týsdagur 24. oktober 2017síða 2

Mikudagur 24. oktober 2017 · Nr. 124 mikudagsblaðið Oddagrein Dagsins redaktørur: Eirikur Lindenskov Í skrivandi stund er løgtingið í ferð við fyrstu viðgerð av uppskotinum um stjórnarskipan. Eitt uppskot, sum hevur verið á­veg­is í 17 ár, og sum allir flokkar hava verið við til at evnað til. Men sperðil er komin í spælið. Eitt er, at løgtingsskrivstovan av tekn­isk­um ávum vildi burturvísa upp­skotið úr løgtinginum, tí tað ongar viðmerkingar hevur – tá tað bar til seinast, sama mál var fyri í Løgtinginum. Men løgtingið kann taka sína egnu umsiting av ræði, og tað var tað, sum varð gjørt í gjár. Annar spurningur er so, um vit yvirhøvur skulu hava eina stjórnarskipan. Tað byrjaði annars undi­r full­veld­is­lands­stýr­i­num, tá Fólka­flokk­urin og Tjóðveldi ætl­ aðu at loysa Føroyar úr ríkis­felags­ skapi­num við Danmark og vildu gera eina føroyska grundlóg. Men endamálið er síðani broytt frá at snúgva seg um eina grundlóg undir lýðveldinum Føroyar til eina stjórnarskipan, sum skal hava nakrar ásetingar um, hvussu vit í Føroyum fata okkum sum tjóð. Tað er tí, at tað var so breið semja um málið í Løgtinginum – so breið, at allir flokkar vóru um at vera samdir, tá fløkja kom í í 2011. Hvussu er og ikki, so má málið avgreiðast. Annaðhvørt fáa vit eina nýggja stjórnarskipan, ella kann Løgtingið geva um og koyra víðari. Slagið um loysingina varð tapt í 1946 og aftur í 2001, tá Anfinn Kallsberg avlýsti ætlaðu Fólkaatkvøðuna, sum skuldi vera 26. mai hettar árið. Á ólavsøku legði løgmaður mál­ ið framaftur. Men semjan, sum varð, er ikki eins týðulig nú. Sam­ bands­flokkurin stríðist nú við hond og fót ímóti og brúkar nógva orku uppá at siga fólki, at stjórn­ar­ skip­an­in er byrjanin til loys­ing­ina, og at Javn­aðar­flokk­ur­in er vorðin ein loysing­arflokkur. Fólkaflokkurin er heldur ikki fyri stjórnarskipanini. Fyri 17 árum síðani vildi Fólkaflokkurin loysa frá Danmark og stovna ein før­oysk­an stat. Men tað vil flokk­ urin ikki longur. Tað síðsta er, at flokkurin tekur undir við stjór­ a­num á løg­tings­skriv­stovuni og vildi steðga málinum á tann hátt. Formaður Fólkafloksins hevur sagt, at flokkurin vil ikki vera við, um tað ikki kemur at standa í stjórn­ar­skipanini, at Føroyar eru ein kristin tjóð. Pípan hevur tí fingið annað ljóð. Fót­onglar av ymsum slag verða lagd­ir, so uppskotið skal mis­eydn­ast. Søgan endurtekur seg, og málið um stjórnarskipanina skal køvast í staðin fyri at flokkar semjast um tað. Semja er ikki ein gong um, at før­oy­ing­ar skulu staðfesta sín egna sjál­vs­av­gerð­a­r­rætt­. Tað sum líktist eini breiðari semju er nú krystalklár ósemja Hart ímóti hørðum Brýna sjónarmið á tingi Politikkur síða 9 Nær skalt tútaka heilivág? heilsusiða Síða 8 Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Mikudagsblaðið verður borið ókeypis til hvørt húsarhald í Føroyum! – Javnaðarflokkurin hevur týs­morgunin – beint áðrenn so­nevnda »stjórnarskipanin« skal til viðgerðar í Løg­tingi­ num – framt eitt ljótt á­lop á umsitingina hjá Løg­tingi­num. Tað sigur Sambands­ flokkur­in í fráboðan til miðl­ ar­n­ar. Og flokkurin sigur víð­ ari: Fólkatingslimur Javn­að­ ar­floks­ins leypir ikki bert á um­sit­ing­ina men eis­ini á sjálv­an stjóran á Løg­tings­ skriv­stov­uni. Stjórin er evsti ráð­gevi hjá Løgtinginum, ið skal tryggja, at tað, sum verð­ ur við­gjørt á Tingi, er í lagi. Hetta, at Javnaðar­flokk­ur­ in og fólkatingslimurin síggja seg ill inn á nið­ur­støð­una, sum Løgtings­skriv­stov­an er komin við, má og skal ong­ an­tíð síggjast aftur í per­són­ ligari útspilling av em­bæt­is­ fólkum. Uppgávan hjá umsiting Løg­tingsins er nettup at koma við sínum løgfrøðiligu nið­ur­støðum, og í hesum føri verð­ur mælt til at burturvísa upp­skotinum um sonevnda ”stjórn­ar­skipan” av fleiri ym­ isk­um orsøkum. Niðurstøður frá Løg­tings­ skriv­sto­vuni eru týðandi, og tær skulu virðast í okkara parla­mentarisku skipan. Tað kann als ikki góð­tak­ ast, at ein flokkur í Løg­ting­ inum – enntá løg­mans­flokk­ urin – spillir út embætisfólk hjá Løgtinginum. Hetta er und­ir alt lágmark og eigur ikki at vera partur av tí, sum fer fram í einum parlamenti. At ein fólkatingslimur, ið sjál­v­ur hevur fram brot á tagn­arskyldu og hevur likið út loynilig skjøl, loyvir sær at finnast at embætisverki Løg­tingsins, eigur ikki at fara ó­á­tal­að aftur við borðinum, sigur Sambandsflokkurin. Javnaðarflokkurin frem­ur álop á umsiting Løgtingsins Kristina Clementsen er vara­ fólk á tingi hjá Tjóðveldi og í dag hevur hon tikið sæti á tingi. Tá ið Kristina varð vald sum varafólk á valinum í 2015, var hon bert 19 ára gomul. Tann yngsti, sum er valdur á ting yvirhøvur, er Jákup í Ják­ups­stovu, sum varð valdur á ting fyri Javnaðarflokkin í Vága valdømi við 234 per­só­ nlig­um atkvøður tann 6. nov­ ember í 1945. Og hetta met­ið hevur eingin tikið hesi 70 árini. Jákup í Jákupsstovu var tá 23 ára, 3 mánaðir og 30 dag­ ar gamal. Á løgtingsvalinum 29. ok­ tob­er í 2011 varð Hanus Samró vald­ur á ting. Hann er tann næst­yngsti, sum valdur er á ting. Hanus Samró var tá 23 ár, 5 mánaðir og 29 dagar gamal. Á løgtingsvalinum í 1966 var Finn­bogi Iskasen (Ísakson) valdur á ting. Tá var hann tann næst­yngsti nakrantíð – nú tann triðyngsti. Finnbogi Is­aksen var fá 23 ár, 9 mánaðir og 1 dag. Í desember í 2015 tók Krist­ ina Clementsen úr Tjóð­veld­ i­num fyrstu ferð sæti á tingi sum yngsta tingfólk nakr­ antíð, ið hevur havt sæti á tingi. Hon er 19 ára gomul. Tað metið átti Jørgen Niclasen, sum í 1989 hevði sæti á tingi í nakr­ar dagar fyri Svend Åge Ell­efsen. Hann var tá 20 ára gam­al. Jørgen Nicalsen fekk fast sæti á tingi í 1991, tá Svend Åge Ellefsen fór í landsstýrið. Tá var Jørgen 22 ára gamal og yngsti maður, sum hevur havt fast sæti á tingi. Hetta met­ið tók Jákup Sverri Kass úr Sjál­ v­stýris­flokkinum í 1998, tá hann fekk fast sæti á tingi fyri Helenu Dam á Neystabø, sum tá fór í landsstýrið. Jákup Sverri Kass var tá 21 ára gamal. Hóast Kristina Clementsen nú eigur metið sum yngsta fólk á tingi nakrantíð, so er tað undr­unarvert, at vit skulu leita meira enn 70 ár aftur fyri at finna yngsta fólk, sum er valt á ting. Kristina er yngsta fólk á tingi adfasf Tórshavn Tórsgøta 1, Postboks 76, 100 Tórshavn tel. 341800, fax 341801, post@sosialurin.fo Suðuroy tel. 375364, fax 375464, tel. 228814, aki@sosialurin.fo, dagfinn@sosialurin.fo Haldarar, sum ikki hava fingið blaðið, kunnu ringja tel. 341818 frá kl. 8.00 til 20.00 og boða frá. Útgevari: Sp/f Sosialurin Uppseting: Sosialurin Avgreiðsla: mán - frí kl. 08.00 - 16.00 Tel. 341800 www.sosialurin.fo Ábyrgdarblaðstjóri: Eirikur Lindenskov eirikur@sosialurin.fo Blaðstjóri: Barbara Holm barbara@sosialurin.fo Fyritaksstjóri Jonhard Hammer jonhard@sosialurin.fo Marknaðardeild lysing@sosialurin.fo Stovnaður: 1927 Prent: Prentmiðstøðin