mánadagur 5. desember 2016síða 42

VIKA 49 • 5. DESEMBER 2016 18 ÓKEYPIS LÝSINGARBLAÐ Vilmund Jacobsen Enn eru árarnar sum borgarstjóri í Tórshavnar kommunu ikki lagdar inn, og framvegis situr Heðin Mortensen við róðrið. Nýggja býráðið hevur ikki skipað seg enn, og vit plaga at siga, at einki er liðugt, fyrr enn alt er liðugt. Nú jólini nærkast, mugu vit siga, at hetta er ein tíð, sum hevur fylt nógv hjá Heðini Mortensen, og hetta er ein tíð, har borgarstjórin - ikki minst seinastu dagarnar undan jólunum - hevur verið sera virkin. – Tað kemur ikki av sær sjálvum, at miðbýurin og gamla Havnin eru so snotulig og vøkur á at líta í jólamánaðin. Hjá okkum hevur tað nógv at siga, at borgarar savnast til tiltøk í miðbýnum, tí tað skapar trivnað og samanhald. Soleiðis segði Heðin Mortensen, tá tíðin nærkaðist jólum í fjør. Hann legði aftrat, at jólini í Havn er eitt úrslit av góðari og neyvari planleg-ging, samstarvi, ídni, fakligheit og áræði. Tað mesta av trøðni Undan jólunum og ársskiftinum vitja nógv fólk á skrivstovuni hjá borgarstjóranum at avgreiða stórt sum smátt, sum fáast skal frá hondini fyri árslok. Ein fastur táttur hevur verið, at borgar­ stjórin bjóðar starvsfólkunum til eina hugna­ løtu á Ráðhúsinum tveir dagar fyri jól. Á trøðni í Havnardali hevur Heðin Mortensen gæs, sum skulu avlívast og gerast klárar at koyra í ovnin, og hann hevur eisini dunnur og høsn. Umframt at bæði dunnu- og høsnaregg koma av trøðni, er tað mesta til jóla á borðinum hjá borgarstjóranum heimagjørt, eitt nú rullu- og kjøtpylsa, skinsakjøt, ræst og turt kjøt - og ikki minst hin víðagitni suðu- royarsperðilin. Nógv skal røkkast Siður er, at borgarstjórin vitjar kommunalar stovnar uppundir jól. Ein teirra er Tilhaldið. Annar er Heimið í Vallalíð, eins og sambýlini skulu vitjast. Jólahugni verður í Undirhúsinum, og jólaaftan er fastur siður, at borgar­ stjórin vitjar til eina hugnajólaløtu og gudstænastu á Herberginum, á Tjarnargarði, Boðanesheiminum, Lágargarði og seinast á Ellisheiminum. Tá alt hetta er fingið frá hondini jólaaftan, fer borgarstjórin í kirkjugarðin við blómum, áðrenn farið verður heim at gera klárt til døgurða. Borgarstjórin plagar at siga, at hann gleðir seg sum eitt barn til jólastákanina og soleiðis, sum politiska landslagið í Tórshavnar kommunu er, verða hetta seinastu jólini hjá Heðini Mortensen – á hesum sinni – sum borgarstjóri. Alt hevur sína tíð, og tað hevur tíðin hjá sjeyti ára gamla, Heðini Morten-sen, sum borgarstjóri í Tórshavnar kommunu eisini. Borgarstjórin hevur altíð verið sera virkin um jólini, og hann hevur ongantíð krógvað, at hann gleðir seg sum eitt barn til jólastákanina Seinastu jólini sum borgarstjóri Umframt at bæði dunnu- og høsnaregg koma av trøðni í Havnardali, er tað mesta til jóla á borðinum hjá borgarstjóranum í Tórshavnar kommunu heimagjørt Vilmund Jacobsen Sertakir føroyskir jólasiðir síggjast ikki minst í mati, sum varð etin jólaaftan og aðrar aftansdagar. Hinvegin eru nógv onnur ting - ja, vit kunnu siga pátrúgv um mangt og hvat - knýtt at jóla- og nýggjárshøgtíðini. Fyrr var vanligt at eta ræstan fisk og sperðil á jólaaftan. Nú eta tey flestu dunnu, gás ella ræst kjøt. Jólaaftan, nýggjársaftan og trettandaaftan høvdu fólk í eldri tíð vanliga ræstan fisk og sperðil til nátturða, síðan greyt og siropp - og triði rættur var smør og breyð við rullupylsu og drekka. Onkur hevði saltaðan fugl aftan á greytin. Nú verður ræsti fiskurin, har hann enn verður brúktur jólaaftan og møguliga aðrar aftansdagar, ofta kókaður og etin til døgurða. Hvat er jólatrøll? Tá tú ikki var liðugur at binda bulin, ella hvat tað nú var, sum lá í stok-kunum, royndi arbeiðskonan ella tann, ið átti hálvgjørda verkið - sum kallaðist trøll - at krógva trøllið. Men, húskallarnir hugdu so væl eftir, at teir næstan altíð fingu fatur í trøllinum. Tað ráddi um fyri teir ikki at fáa trøllkonurnar um høgtíðina. Tá teir funnu jólatrøllið, vórðu seks torvkonglar bundnir fastir í tað, og var tað nýggjárstrøll, vórðu níggju torvkonglar bundir í trøllið. Var farið um trettanda ella tjúgunda, vórðu ávikavist trettan og tjúgu torvkonglar bundir í. Trøllið varð hongt upp í ljóðaran ella onkustaðni í mønuna í roykstovuni til skomm fyri tann, ið átti tað, og eigarin av trøllinum fekk gjarna nakað í skammbót frá húsbóndafólkunum. Ymisk pátrúgv Fyrstu jólanátt, nýggjársnátt og trettandu nátt brendu tey ljós fyri, at tað komandi árið skuldi verða ljóst fyri heimini. Nýggjársaftan sótu tey uppi til á midnátt, tí so komu tey ikki at sova tíðina burtur í nýggja árinum. Slóknaði ljósið nýggjársnátt, kom feigd at vera í húsinum í komandi árinum. Tey fólk, sum dugdu á at skyna og sótu eftir í kirkjuni nýggjársdag, ko-mu at síggja tey, ið feig vóru í tí árinum. Var nýggjársdagur ikki ljósur, kom tað árið ikki at vera eydnuríkt. Kelda: www.heimabeiti.fo Nógv ymisk ting og vanar vóru í sínari tíð knýtt at jóla- og nýggjárshøgtíðini Matur og pátrúgv um jól og nýggjárið Tað eru framvegis tey, sum eta ræstan fisk og sperðil jólaaftan. Flestu eta tó gás, dunnu ella ræst kjøt