týsdagur 26. september 2017síða 8

Mikudagur 27. september 2017 · Nr. 112 8 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 Sólvit E. Nolsø solvit@sosialurin.fo ”Vit síggja ein týðiligan vøkst ur í samlaðu almennu íløg un um frá 2015 til 2018. Hes in stavar bæði frá landi, komm un unum og komm - un al um stovn um. Íløgu - virk semi lands ins er nógv ávirk að av bygging av Markna gils dep l in um og Eyst ur oy ar tunnl in um, har íløg an byrj aði í februar 2017. Íløg ur komm un anna vuksu nógv fram til 2008. Talan var í ávís an mun um íløgur, sum høvdu lig ið á láni frá ní ti ár- unum. Betr ing ar í fíggj ar- støðu kom unanna ávirk aðu eis ini íløgu hugin. Íløg ur komm un anna fullu tó nógv fram til 2010, men eru síð an vaksn ar aftur (…) sum nevnt er umráðandi hjá tí al menna ikki at endurtaka gongd ina við almennum íløg um frá 1999-2002 og 2007-2008, nú búskaparliga virk sem ið aft- ur er í vøkstri” (Bú skap ar frá- greiðing, heystið 2017) ”Landsstýrið og komm- un ur nar eiga at hugsa um at útseta nakrar av teim al mennu íløgunum. Tað ligg ur væl fyri at loysa lang tíð ar avbjóðingarnar í bú skap in um, tá tað er við- gongd í konjukturinum” (Umsett frá Natio nal ban- kens analyse af Færøsk øko- nomi 2017) Tað er nógv ferð á í før- oyska búskapinum. Tað er hoyrt fleiri ferðir og tað sæst aft ur nógva staðni. Arb eiðs- loys ið er lágt, inn- og út flutn- ingur veksur skjótt og nógv- ar íløgur verða gjørdar, bæði al mennar og privatar. Bæði búskaparráðið og tjóð bank in hava nú mett um bú skapar støð una í Føroyum. Bæði siga nógv frá tí nógvu ferð ini, ið er á búskapinum. Bú skap ar ráðið er varnari enn Tjóð bank in at úttala seg, men tá búskparráðið mæl ir til, at myndugleikarnir vísa varsemi í sínum íløgu poli- t ikki, so sigur tjóðbankin bein leiðis, at landsstýrið og komm un urnar eiga at hugsa um at útseta onkra íløgu, fyri at sleppa undan tí kon junk- tur viðgangandi bú skap ar- politikki, ið ein ov ofta sær í før oyskum politikki. Tá tosað verður um, at tað almenna skal halda aft- ur í íløgum fyri at tálma trýst inum á búskapinum og fyri at taka ferðina eitt sind ur av, verður vanliga tosa um landsmyndugleikar. Tað er tó ikki tann fulla mynd in, tí kommunurnar eru í veruleikanum tær, ið fremja tær størru íløg ur- nar. Sambært bú skap ar frá- greiðingini, so liggja íløg ur- nar hjá kommununum á 887 og 881 milliónum krónum í 2017 og 2018, meðan tær hjá land inum liggja á 544 og 642 milli ón um krónum somu ár. Mæla til samstarv Búskaparáðið mælir í frá- greið ing síni til, at íløgur hjá landi og kommunum verður sam skip að betur, so at vit ikki enda í tí somu myllu hvørja ferð. Tað er, at tá peningur er tøkur, tá verður hann brúktur og tá peningur manglar í, tá verð ur spart. Tey mæla frá tí fíggj ar pol- it iska amboðnum, ið landið hev ur til taks í løtuni, har komm un ur ikki sleppa at læna meir enn eina álíkning. Tey meta ikki at tað riggar nóg væl sum fíggjarpolitiskt am boð, men heldur skal ein miðvís fíggjarpolitisk plan- legg ing til, ið fevnir um allar al mennar íløgur. Tað verður ikki lætt, so- mik ið vita vit. Kristina Há- foss hevur sagt, at í ringasta føri, so kann landið taka stig til at fáa avmarking á íløgu- møgu leik ar nar hjá komm un - un um. Ikki óvæntað, so fóru fleiri borg ar stjórar uppá bak- beinini og vildu ikki finna seg í, at teirra frælsi sum komm un ur skuldi skerjast. Bæði Tórbjørn Jacobsen og Heð in Zachariassen hava út- tal að seg alment um mál ið og Kristin Michelsen, ting mað- ur og borgarstjóri, var klárur við eini beinleiðis hóttan móti politiska lívinum hjá Kris tinu Háfoss. Sólvit E. Nolsø solvit@sosialurin.fo Búskaparráðið sigur í sein- astu frágreiðing síni, at tað er tørvur á eini samskipaðari stýr ing av øllum tí al menna bú skap inum, har undir ser- liga at fáa komm unu bú skap- in undir samskipaða stýr ing við eini víðkan av játt an- akørm um landsins til at fevna um allan almenna geir- an. Sum vísti í fyrru greini, so verður tað torført at gjøgn- um føra hetta. Kanska óvan- liga torført. Ruth Vang, forkvinna í fíggj ar nevndini, sigur hóast tað til tíðir kann síggja út sum einki verður gjørt við trup ul leik an, so er tað nakað, ið sam gongan arbeiðir við, men tað er torført at koma á mál við slíkum sam ráð ing- um. – Teoretiskt eru vit øll púra samd. Eingin ivi um tað. Tað er tó eisini ein pol- it isk ur veruleiki, ið vit mugu fyrihalda okkum til. Tað hevur ofta við sær, at tað er torført at gera grund leggj- andi broytingar, sigur Ruth Vang. Ruth Vang vísir eisini á, at tað krevst eitt skynsemi, um ein fer undir at útseta ella leingja íløgur, tí tað er ikki altíð, at tað loysir seg betur til seinast. Hon nevn ir útbyggingina av lands sjúkra- hús inum sum eitt dømi. – Vit valdu at leingja bygg ing ina við einum longri ára máli. Tað kostaði okkum eini 23 milliónir, tí vit skuldu hava fólk í longri tíð eins og vit skuldu rinda longri fyri trygg ingar, leigu og so fram- veg is, sigur Ruth Vang. Kommunur eiga eisini at taka ábyrgd Ruth Vang ásannar, at tað er ein trupulleiki í føroyskum poli tikki, at vit hava ein kon - junk turviðgangandi fíggj- ar poli tikk. Hon sigur, at tað verður torført at broyta nak- að, ið hevur verið praktisera í fleiri ár, men um politiska skip an in fann eina breiða semju, so hevði mann kanska kom ið á mál. – Vit hava ofta verið samd um at gera íløgur, men um politisku flokkarnir eis ini funnu útav at skipa íløg ur- nar betur, so hevði kanska rigga betur. Tað er tó ein av bjóð ing, at ein samgonga hev ur ikki eitt longri lív enn fýra ár og at tey flestu vilja feg in fáa okkurt til sítt val- dømi, sigur Ruth Vang. Í kjakinum um sam starv- ið millum land og komm- un ur sigur forkvinnan í fíggj ar nevndini, at hóast Bú skap ar ráðið mælir til, at taka onnur stig, enn bert at loyva kommunum at skylda eina álíkning, so ivast hon í, um tað er skyldan hjá land- in um at blanda seg upp í komm un ala frælsi. Landið og komm unurnar sita við somu avbjóðing, sum er, at stýr ini brúka pening tá hann er til staðar og halda aftur tá pen ingur manglar. – Vit í landspolitikki hava ikki duga nógv at stýrt bú- skap inum í fleiri ár eft ir- hond ini, men kanska áttu komm un urnar eisini at tik ið í egnan barm og skipa íløg ur- nar betur. So slapst undan, at land ið yvirhøvur blandaði seg uppí, sigur Ruth Vang. BÚSKAPUR Dømi uppá íløgur hjá landinum: Glasir Eysturoyartunnilin Havrannsóknarskipið Dømi uppá íløgur hjá kommununum: Skúlin á Fløtum Skúlin á Skúlatrøð Felagsskúlin á Oyrabakka LANDIÐ OG KOMMUNUR SKULU SAMSTARVA Torført at gera grundleggjandi broytingar Bæði Búskaparráðið og Tjóðbankin vilja hava kommunur og land at samstarva um almennu íløgurnar, tí búskapurin er í ferð við at gerast ov heitur og onkrar íløgur burdu av røttum verði útsettar. Nevnt verður tó ikki hvørjar tær skulu verða Landið skal halda aftur í íløgunum siga Búskaparráðið og Tjóðbankin. Búskapar- og fíggjarpolitikkurin í Føroyum er ov konjukturviðgangandi og tørvur er á at broyta tað siðvenjuna. Vit hava hoyrt tað fleiri ferðir og hava fleiri hoyrt leik og lærd siga, at tað má broytast. Ongantíð ov skjótt. Hóast tað, so kann tað til tíðir kennast sum ein upplivir sama dag enn einaferð, tá Búskaparráðið kemur við somu ávaring sum fyrr, men einki ítøkiligt verður gjørt við tað