikki væntað, at gongutúrar hava so nógvar sálarligar fyrimunir við sær. Vilja síggja Hitler-film Ikki færri enn 480.000 týskarar vóru seinasta viku- skiftið og hugdu at filminum "Der Untergang", sum snýr seg um teir seinastu tólv dagarnar hjá Adolf Hitler. Tey, sum hava gjørt filmin, siga, at tey hava roynt at lýsa bæði ta bleytu og ta hørðu síðuna av Hitler, sum tikið verður til. Tey, sum ummæla filmar, eru ósamd. Summi siga filmin vera ov positivan, meðan onnur siga hann vera ov ræðandi. Fyrrverandi kanslarin Helmuth Kohl, sum hevur hugt at filminum, sigur, at hann gevur tí unga týska ættarliðinum eina góða mynd av ræðu- stýrinum hjá nazistunum. Sambært BBC vórðu tveir ungir nýnazistar tiknir í einari filmshøll um vikuskiftið, tí teir heilsaðu við at hevja annan armin, sum nazistarnir gjørdu. Tað er bannað í Týsklandi. Var Osama bin Laden amerikanskur ríkis- borgari, hevði hann valt George W. Bush á forsetavalinum í nov- ember YVIRGANGUR Árni Joensen: fartekst@mail.dk Loynilig skjøl frá einum fundi ímillum bretskar og italskar diplomatar eru komin uttanríkisráðnum í London illa við, tí tey avdúka, at nógv teir flestu bretsku diplomatarnir vilja hava George W. Bush, for- seta hagar, piparið grør. Eitt nú segði bretski sendiharrin í Italia, Sir Ivor Roberts, á fundinum, at Bush er tann besti umboðs- maðurin hjá Osama bin Laden, tí hann útvegar al- Qaeda fleiri og fleiri limir. Á fundinum tosaðu dip- lomatarnir um, hvørt evropeararnir høvdu valt Bush ella John Kerry, og breið semja var um, at teir høvdu valt Kerry. Her legði Ivor Roberts afturat: – Er nakar fegin um, at Bush verður afturvaldur, er tað al-Qaeda. Hevði bin Laden havt valrætt í USA, hevði hann valt Bush. Bretska blaðið The Gu- ardian skrivaði fyrradagin, at á einum fundi ímillum bretskar og arabiskar diplo- matar herfyri var støðan hjá diplomatunum tann sama. Allir søgdu seg vóna, at Kerry fer at vinna á Bush. Sambært blaðnum koma avdúkingarnar bretsku stjórnini illa við, tí alment er Bretland tann hollasti stuðulin hjá Bush-stjórnini. Amerikanska løgregl- an leitar eftir einum manni, sum hevur boðað frá, at hann ætlar sær at myrða George W. Bush, forseta USA Árni Joensen: fartekst@mail.dk Seinastu dagarnar hevur amerikanska løgreglan leit- að eftir tí 59 ára gamla Lawrence Ward. Hann fór frá húsum seinasta miku- dag, og síðani hevur eingin borið eygað við hann. Ein granni boðaði løg- regluni frá, at Lawrence Ward helt lítið um George W. Bush, forseta, og tá løg- reglan kannaði íbuúð hans- ara, komu teir fram á eina mynd av forsetanum. Tvørt- ur um myndina hevði stóð skrivað "Dead Man" (deyður maður). Løgreglan og trygdar- tænastan Secret Servoice stúra fyri, at maðurin fer at royna at beina fyri forsetanum. Kona Law- rence Ward hevur greit løg- regluni frá, at maðurin er óður í høvdinum, og at ein av hansara stóru fyrimynd- um er Timothy McVeigh. Tað var hann, sum í 1995 legði bumbuna í Oklahoma City, ið kravdi 163 manna- lív. Norska Nobel-nevnd- in hevur gjørt av, hvør fær friðarheið- urslønina í ár. Git- ingarnar eru nógvar HEIÐURSLØN Árni Joensen: fartekst@mail.dk Tann 8. oktober fer norska Nobel-nevndin at boða frá, hvør fær friðarheiðursløn- ina í ár. Skrivarin í nevnd- ini, Geir Lundestad, segði í gjár, at nevndin hevur tikið avgerð, men at tað verður ikki almannakunngjørt fyrr enn tann ásetta dagin. Nobel-nevndin hevur fingið 194 uppskot í ár, og tað er tað mesta nakrantíð. Í norskum fjølmiðlum verð- ur gitt, at leiðarin í kjarn- orkueftirlitinum hjá ST, Mohammad El Baradei, hevur ein góðan møguleika at fáa heiðurin. Onnur evni eru fyrrverandi leiðarin hjá ST-vápnaeftirlitsmonnun- um, Hans Blix, og amerik- onsku politikararnir Sam Nunn og Richard Luger. Teir báðir eru serliga kendir fyri arbeiðið ímóti kjarn- orkudálking. bin Laden hevði valt Bush Óður maður ætlar at myrða Bush Sambært bretskum diplomatum vónar Osama bin Laden, at George W. Bush verður afturvaldur Avgerðin er fallin Seminar um "Human Resource Manage- ment" verður á Hotel Føroyum 21. og 22. oktober, sum ráð- gevingarfyritøkan Hugin skipar fyri TÍÐINDASKRIV Tann avgerandi tátturin í kappingarførleikanum hjá eini fyritøku er tað til- feingið, sum starvsfólkini bera uppi: Tann menniskja- liga orkan. Framtíðin krevur amboð til at menna og gagnnýta ta menniskjaligu orkuna til fulnar, so at øll í fyritøkuni arbeiða til frama fyri felags málum. Tí er HRM — hu- man resource management — vorðið eitt umráðandi amboð hjá leiðslum á fyri- tøkum og stovnum, al- mennum sum privatum. Í døgunum 21. og 22. oktob- er skipar ráðgevingarfyri- tøkan Hugin fyri einum seminari um hetta hugtak á Hotel Føroyum. Hugin er ein ráðgev- ingarfyritøka, sum fæst við heildarmenning av fyritøk- um við útgangsstøði í tørv- inum og orkuni hjá ein- støku fyritøkuni. Grund- sjónarmiðið er, at lykilin til framburð liggur í vitanini hjá teimum, ið longu eru í fyritøkuni. Hugin (spf.) varð stovnað og fór til verka í mai 2003, og fyritøkan hevur síðan ráðgivið bæði almennum stovnum og privatum fyri- tøkum. Seminarið um HMR vendir sær serliga til stjór- ar, leiðarar og starvsfólk, ið dagliga fáast við starvs- fólkaleiðslu og -menning. Endamálið er at geva lut- takarunum innlit í nøkur av týdningarmestu evnunum innan fyri HRM í dag. Ser- ligur dentur verður lagdur á at viðgera sambandið mill- um handilsstrategi hjá eini fyritøku og HRM. Hugt verður eisini eftir, hvussu til ber at skipa sína HRM- funktión. Dagarnir eru skipaðir við kjakuppleggum, kjaki, fyri- lestrum, arbeiði við døm- um og umbýti av vitan millum luttakararnar. Til ber eisini at tosa um og við- gera tína egnu fyritøku, hvar hon er stødd í hesum høpi, og hvussu farið verð- ur víðari. Við at luttaka á skeiðnum fært tú svarað einari røð av spurningum: Hvussu verð- ur HRM-politikkurin sam- skipaður við handilsstra- tegi. Hvussu rationaliserar fyritøkan á ein skilagóðan hátt. Hvussu tryggjar eitt virki sær tey røttu fólkini. Hvørji amboð eru til tess, og hvørjir eru fyrimunirnir og vansarnir. Hvussu skap- ar fyritøkan eina góða menningar- og útbúgving- arætlan fyri starvsfólk. Hvør skal gjalda. Og mangt annað. Stutt sagt er seminarið ætlað at vera íblástur og kanska ein lopfjøl hjá eini fyritøku at viðgera sína støðu til Human Resource Management. Bæði hjá teimum fyritøkum, ið longu hava eina líknandi funktión, og teimum, ið vilja hava eina. Undirvísarar verða Hen- rik B. Sørensen og Stein- bjørn Hardlei: • Henrik B. Sørensen er cand. merc og Ph.D í organisatión á deildini fyri virkisleiðslu á Århus Universiteti. Hann er ráðgevi fyri fleiri danskar fyritøkur og er vanur at halda fyrilestrar um evnið. • Steinbjørn Hardlei er Ba. Oceon í virkisbúskapi frá Árhus Universiteti og hevur altjóða serútbúgv- ing í broytingarleiðslu á Professional Develop- ment Institute í Belgia. Hann er stovnari og stjóri í fyritøkuni Hugin. Meira fæst at vita um til- melding o.a. á heimasíðuni hugin.fo. Hvussu gagnnýta vit best ta menniskjaligu orkuna Alt arbeiðslív sítt hevur trúboðarin Gudrun Vest arbeitt millum tey allar fátækastu langt úti í bushinum í Tanzania í Afriku. Nú vitjar hon aftur í Føroyum TRÚBOÐARI Tíðindaskriv Øll tey nógvu árini í Tanzania hevur Gudrun serliga arbeitt millum tær fátækastu kvinnurnar. Hon hevur savnað kvinnurnar saman, ráðgivið teimum um húsarhald og um barna- avmarking. Hon hevur lært tær um heilsusaman mat, hondarbeiði og í heila tikið tosað við tær um felags trupulleikar. Tá ið kvinnur- nar standa saman og stuðla hvør aðrari, verða tær sterkari og fáa eisini mót og styrki bæði til at loysa egnar trupulleikar og felags trupulleikar. Stóran menniskja- kunnleika Gudrun er ein stór persón- menska og dugir serliga væl at liva seg inn í livium- støðurnar hjá fólki, eisini tí hon hevur so stóra virðing fyri tí einstaka menniskjan- um. Sum hon sjálv sigur tað: "Øll menniskju eru so áhugaverd". Tað kennist altíð væl at tosa við hana, tí hon er altíð tilstaðar í samrøðuni, har- afturat er hon klók og fer beint til kjarnina í einum máli. Júst tað, at hon er so rólig og umhugsin, hevur við sær, at øll kenna seg væl saman við henni. Nógv eru tey, sum hava nýtt gestablídni hennara í Tanzania og upplivað tann friðin, sum valdaði í lítla húsi hennara har. Eldsálin ríkar okkum øll Eftir 36 ár í Tanzania er Gudrun nú komin heimaft- ur til meira heimliga jørð í Jútlandi, har hon er fødd og vaksin upp. Tíðina nú brúk- ar hon til at ferðast runt og fortelja bæði um arbeiði sítt og um livikorini í Tanzania. Í døgunum 25. til 29. september vitjar hon í Før- oyum. Leygarkvøldið verð- ur hon við á ungdómsmøt- inum í Meinigheitshúsinum á Skála. Sunnudagin fer hon at prædika í Christians- kirkjuni í Klaksvík og um kvøldið verður hon í Missi- ónshúsinum Thabor á Toft- um. Mikukvøldið 29. sep- tember verður hon at hoyra á almennum ytrimissións- fundi í KFUK í Havn. Vígdi lív sítt til tey fátækastu í Afrika Steinbjørn Hardlei, stjóri í Hugin, er annar av undirvísarunum á skeiðnum. Hann hevur millum annað altjóða serútbúgving í broytingarleiðslu Gudrun Vest hevur givið mongum fátækum kvinnum mót og styrki at koma víðari í lívi sínum. C M Y K 3 2