mánadagur 24. apríl 2017síða 30

VIKA 17 • 24. APRÍL 2017 6 ÓKEYPIS LÝSINGARBLAÐ L øgið, sum lagnan kann laga seg. Av og á broyta vit okkara dagsskrá ella ætlanir. Tað kann hava við sær annaðhvørt ógævu ella gagnligar fylgjur, sum vit aftaná undrast yvir. Árini 1990-95 búði Johan Dahl í Danmark. Hann arbeiddi nógv saman við skotum og ong­ lendingum. Teir handlaðu við fiski, útgerð til fiski­vinnuna og við maskinum og øðrum. Millum annað gjørdu teir verkætlanir til Russlands at um byggja skip og gera verksmiðjur umborð. Felagið, ið Jóhan arbeiddi fyri, keypti fisk. Russar høvdu lítið av valuta, so partur av virðinum í fiska­keypinum varð brúktur at umbyggja skip fyri og at gera tey nýtímans. Í september í 1994 vildi eitt av viðskifta­ fólkum teirra sleppa yvir til Tallin í Estandi at hyggja at einum skipi, ið skuldi umbyggast. Jó­ han var staddur í Keypmannahavn, og hin kom úr Skotlandi. Teiri flugu úr Kastrup og yvir til Tallin, har teir fóru á fund við reiðaríið, sum átti skipið. Hildið varð, at ørindini fóru at taka tveir- tríggjar dagar. Teir vóru bókaðir inn á eitt hotell, sum eitur Olympia, og fingu kamar uppi á ellivintu hædd. Haðani kundu teir síggja út yvir allan býin og yvir um sundið, heilt yvir til Helsinki. Á hotellinum búðu nógv fólk. Har vóru bæði sviar, finnar og onnur ferðafólk. Jóhan og mað­ urin, ið var við honum, fóru morgunin eftir á fund við reiðaríið. Á veg oman koyrdu teir fram við Estoniu, sum lá við bryggju við opnari rampu aftan. Teir sóu inn á tað upplýsta dekkið á hesi stóru ferju. Jóhan hugsaði ikki meira um tað. Fundurin við felagið vardi nakrar tímar. Men samráðingarnar gingu nógv skjótari, enn teir høvdu væntað. Á hesum sama fundi fingu teir gjørt seg lidnar við øll ørindini, og tí kom ferðaseðilin við flogfarinum ikki at passa til ásettu fráferðina. Jóhan nevnir fyri stjóranum í felagnum, at ferðaseðilin heimaftur var ikki fyrr enn um tveir dagar. Ferðaseðilin var ein av teimum ódýru, sum tú ikki kanst broyta. Teir ringdu kortini út í floghavnina at spyrja, um tað bar til at fáa hann framskundaðan. Men svarið varð, sum teir høvdu væntað, at tað bar als ikki til. Stjórin peikaði tá oman á bryggjuna og segði, at tað bar til at taka Estoniu, tí hon loysti um nakrar tímar, og leiðin gekk til Stokhólms. Tá vóru teir nógv skjótari aftur í Keypmannahavn og sluppu frá at ganga og bíða í Tallin í tveir dagar. Jú tað hildu teir eisini. Stjórin ringdi beinan­vegin til reiðaríið hjá skipinum og spurdi, um pláss var fyri tveimum ferðafólkum. Tað var eingin trupulleiki. Skipið tók 2.000 ferðafólk, so har var nóg mikið av plássi. Men lagnan kann vilja tað øðrvísi. Teir høvdu ikki hug at sleppa tankanum um at fara við flogfarinum, tí tað fleyg beinleiðis til Keyp­ mannahavnar. Teir valdu tí at koyra út í flog­ havnina. Viðhvørt kann okkurt pláss verða leyst, áðrenn flogfarið lættir. Soleiðis var tað eisini á hesum sinni. Ein maður á skrivstovuni í Tallin kendi fólk, sum starvaðust í flogfelagnum – og soleiðis fingur teir eftir tingingar eina løtu ferða­seðil við flogfarinum. Jóhan fór av í Keypmannahavn, meðan skotin fleyg víðari til Onglands. Klokkan hálvgum seks morgunin eftir fór Jóhan upp og tendraði sjón­ varpið, sum hann plagdi. Tað fyrsta, hann hoyrdi á rásini var, at Estonia var sokkin um náttina. Ein undarlig kensla birtist í honum, alt kendist so veruleikafjart: Estonia sokkin? Jaman, eg kundi havt verið við henni! Hann ringdi beinanvegin til Onglands og fortaldi fyri manninum, sum hevði verið saman við, at Estonia var sokkin. Hann gjørdist eisini illa við av hesum boðum. – Vóru vit ikki farnir út í floghavnina, og reiða­ríið ikki hevði havt so gott samband við flog­felagið, og tað ikki hevði eydnast mann­ inum á skrivstovuni at fáa onkran at broyta ferða­seðlarnar, ja, so vóru vit við Estoniu, tí sjálvir høvdu vit ikki fingið felagið at broytt ferða­seðlarnar, tað læt seg vanliga als ikki gera, sigur Jóhan. Hann sigur víðari, at hann innast inni kennir tað soleiðis, at hann hevur havt ein serligan framíhjárætt, at hann ikki fór umborð á Estoniu. Eisini spurdi hann seg sjálvan, hvar hann so mundi havt fingið kamar, niðri í botninum á skip­ inum ella á onkrum dekki longur upp? Sum hann hevur skilt, so var tað nokkso av­ gerandi, hvar ein var staddur umborð fyri at vera bjargaður. Men hann hugsaði ikki bara um, hvussu hans­ara lagna hevði verið, men eisini um alt fólkið, sum var umborð á skipinum. Tí tann morgunin, tá ið Estonia sakk, vóru sera nógv fólk á hotellinum, har teir búðu og ímillum tierra nógv børn. Tá ið Jóhan lítur aftureftir, so kann hann ikki lata vera við at hugsa um, at har helst eisini vóru fólk, sum skuldiu við Estoniu, tí skipið skuldi sigla tað kvøldið. Hann spyr seg sjálvan: Hvør av teimum mudi yvirliva, og hvør mundi farast við skipinum? Eitt heldur løgið fyribrigdi var eisini. Úr vind­ eyganum á hotellinum, har Jóhan svav, sá hann beint oman á Estoniu. Um morgunin, tá ið hann fór upp, tók hann eina mynd av skipinum út gjøg­num vindeygað. Hví hann gjørdi tað, veit hann ikki. Men løgið skal tað vera, um hetta ikki er seinasta mynd, ið tikin er av Estoniu, áðrenn hendan ræðuliga sorgarleikin. Tí kunnu vit siga, at myndin er søgulig. Estonia hevði koyggjur til 2.000 ferðafólk. Á bildekkinum var plass fyri 450 akførum. Stóra ferjan fórst á veg úr tallin til Stokholms hin 28. september í 1994, beint áðrenn midnátt før­ oyska tíð. Orsøkin til vanlukkuna var, sam­bært aljtóða havaríkommissiónini, brek í bóg­portri­ num og vánaligur sjómansskapur. Í illveðrinum misti skipið ytra partin av bógportrinum, tí læsingin var brotin, og tí streymaði sjógvur inn á bildekkið. Tað gekk bara ein løta, so fekk skipið slagsíðu og sakk. Hendan skipsvanlukkan er hin størsta í Europa í friðartíð. 137 fólk vórðu bjargað, meðan 852 sjólótust, har tey flestu vóru est­lendingar, finnar og sviar. Jóhan og konan eiga fýra siynir, sum um hetta mundið vóru ávikavist tíggju, níggju og trý ára gamlir. Fjórði sonurin var júst føddur, tá ið Johan fór til Estlands. Høvdu biðið um ferðaseðil við Estoniu Við loyvi frá forlagnum Føroya Met úr bókini »Skakandi tilburðir VII«, 2012, sum fæst í bókahandlum kring landið. Myndina høgru megin tók Jóhan av Estoniu um morgunin sum vanlukkan hendi fyri midnátt sama dag. Ein søgulig mynd, tí hetta kann vera síðsta myndin av Estoniu 1994: Tá ið hann morgun eftir fór upp, tendraði hann sjónvarpið. Tað fyrsta, hann hoyrdi, var, at Estonia var sokkin um náttina. Ein undarlig kensla birtist í honum, alt kendist so veruleikafjart: – Estonia sokkin? – Jamen, eg kundi havt verið við henni! Frá bjargingararbeiðnum av ferðamannaskipinum Estoniu