týsdagur 17. januar 2017síða 14

Mikudagur 18. januar 2017 · Nr. 8 14 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Óli Jacobsen Løgtingið hevur tvær ferðir samtykt eins­ljóðandi lóg um upp­boðssølu av fiski­rættindum fyri 2016 og 2017. Ein serlig “ný­ hugs­an” í lógini er, at løg­ting­ið hevur samtykt eina broyt­ing í galdandi sáttmála hjá mann­ing­ar­ fe­løg­unum og hev­ur samstundis ógild­að ein rætt­ar­úr­skurð við at áseta, at manningin ikki skal lut­ taka í útreiðslum av keypi av kvot­ um. Ein skuldi vænta, at heimildin fyri einum slíkum inntrivi varð væl lýst í lógaruppskotinum ella í hvussu er undir viðgerðini. Í tann mun tað ikki verður gjørt, skuldi hetta í minsta lagi verið uppgávan hjá fjølmiðlunum at fáa hetta út­ greinað. Hetta er hóast alt eisini ein spurn­ingur um rættartrygd Men hetta er ikki gjørt, tí kann tað vera trupult hjá borgarum at vita hvat ið vendir upp og niður í hes­um máli. Sáttmálin er púra greiður Sáttmálin millum reiðarafelagið og mann­ingarfeløgini er grundaður á, at manningin fær ein ávísan pro­ sent­part av søluvirðinum í sín part. “Søluvirðið” hevur í 100 ár verið definerað at vera tann pen­inga­ upp­hædd, sum reið­ar­in hevur í kass­anum, tá ið útreiðslurnar av at fáa virðið av veiðuni til høldar eru drign­ar frá. Hetta er nærri útgreinað í sjálv­ um sáttmálunum, har tað m.a. verð­ ur sagt um aktuella spurn­ing­in: Avgjøld fyri fiskiloyvir av einum og hvørjum slag ganga av óbýttum... Landsstýrið nýtir grundgeving, sum longu er rættarliga avvíst Í viðmerkingunum til fyrra lóg­ar­ upp­skotið í 2016 stendur m.a.: Landsstýrið heldur fast í ásetingini um, at kostnaðurin av at keypa kvot­ur á uppboðssølu ikki kann drag­ast frá, tá hýrur verða av­ rokn­að­ar. Orsøkin til hetta er, at upp­boðssølan, ið her verður skot­in upp at seta í verk, ikki hev­ur verið gald­andi, tá verandi sátt­mál­ar við manningarfeløgini eru und­ir­skriv­ að­ir. Longu í 2013 gjørdi ein gerðarrættur úr­skurð júst um henda spurning, hvørt keyp av kvotu kundi dragast frá í avrokningini. Ein slíkur gerðarrættur hevur tveir limir frá hvørjum parti, og hes­ir velja í felag ein uppmann, sum í hesum førinum var sjálvur sor­in­skrivarin. Ein av grundgevingunum, sum stevnandi manningarfelag nýtti í viðgerðini, var júst tann, at upp­ boðs­sølan var ikki til, tá ið sáttmálin sein­ast varð undirskrivaður. Tí var pástandurin, at sáttmálin ikki tók hædd fyri kvotakeypi á upp­boðs­ sølu. Men hesum sjónarmiði vísti gerð­ar­rætturin frá sær. Eisini í hes­um førinum varð keypsprísur um­fat­að­ur av teirri definitión av sølu­virðinum, sum longu var í sátt­ mál­anum. Tískil er grundgevingin hjá lands­stýrinum fyri at leggja seg út í gald­andi sáttmálar longu avvíst í ein­um rættarúrskurði. Hetta verður ikki nevnt í viðmerkingunum. Ein onnur grundgeving í við­ merk­ingunum hjá lands­stýr­in­um er henda: Politiska metingin er tí, at tað eru rætt­indahavararnir (t.v.s. skipini), sum eiga at rinda gjøldini sambært hesi lóg og ikki manningarnar. Tað kann vera ein spurningur, hvør ið er “rættindahavari” í hesum sam­bandi. Sigast kann eins væl, at sambært sáttmálanum eru tað báðir partar, sum býta virðið av teimum útlutaðu rættindini. Spyrj­ ast kann eisini, hvussu ein “politisk met­ing” skal grundgeva eitt slíkt inn­triv. Umframt hetta hevur mann­ ing­in frábýtisrætt. Hetta merkir, at hon kann bókstavliga talað fara av­stað við sínum prosentparti og selja hann, hvar hon vil. Út frá tí er mann­ingin eisini rættindahavari. Avleiðingar av lógarinntrivinum Eitt dømi kann vera, at fiskur verð­ ur seldur fyri 10 kr. pr. kg, sum reið­ar­in so fær “í kassan”. Eigur mann­ingin tilsamans 40% av sølu­ virð­inum, skal reiðarin rinda 4 kr. Tá hevur reiðarin 6 kr. eftir til sínar út­reiðslur. Men skal kvotan keypast á uppboði fyri t.d. 2 kr., so fær reið­ar­ in 8 kr. útgoldið. Sambært sáttmála og og umrødda dómi skal hann av­ rokna 40% av hesum og lata mann­ ing­ini 3,20 kr. Men nú hevur løgtingið ásett, at reiðarin skal gjalda hýru av teim­ um 10 kr. pr. kg. hóast hann bert fær kr. 8 í kassan. Tískil kemur hann at gjalda 50% av tí reella sølu­ virð­inum. Hetta er 25% meira, enn sátt­mál­ in sigur, soleiðis tað eisini er stað­ fest av umrødda gerðarrætti. Sáttmálarnir eru sera ymiskir, og tí virkar skipanin ógvuliga ym­iskt frá veiðubólki til veiðubólk. Nóta­ flot­in rindar 28% av søluvirðinum til manningina, meðan línuflotin rind­ar um 60% eftir frádrátt av agni og olju. Við umrøddu fortreytum koma hesi 60% hjá línuskipum at hækka við 25%. Hetta merkir, at reið­ar­ in skal gjalda 75% av tí, sum er til býtis. Hetta ger tað í besta fall nógv verri at kappast við hinar skipa­ bólkarnar. Í veruleikanum er tað ómøguligt. Reiðarin kann á papp­ír­ inum lættliga koma at gjalda 100%. Í uppboðssøluni í fjør var tað vist bert eitt línuskip, sum royndi at bjóða, men tað hevði ongan kjans, ser­liga takkað verið inntrivinum hjá løgtinginum. Hvat sigur lógartænastan? Landsstýrið hevur eina lóg­ar­tæn­ astu, sum skal eftirkanna øll lóg­ ar­uppskot. Tað skuldi verið ein upp­lagdur spurningur, um hon hev­ur løgfrøðiliga góðkent hetta upp­skot! Og um hon hevur gjørt tað, er tað so gjørt við vitanini um um­rødda gerðarrættardóm? Hetta fáa vit borgarar heldur einki at vita vit einki um. Frá sakførarum hjá reiðarum er nið­urstøðan hinvegin púra greið, at hetta er sannlíkt rættarbrot. Eing­ in – hvørki løgfrøðingar ella pol­it­ik­ ar­ar – hevur so mikið sum roynt at vísa aftur hesa niðurstøðu. Ósettur og ósvaraður spurningur: Hví svarar løgtingsskrivstovan ikki tann mest prinsippiella spurniningin í málinum? Málið steðgaði upp í vinnu­ nevnd­ini undan jólum 2015, tí løg­tings­skrivstovan eftir kravi frá andstøðuni í nevndini, skuldi kanna løgfrøðina í málinum, grund­ að á tvey upprit nevndin hevði fing­ið. Tey snúðu seg í høvuðsheitum 1. um tað yvirhøvur var lógligt samb. galdandi lóggávu at selja kvotu á uppboði. Hetta er meira ein politiskur spurn­ing­ur, og tað var for­út­ sigi­ligt, at niðurstøðan bleiv, at her kundi einki sigast við vissu. Tað sama søgdu sakførarar hjá reið­arunum. 2. um uppskotna inntrivið í sátt­ mál­an var lógligt. Hetta skuldi verið serliga prin­si­pi­ elt og skuldi verið upplagt hjá eini ting­skrivstovu at staðfesta, hvat er skeivt ella rætt. Serliga tí hetta er fyrstu ferð í søguni, at løgtingið legg­ur seg út í ein galdandi sátt­ mála og samstundis ógildar ein rætt­ar­úrskurð. Tað er í hvussu er ikki víst á nakað fordømi. Tá løgtingsskrivstovan kemur aft­ur aftaná tríggjar mánaðir, hev­ur hon als ikki viðgjørt seinna spurn­ingin. Tað er serdeilis merki­ ligt, tí hetta er ein spurningur, sum er avgerandi fyri, um málið er “borð­bært” at leggja fyri tingið ella ikki. Tað er ein av uppgávunum hjá júst løgtingsskrivstovuni at stað­festa, um framløgd uppskot eru í samsvari við rættarskipanina ella ikki. Tí vildi tað eisini havt al­ mennan áhuga, hvørja støðu løg­ tings­skrivstovan hevði til henda spurn­ing. Men sjálvt andstøðan í Vinnu­ nevndini undrast ikki um, hví hetta mál ikki er lýst av løg­tings­ skriv­stovuni, og málið verður av­ greitt frá nevndini, uttan at hes­in spurningur er so mikið sum um­ rødd­ur í álitinum frá nevndini. Hóast hetta samtykkja 17 ting­ fólk málið uttan svar frá løg­tings­ skrivstovuni um henda sera av­ ger­andi spurning og uttan nakra løg­frøðiliga niðurstøðu, sum stuðl­ ar fatanini hjá landsstýrinum. Tað er týðiligt, at málið onga veruliga við­gerð fekk. Slíkt skapar ikki trygg­leika hjá borgarunum. Í komandi grein um hetta mál verð­ ur víst á, at javnaðarflokkurin utt­ an grundgeving ella frágreiðing í 2016 gjørdi beint tað mótsetta av tí, hann í 2015 bedýraði ikki skuldi henda! Lógin um uppboðssølu: Leysir endar og ósvaraðir spurningar KJAK