hósdagur 19. oktober 2017síða 32

FRÍGGJADAGUR 20. OKTOBER 2017 SOSIALURIN 122 32 Vit búgva í einari satiru Høgni Djurhuus fekk Móðurmáls­ virðislønina 2012 O nkur helt her­fyri, at eingin sat­ ira er longur í Føroyum. Onkur annar, at vit hava ov lítla sat­iru. Og onkur triði, at føroyska sat­ iran er ov fitt, ikki nóg hvøss. Und­ antøk eru eisini, tað, sum er frið­ halgað. Trúgvin til dømis. Satira við undantøkum er ikki satira. Satira er annars, sambært orða­ bókini, spott, háð, speisemi, glósa og, ja, satira. Tað var vorðið sum eftirlýsing. Eru hesi fyribrigdini júst nú ikki longur í Føroyum? Ella er tað bara so, at allar Føroyar eru vorðin ein satira. Tú sært ikki fjørðin fyri berum sjógvi. Fjallið fyri berum fjøllum. Helst er júst tað svarið. Før­oy­ar eru ein stór, óendalig satira. Hvagar tú hyggur, er sat­ir­an har. Og sarkasman, sum er tann grovari satiran, er eisini har. Vit eru umgird við satiru. Tí er ikki neyð­ ugt at gera satiru í Før­oy­um. Hon er longu har. Og veruleikin er sum so ofta sagt og skrivað verri enn hugflogið hjá nøkrum. Tað er bara at lurta og hyggja. So er satiran har, í durunum, á gáttini. Fara á løgtingsfund til dømis. Fólkaræðið er frálík satira. Óviljað, av ósketni, kanska, men satira kort­ini. Tað er stutt­ligt at búgva í Føroyum. Vit eru eisini ófør at spotta hvønn annan. Glósurnar eru nógvar og hvassar. Men eg skilji væl eftirlýsingina, sum eg nevndi fyrst. Tí fyrr gjørdu føroyingar satiru, kabarettir, sjón­ varps­sendingar og annað, sum fólk annars kallaðu skemt. Nú eru bara jólaborðhaldini eftir. Tey gjørdu veruleikan meira eyð­ sýndan, so tey, sum ikki sóu ella hoyrdu satiruna í honum, varn­að­ ust hana. Satira er eitt amboð, sum verður brúkt til at hava onkran til rukku. Men vit kunnu eisini siga, at alt skap­aranarverkið er ein satira, tí tað hevur okkum øll til rukku. Men skapanarverkið er meira enn satira. Tað er trælanípuskemt (gálgahumor), tað er grovari og náðileysari enn satira. Tað eirir ongum, tað er miskunnarleyst. Eing­in sleppur undan, heldur ikki tey sakleysu. Tann besta satiran er sjálvandi tann bersøgnasta, tann hvassasta. Er hon nú tað? Nei. Besta sat­ ir­an er tann undirspælda, tann lágmælta. Tann í hersettum londum og londum, sum hava einaræði. Har øll satiran er millum orðini og mill­ um reglurnar. Størsta listin er at duga at siga sannleikan, uttan at tann, sum sannleikin er um, varnast tað. Eg kenni ein, sum dugir tað. Í øðrum heimsbardaga yrktu her­ settir danir vísur um her­setingina, vísur, sum ikki kundu misskiljast, men kortini sluppu allan vegin gjøgnum ritskoðanina. Føroyingar vóru sjálvandi fegnir um at verða hersettir, so her spottaði eingin her­ setingina. Í einaræðislondum flýgur sat­ir­an undir radaranum. Annars verð­ur hon skotin niður. Men hon er har. Hvør minnist ikki allar skemti­søg­ ur­nar úr Sovjet­sam­veld­inum? Tær høvdu brodd, men hann var ikki sjón­ligur omaná. Men hann var har. Í Føroyum, sum er fólkaræði, verður minni gjørt við satiruna nú enn fyrr. Sum tey siga um alt, sum hvørvur aftur við borðinum, nú er so nógv annað at síggja og hoyra. Og verri, tí tað ger fólk bæði dølsk, líka­sæl og býttari enn tey longu eru. Alt var bara betri fyrr. Eitt glas av sterkari satiru hvønn morgun ger heilan árvaknan. Hin spurningurin er so, hví vit noyðast at spotta og háða hvønn annan. Og eingin er fullspottaður, fyrr enn hon/hann spottar seg sjálva/n. Ella hví spotta og háða yvirhøvur? Hví eru vit ikki bara góð og elska okkum og hini. Siga hvørjum øðrum góð ikki inn­ ballað orð. Góð og fitt og elska. Hatta var skørp satira. Høgni Djurhuus BARBARA HOLM V etrartíð er eisini ofta influensatíð. Fyribils hevur in­ fluensan gjørt lítið og einki um seg, men Jenis av Rana, kommunulækni, sigur, at tað er mangan ikki fyrrenn tað nærkast ársskiftinum, ella aftan á, at fólk at álvara fara at leggjast við influensa. Men aftur í ár ber til at kopp­ seta seg fyri influensa og komm­ unulæknin mælir serliga ávísum bólkum til at lata seg koppseta. Hesir bólkar kunnu lata seg kopp­seta ókeypis, men eisini onn­ ur, sum vilja sleppa undan at brúka eina viku undir dýnuni í vetur, kunnu lata seg koppseta fyri 300 krónur. Hóast alsamt fleiri lata seg koppseta, sigur Statens Ser­ums­ institutt, at tað framvegis eru verri enn so øll, ið fáa serligt gagn av koppsetingini, sum lata seg kopp­ seta. Teir serligir bólkar, sum fyrst og fremst eiga at lata seg koppseta og sum kunnu gera tað ókeypis, eru fyrst og fremst penjónistar yvir 67 ár, og fólk við varandi sjúkum, astmu, og øðrum sjúkum í andaleiðini og fólk við diabetis. Men eisini kvinnur, sum eru við barn, sjúklingar við krabbameini, við hjartasjúkum, og fólk við vánaligari immunverju, eiga at lata seg koppseta. Og tað eiga fólk, sum eru ovurfeit, eisini at gera. Jenis av Rana sigur, at serliga fólk ið hesum bólkum kunnu verða álvarliga sjúk av eini influensa fyri ikki um at tala kunnu teyt verða illa sjúk av ymsum fylgissjúkum, bæði lungnabruna, og øðrum. Hann sigur at koppsetingin verjir rættiliga væl fyri influensuni. Men hjá teimum, ið fáa hana, hóast tey eru koppsett, verður hon nógv mildari enn annars. – Tað er ikki hvørt ár influensa brýtur út, men so kann hon verða hervilig summi ár. Fyri nøkrum árum gekk ein influensa. Hon herjaði ikki á fyrrenn í januar mánaði, og hon var so ring, at hon kostaði eisini mannalív. So tað er ein stórur fyrimunur at lata seg koppseta, sigur Jenis av Rana. Nú eiga summi fólk at lata seg koppseta