týsdagur 3. januar 2017síða 21

21 Mikudagur 4. januar 2017 · Nr. 2 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Vilmund Jacobsen Tað hevur stóran týdning, at tú gevur tær stundir til eina fyri­ reik­ingartíð, umleið 2-3 vikur, áðrenn sjálvan roykisteðgin. Tú kanst velja eitt tíðarskeið til fyri­ reikingartíðina, har tú ikki hevur krevjandi uppgávur og ikki skal í veitslu ella skal til onnur tiltøk, har tú plagar at roykja í hugnaligari samveru. Tú kanst velja ein ávísan dag - og set dagfesting á - tá tú ætlar tær at roykja seinastu sigarettina. Tað ger einki, um tú nevnir dag­festingina fyri øllum teimum, tú dagliga ert saman við, so tey kunnu stuðla tær. Tá verður tað kanska minni lætt hjá tær at bera teg undan avgerðini, tá dagurin til royki­steðgin nærkast. Tá tú síðan hevur lagt av, koma tað ivaleyst ymiskar støður, har tú serliga freistast til at roykja aftur. Tí er tað av stórum týdningi, at tú longu í fyrireikingartíðini hugsar um, nær og hvar freistingarnar eru. Tá kanst tú longu nú, meðan tú enn roykir, broyta tínar roykivanar. Er tað hin fyrsta sigarettin um morgunin, sum er tann besta á deg­num? Um so er, kanst tú í fyri­ reikingartíðini leggja alt, tú plagar at gera um morgunin, til rættis á ein annan hátt. Dámar tær væl at roykja, meðan tú snakkar í telefon? Um so er, kanst tú taka ein penn ella blýant í hondina í staðin fyri sigarettina, meðan tú snakkar. Plagar tú at roykja saman við starvsfeløgum í kaffisteðginum? Um so er, kanst tú í staðin royna at vera meira saman við teimum starvsfeløgunum, sum ikki roykja. Dámar tær væl eina sigarett aft­ ur við einum kaffimunni? Um so er, kanst tú royna at drekka vatn ella okkurt annað í staðin, sum tú ikki vanliga plagar at drekka afturvið sigarettini. Dámar tær væl at roykja omaná døgurða ella nátturða? Um so er, kanst tú skunda tær frá borðinum, tá tú hevur etið. Tú kanst fara at vaska upp, tøma ella seta í upp­ vaski­maskinuna - ella bara spáka tær ein túr. Um abstinensir Í fyrireikingartíðini – og áðrenn tú leggur av at roykja – er tað gagnligt at kunna seg um, hvørji evni eru í tubbaksroykinum, og hví vit vera bundin av at roykja. Í tubbaksroyki eru umleið 4000 ymisk evni. Av teimum eru umleið 50 krabbameinselvandi. Tey trý evn­ini, ið skaða kroppin mest, eru kol­ilta, tjøra og nikotin Kolilta er eitt slag av gassi, ið bindur seg til reyðu blóðlikamini, tá tú roykir. Reyðu blóðlikamini flyta súrevni (oxygen) runt í kropp­ inum. Tá so koliltan setur seg á reyðu blóðlikamini, megna tey ikki at flyta neyðugu mongdina av oxygeni runt í kroppinum. Serliga verður konditiónin verri, tí ov lítið av oxygeni verður flutt til kykn­ur­ nar í vøddunum. Tjøra verður framleidd, tá tubbak verður brent. Tjøran er ein brúnlig evja, ið setur seg í lunguni og í filtrini í lungnaøkinum. Hvussu nógv tjøra setur seg í lung­uni, veldst um, hvussu nógv tú roykir, um tú andar roykin niður í lunguni og hvat slag av sigarettum, tú roykir. Tjøran inniheldur tey flestu av teimum 4000 evnunum, sum eru í tubbaksroykinum - eisini tey evnini, sum kunnu elva til krabba­ mein. Nikotin er eitt litleyst flótandi evni, ið virkar stimbrandi. Bert lítla løtu eftir, at nikotinið er kom­ ið inn í blóðrenslið, fer tað upp í heilan og troðkar seg inn til tað staðið, har impulsir verða fluttir millum nervakyknurnar. Heilin gev­ur rúmd fyri nikotininum og venur seg við at fáa nikotin frá tubbaksroykinum. Tá tú so leggur av at roykja, fær heilin ikki longur nikotinið, sum hann hevur vant seg við at fáa, og tað eru tóm pláss í nervakyknunum, har nikotinið áður var. Hetta elvir til, at tú fær abstinensir. Tú følir teg ikki væl, og tað kennist, sum tú hevur fingið krím. Tú hevur ongan frið á tær og hevur ikki bindindi til tað, tú vanliga fæst við. Tíbetur minka abstinensirnir, sum tíðin gongur. Eisini ber til at fáa heilivág, ið inni­ heldur nikotin, sum kann hjálpa tær fyrstu tíðina eftir roykisteðgin. Nikotin heilivágur Hesir tilbúningar fáast sum tyggi­ gummi, plástur, munnholu­spray, nasapístr, súgvitablettir, inn­hala­ torar og tablettir at leggja undir tung­una. Leiðbeining fæst á apotekinum um, hvør tilbúningur hóskar júst til tín tørv. Tá tú brúkar nikotinplástur verð­ur nikotinið upptikið gjøgnum húðina. Síðan fer nikotinið í blóðið. Plástrið skal setast á húðina eina­ ferð um dagin, og tað er um morg­ unin. Mælt verður til, at húðin er turr og rein, og at ikki ov nógv hár eru á økinum. Vanligt er eitt nú at seta plástrið á mjødnina ella ovarliga á armin. Plástrið skal skiftast hvønn dag, og best er, um tú setur plástrið eitt annað stað á kroppinum, tá tú skiftir, soleiðis at húðin ikki verður ørkymlað. Tá tú brúkar nikotin-plástur, fært tú eina javna mongd av nikotini allan dagin. Um hungurin eftir nikotini ikki verður nøktaður við plástrinum, ber til at brúka aðrar tilbúningar saman við plástrinum, tá hungurin er størstur. Plástrini finnast í ymiskum styrkjum og finst bæði sum dag- og samdøgurs­ plástur – alt eftir nær trongdin ser­ liga er. Tá tú brúkar nikotin-tyggi­ gummi, verður nikotinið upptikið gjøgnum slímhinnuna í munninum og fer síðan út í blóðið. Um tú tyggir á vanligan hátt, verður alt nikotinið leysgivið í senn, og trupult verður hjá kroppinum at upptaka nikotinið, um tú tyggir uttan íhald. Vandi er eisini fyri, at tú fer at hista, fær ilt í hálsin, ella fær ilt í búkin, um ov nógv nikotin verður leysgivið í senn. Tí skal nikotin-tyggigummið tyggjast á ein serligan hátt. Tú skal tyggja spakuliga, til tú kennir sterka nikotin­smakkin í munninum. Síðan leggur tú tyggigummið undir tung­ una ella í munnklovan, til sterki smakkurin er burtur. Síðani kanst tú aftur tyggja, til sterki smakkurin aftur kennist í munninum. Og so skalt tú aftur leggja tyggigummið í munnklovan ella undir tunguna, til smakkurin er burtur. Tá tú hev­ ur gjørt hetta í einar 20-30 minuttir, er alt nikotinið farið úr tyggi­gumm­ inum, sum síðan skal tveitast burt­ ur. Nikotin tyggigummi hava ym­ iska styrki og finnast við ymiskum smakkum. Innhalatorin er eitt rør av plastikki. Smáir proppar við nikot­ ini verða settir í innhalatorin, og so verður sogið úr á sama hátt, sum tá tú roykir eina sigarett. Tó verður nikotinið upptikið gjøgnum slím­ hinnuna í munninum í staðin fyri at fara niður í lunguni. Í einum proppi er nikotin til 20 minuttir. Til ber at súgva fleiri ferðir, eins og tá tú roykir eina sigarett. Til dømis fýra ferðir við fimm minuttum í millum. Nasapístrið er ætlað teimum, sum roykja nógvar sigarettir dag­ liga. Nikotinið verður upptikið gjøgnum slímhinnuna í nøsini. Tú tekur eitt pístr eftir tørvi. Tað er týdningarmikið, at tú ikki svølgir, með­an tú brúkar nasapístrið. Fyrstu dagarnar kanst tú kenna sviða og eyman háls. Tað er tín avgerð Tað er alneyðugt at leggja sær í geyma, at heilivágur ikki einsa­ mall­ur ger, at tú leggur av at roykja, men at hann saman við fyri­ reikingartíðini og tíni avgerð um at leggja av at roykja kann vera eitt týdningamikið stig á leiðini. Hóast tú fær minni nikotin, tá tú tekur heilivág, enn tá tú roykir, er tú enn bundin av nikotininum. Tí verður mælt til, at tú bert brúk­ ar heilivágin eina stutta tíð og helst ikki meira enn tríggjar til 12 mánaðir eftir roykisteðgin - alt eftir hvønn tilbúning, tú hevur valt at brúka. Á heimasíðuni - www.apotek. fo - er neyvari kunning um, hvussu tú kanst leggja av at roykja, og her verður eisini greitt frá ymiskum øðrum møguleikum enn teimum, ið her eru nevndir. Tað ber til at leggja av at roykja uttan heilivág ella aðra hjálp. Men, kanningar vísa, at útlitini fyri, at roykisteðgurin varir við, eru væl størri, um tú tekur av onkrum tilboði um leiðbeining og stuðul til roykisteðgin Soleiðis leggur tú av at roykja HEILSA Hetta er ein áhugaverd og upplýsandi grein at lesa hjá teimum, sum vilja sleppa av við sigarettina