týsdagur 17. januar 2017síða 6

Mikudagur 18. januar 2017 · Nr. 8 6 Árni Gregersen Fiskur skal vera so feskur sum til ber. Tað er vælkent í vinnuni. Fyri at hetta kanna vera so, so er avgerandi hvussu langir túrarnir eru hjá fiski­ førunum, men fesk­leikin er eisini treytaður av, hvussu fiskurin verður hagreiddur. Túrarnir hjá føroysku skipunum, sum annars landa feskan fisk, eru vanliga longri enn teir eru hjá til dømis íslendskum skipum. Ofta er fiskurin í með­al fleiri dagar eldri í Føroy­um enn hann er, tá ið ís­lend­ ingar landa feskan fisk. Bólkurin undir Fiski­mála­ ráðnum sigur, at í meðal er ferskur fiskur í Íslandi tveir dagar gamal, tá ið hann verður landaður. Og – leggur bólkurin afturat – hag-reið­ ingin umborð er betri í Ís­ landi enn í Føroyum. Mett verður at feskur fiskur, sum verður landaður í Føroyum hevur ein meðalaldur uppá fimm-seks dagar. Í frágreiðingini verður sagt, at torført er at stytta túra­longdina. Vánaligur fiski­skapur og ring veður­ viðurskifti gera, at skipini eru longri úti. Styttri túrar gera eisini, at útreiðslurnar vaksa bæði til sigling, landing og annað. Fiskivinnan góðkennast Føroyingar hava seinnu árini roynt at fáa ymiskan fiskiskap MSC-góðkendan, men bólkurin heldur, at enn er langt eftir á mál. Ein slík góðkenning fer at geva betri marknaðar­ atgongd bæði í Bretlandi og Týsklandi. Torført er við vissu at siga, at hetta eisini fer at geva hægri prísir, men summar metingar siga, at hetta í meðal uppá sikt fer at geva eina príshækking uppá fimm prosent. Minka heimaflotan Ein partur av tilmælunum er als ikki nýggjur. Til dømis mælir bólkurin til at heimaflotin verður mink­ aður. Flotin er alt ov stórur til tann fiskin, sum vit hava møguleika at fiska á føroysku landleiðini. Við at minka flotan hrbði hrttas givið munandi betri búskap fyri bæði skip og manning. Búskaparráðið gjørdi í várfrágreiðingini í 2014 út­ rokningar um, hvussu stórir línuflotin og trolaraflotin und­ir Føroyum áttu at verið, um úrslitið skuldi verið optimalt. Hetta roknistykkið vísti, at tað optimalt skuldu vera fimm línuskip og 11 trolarar, í alt 16 skip, í mun til, at í 2010 vóru 16 línuskip og 30 trolarar, 46 skip. Tey 16 skipini høvdu givið eina tilfeingisrentu uppá 341 mió. kr. í mun til 13 mió. kr. fyri tey 46 skipini í 2010. Sjálvsagt eru tað stór­ ar óvissur um hetta rokni­ stykki, og skal tað fyrst og fremst skiljast sum ein ábending um, at skipatalið í føroyska heimaflotanum er alt ov stórt. Eitt annað tilmæli gong­ur út uppá, at ein út­ flutn­ingskredittur verður veitt­ur.Bólkurin heldur, at før­oyska vinnan ikki hevur góðar sømdir at fíggja út­ flutning, samanborið við grannalondini. Flestu fyritøkurnar eru í fleiri førum noyddar at taka við útlendskari fígging, tí hon er bíligari enn tann før­ oyska bankafíggingin. Kostnaðurin er, at út­ flyt­arin verður kroystur av útlendinginum, sum ofta eisini er keypari, sum aftur­ fyri lagaliga fígging fær avsláttur í prísinum. Soleiðis verður vinnan niðurbundin á marknaðinum. Bólkurin skrivar, at Før­ oyar útflyta fyri á leið 3,5 milljardir um árið. Fyritøkurnar hava vanliga brúk fyri kreditti í einar tveir mánaðir, so kreditttørvurin er uppá umleið 600 milljónir krónur. Bólkurin undir Fiskimála­ ráðnum hevur fleiri onnur tilmæli, millum annað, at alt skal fáast til lands, eis­ ini innvølur og høvd og at ein serlig skipan verður gjørd fyri óbrúktar kvotur í fremm­andum sjógvi. Bólkurin skrivar, at ein av grundleggjandiu for­ treyt­unum fyri at reka fiski­ vinnufyritøkur er at kenna rávørugrundarlagið. Tí mæ­ lir bólkurin til, at so nógv sum møguligt verður útlutað sum eginkvotur. Rættindahavin skal hava fulla greiði á, hvussu nógv hann kann veiða og eigur í størstan mun sjálvur at kunna leggja fiskiskapin til rættis og tillaga virðis­ keturnar eftir hesum. Rættindir og skyldur í vinnuni eiga at fylgjast Fyri­ tøkur fáa rættindir/kvotur frá myndugleikunum til teirra virksemi. Somu rættindir fær ein annar vinnuaktørur ikki og vit tosa tí um eksklusiv rættindir. Rættindini eru loyvi at byggja upp, reka og menna eina fyritøku, hvørs grund­arlag byggir á tey fiskirættindini, fyritøkan hevur fingið tillutað. “Tí er tað bæði rætt og rímiligt, at við hesum eks­ klusivu rættind­unum eigur at fylgja ein samfelagsskylda. Samfelagsskyldan er meira týdningarmikil tess meira samfelagið er bundið til hetta tilfeingið. Jú størri búskaparliga tyngd fyri­ tøkan hevur í sam­felagnum, jú størri ger­ast skyldurnar”, skrivar bólk­urin, sum altso var mannaður við Ásmundi Guðjónssyni, Jákup Mørkøre og Hera Joensen. Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 FISKIVINNAN Mest møguligt fyri hvørt kilo av fiski Nótaskipini hava fingið MSC góðkenning til fleiri fiskasløg Bólkurin undir Fiskimálaráðnum mælir til nógvar broytingar, skulu vit fáa meira burturúr fiskinum Tilmæli Bólkurin mælir til, at rættindir at troyta tilfeingið verður latin føroyskum fyritøkum. Avleiðing av hesum er, at vit eisini mæla til at loysa rættindini frá skipunum. Tilmæli Bólkurin mælir til, at ein neyv kanning verður gjørd um hvørt vinnan, sum veiðir undir Føroyum, er sinnað at seta frystilastir í skipini. Um vinnan er sinnað at gera tað, eigur at vera kannað hvussu henda umstrukturering kann gerast. Tilmæli Bólkurin mælir til, at gjørd verður ein veiðiætlan fyri feskan fisk undir Føroyum. Ætlanin skal menna eina búskaparliga optimering av teimum fýra nevndu faktorunum (feskleiki, hagreiðing, stødd og konditión) og prísgongdini fyri einstaka fiskaslagi á marknaðunum, sum harvið kann tryggja, at skipini veiða fiskin, tá stórst virði fæst fyri hann. Tilmæli Bólkurin mælir til, at allir partar í fiskivinnuni, við landsstýrinum á odda finna saman um eina ætlan, sum hevur til endamáls at laga heimaflotan til tilfeingið.