hósdagur 10. august 2017síða 11

FRÍGGJADAGUR 11. AUGUST 2017 SOSIALURIN 92 11 FRÍGGJADAGUR 11. AUGUST 2017 SOSIALURIN 92 Hví skulu vit hava eina stjórnarskipan? Hvat er hon til og hví hevur verið arbeitt uppá hana í næstan 20 ár nú? Tað eru lutfalsliga fá ár síðan, at nógv kjakaðust um stjórnarskipanina og hvønn týdning hon skuldi hava. Serliga gekk kjakið fyri seg á loysing-samband ásanum, har fleiri vildu verða við, at ein stjórnarskipan skuldi verða okkara vegur til loysing. SÓLVIT E. NOLSØ SOLVIT@SOSIALURIN.FO T að var kanska heldur ikki heilt av leið, at kjakið tók út gangs- støði í tí ásanum, tí arb eiðið byrjaði ikki sum eitt stjórn- ar skipanararbeiði, men sum ein nevnd, ið skuldi gera eina føroyska grund lóg. Jóan Pauli Joensen sat sum for maður í nevndini. Arbeitt var fyri, at Før oy ar skuldu gerast ein tjóð, leys frá rík is fe- lags skapinum við Danmark. Tað vísti seg tó, at hetta arbeiðið bar ikki á mál og í 2003 var grundógarnevndin broytt til eina stjórnarskipanarnevnd. Ein grundlóg og ein stjórnarskipan eru í sær sjálvum ikki so ymiskar, men heitið grund lóg hevur eina ógvusligari løðing í sær, enn stjórnarskipan. Bárður Larsen, løgfrøðingur, og Rúni Ras mussen, stjórmálafrøðingur, siga í grein nevnd Konsensus og fælles grundlag – det nye udkast til færøsk forfatning frá 2007, at arbeiðið í grundlógarnevndini gekk ikki so skjótt sum ætla og við tíðini misti loysingarrørslan ferðina og steðgaði upp. Hildið var tó, at ein stjórnarskipan var eitt gott amboð hjá einum landi, loys- ing ella ikki. Tí var hildið fram við arb- eið num. Hvat er ein stjórnarskipan Rúni Rasmussen, stjórnamálafrøðingur og fyrr verandi limur í stjórn ar skip an- ar nevndini, hevur eina grein í Før oyskt Lógar Rit í 2006, har hann lýsir hugs an- in ar handan stjórnarskipanina og hvat hug takið konstitutionalisma merkir. Rúni Rasmussen sigur eisini í greinini, at tað finst eingin felags niðurstøða uppá hvat ein stjórnarskipan ella grundlóg er, men nøkur týdningarmikil hugtøk ganga aftur. Orðið konstitution merkir grund- lóg ella stjórnarskipan, ið er ein lóg, ið av m arkar valdið hjá politisku skipanini og staðfestir frælsi og verjir rættindir hjá borg ar unum. Samstundis skal tað borga fyri einum stabiliteti, at hava eina lóg, ið er grundarlagið undir øllum øðrum lógum í ein um landi. Býtið av valdinum millum lóg gevandi, útinnandi og dømandi valdið er eisini ein avgerandi partur, ið verður stað festur í eini stjórnarskipan at verða ein grundleggjandi hornarsteinur undir ein um demokratiskum samfelag. Bárður Larsen og Kári á Rógvi skriva soleiðis í Fyrra Flaggdagsáliti frá 2004, at “formliga kann verða sagt, at meðan van- lig tinglóg ikki bindur komandi ting, so bind ur stjórnarskipanin komandi ting, ið ikki kunnu avtaka ella broyta skipanina eft ir vanligari lógarmannagongd. Stjórn- ar skip anin virkar vanliga sum ein lóg, ið formliga temur ella leiðbeinir tað pol it- iska vald, ið einaferð er í einum ávísum sam felag. Dómstólarnir hava ofta sein- asta orðið at siga í spurningum um tulk- ing av stjórnarskipanin. Men ongin kann endaliga vera omanfyri sjálvan heim il ar- an (fólkið og tingið ella hvør nú endaliga við tek ur skip an ina) ið hevur skapað stjórn ar skip an ina og við henni innsett allar lands ins myndugleikar, herundir døm andi myndugleikan”. Samanumtikið kann sigast, at ein stjórn ar skip an er ein staðfesting av, at valdið liggur hjá fólkinum og at valdið hjá um boð andi partinum, stjórnini, skal av mark ast so tað ikki gongur frælsinum hjá fólk inum ov nær. Ein stjórnarskipan ligg ur sum grundarlar undir øðrum skip- an um í landinum og skal tryggja ein stabi li tet undir samfelagnum. Tað er so tað formliga í tí. Tað er hugs- an in handan eini stjórnarskipan. Er tað nóg mikið til at seta tað á politiska dags- skrá nú og fáa eitt kjak um hesi við ur- skift ir í Føroyum? Tað er torført at siga, men tað má sigast, at enn er ikki nógv ferð komin á kjakið. Tað er tó nakað um tað, Kári á Rógvi og Bárð ur Larsen siga í Fyrra Flaggdagsáliti, at ein stjórnarskipan skal helst orðast og góðkennast í góðum tíðum og tá ein ávís “edrúiligheit” er í samfelagnum. Stjórn ar- skipanir og grundlógir verða oftast sam- tykt ar í krepputíðum, men tá er ofta ov lít ið skil á einum samfelag til at kunna leggja virðini og fyri einum framtíðar sam fe lag. “Tað er sum um tað kensluøsta fólk ið í einum rúsi vil tryggja seg móti sær sjálv um í meira friðarligum og støðugum tíð um. Hetta kann samanberast við, at mað ur meðan hann er fullur samtykkir við tøk ur fyri, hvussu lívið skal livast, tá hann er edrúur”, siga Kári á Rógvi og Bárð ur Larsen í Fyrra Flaggdagsáliti. Tì skal tað gerast í góðum tíðum, meðan pol itisku og samfelagsligu viðurskiftini ikki eru kollrend, men hinvegin koyra væl, sum tey gera í Føroyum í løtuni. UNDLÓG RISSKIPAN