týsdagur 17. januar 2017síða 4

Mikudagur 18. januar 2017 · Nr. 8 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Árni Gregersen Fyri einum lítlum ári síðani legði ein trímannabolkur und­ir fisakimálaráðnum eina frágreiðing fram um størri vøkstur í fiskivinnuni. Í øllum orðaskiftinum, sum síðani hevur verið um ný­skipan av fiskivinnuni, hevur tað, sum stendur í frá­greiðingini, sum teir trígg­ir Ásmundur Guð­jóns­ son, Jákup Mørkøre og Heri Joen­sen hava gjørt, fingið ómetaliga lítla umrøðu í al­ menna rúminum. Frágreiðingin hevur 24 tilmæli um broytingar, sum kunnu føra við sær, at virðis­ keturnar verða mentar til gagns fyri vinnuna og sam­ felagið. “Bólkurin gjørdi av at hava eitt virðisketuperspektiv í ar­beiðinum. Vit fylgja fisk­in­um gjøgnum liðini, har virðini verða skapt, og gera vart við viðurskifti í virðis­ket­unum, sum kunnu betrast, broytast ella gerast øðrvísi, til tess at økja um virðið. Soleiðis medvirka vit eisini til at breiðka kjakið um framtíðar fiskivinnu í Føroyum”, skrivar bólkurin. Virðisketur er eitt hug­ tak, sum verður brúkt í frágreiðingini. At tosa um ketur er skilagott, tí hvørt lið í framleiðsluni og í virð­ isøkingini er treyt­að av tí, sum er gjørt framman­undan. • Jú fleiri virðisketur vit hava, jú sterkari standa vit (diversifikatión). Hetta merkir, at vit hava eitt sterkt produktmix. Um tað skuldi gingið illa á ein­um marknaði, er tað altíð á onkrum øðrum mark­naði, at vit kunnu vinna pening. • Jú longri virðisketurnar eru, jú longri út á mark­ naðin koma vit. Prin­ sipielt hava allar virðis­ keturnar somu byrjan, nevni­liga á grunnunum, men jú nærri kundunum vit kunnu koma, tess fleiri lið fær ketan. Tað, sum eisini hevur týdn­ing, er, at parturin av virðis­ ketunum, sum nærkast marknaðinum, eisini er á føroyskum hondum, so virðisøkingin kemur før­ oyska samfelagnum til góðar. • Jú longur út í virðis­ket­ urnar vit koma, jú størri er tørvurin á fólki við ymiskum útbúgvingum. Hetta merkir, at vit hava brúk fyri fólki, sum til dømis hava vitan um marknaðir og sølu, mál og mentan í keypara­lond­ unum, vitan um logistikk, teknologi, KT o.a. Kjarnuvirksemi Tey framleiðslulið, har fisk­ urin sjálvur fer í gjøgnum, er kjarnuvirksemi. Men nærmast í øllum liðum verður føtt inn av ym­ iskum, sum hevur týdn­ing fyri framleiðsluna og virðis­ skapanina. Hetta eru veitingar­vinn­ urnar. Hesar hava alstóran týdn­ ing fyri kjarnuvirk­semið, ja eru ein sjálvsagdur partur av virðisskapanini, og hesar verða ofta undirmettar. Ein kanning í Norra um ávirkanina av fiski- og ali­ vinnu vísir, at virðis­skap­ anin í veitingarvinn­un­ um er líka stór sum tann í kjarnuvirkseminum. Tað vil siga, at hvør króna í virðis­ øking í kjarnu­virk­sem­inum, hevur við sær eina krónu í virðisøking í veitingar­vinn­ unum. Um sama lutfall er gald­ andi í Føroyum, er ilt at siga, men kanska hava veitingarvinnurnar heldur minni at siga í Føroyum. Mest sannlíkt innflyta vit meira av vørum og tæn­ast­ um til kjarnuvirksemi enn norðmenn. Virðisøkingin er tað sama sum umsetningur minus keyp av vørum og tænast­ um. Tað sum er har ímillum kann brúkast til at løna arbeiðsmegini og forrenta kapitalin umframt yvir­skot­ ið. Tí er neyðugt, at kostn­ aðurin er so lágur sum til ber. Hetta so at so nóigvur peningur er eftir at gjalda lønir við og forrenta kapi­ talin við. Í fiskivinnuni er umframt at minka um kostnaðin neyðugt at fáa sum mest fyri fiskin. Fyri at tað kann gerast, so má vinnan laga seg eftir tí, sum kundarnir vilja hava, men hon má eisini alla tíðina royna at finna nýggjar marknaður. Eisini hetta arbeiðið er sjálvandi tengt at, at út­reiðsl­ urnar ikki verða ov stórar. Ein frágreiðing um at virðisøkja fiskatilfeingið og áleggja vinnu skyldur, fekk lítla umtalu í orðaskiftinum um nýskipan av fiskivinnuni FISKIVINNAN Ásmundur Guðjónsson var verkætlanarleiðari í bólkinum, sum gjørdi frágreiðingina um virðisøking Jákup Mørkøre er ein av teimum, sum í mong ár hevur verið partur av fiskimálaráðnum VIRÐISØKING OG SAMFELAGS­SKYLDA ER GONGD LEIÐ Tað ræður um, at fiskurin er so feskur sum tilber og so væl hagreiddur tá ið hann kemur uppá land