mikudagur 27. oktober 2004síða 7

12 Nr. 205 - 27. oktober 2004 Nr. 205 - 27. oktober 2004 13 Allan Hjaltalin Valevni miðfloksins til Tórshavnar býráð Mentanarhús skal byggjast, har bæði tónleikur og list skulu hava góð kor at virka undir ! Vit hava so nógvar evna- ríkar tónleikarar her í Tórs- havnar kommunu, men karmarnir fyri einum tón- leikaralívi eru syndarligir. Um foreldrini ella tón- leikarnir sjálvir ikki hava nóg stóran kjallara, hava teir sum so einki venj- ingarhøli. Um teir ikki eru nóg "stórir" at leiga eina ítróttarhøll at spæla í, hava teir sum so ongan møgu- leika at vísa fram síni kynstur. Hetta skal eitt mentan- arhús broyta. Vit skulu hava eitt mentanarhús við venj- ingarhølum, fundarhølum og spælihølum, har bæði tónleikarar og onnur lista- fólk kunnu møtast og vísa, hvør dygd býr í teimum. Eg eri tónleikari sjálvur, og er hetta tí eitt av mínum hjartamálum. Gev mær tína atkvøðu við býráðsvalið ’04, og eg skal gera alt fyri at fáa eitt mentanarhús, við øllum nútíðarkarmum, upp at standa her í Tórshavnar kommunu. VIÐMERKINGAR Heini Magnussen Valevni hjá Fólkaflokkinum Tórshavnar Kommuna er væl stýrd, og neyvan er nøkur kommuna í landin- um so væl fyri sum Tórs- havnar Kommuna. Langtíðarplanlegging, klókar íløgur og góð fólka- flokksleiðsla hevur gjørt, at Tórshavn kann bera sítt heiti sum høvuðstaður við upprættaðari pannu. Vit ungu í Havn síggja væl positivu gongdina í býnum á flest øllum økjum. Vit ungu vilja fegin vísa ábyrgd og bjóða okkum fram at luttaka í og ávirka framtíðina so at hon betur passar okkara tíð og tá eisini betur til okkara eftir- komarar. Tórshavnar kommuna er skuldarfríð kommuna. Sera umráðandi er, at vit eisini í framtíðini skipa so fyri, at kommunan framhaldandi er væl fyri fíggjarliga – og hetta gera vit best við at tryggja kommuni eitt trygt inntøkugrundarlag Besta trygdin eru at kommunan tryggjar at vinnulív fær góðar karmar at virka undir, at vit hava eitt fjølbroytt handilslív, rúm fyri almennum stovn- um og almennari umsiting. Vit skullu soleiðis tryggja at Havnin hevur nóg mikið av grundøkjum til alt hetta, góðar vegir, góð havnaviðurskifti, nógv og reint vatn v.m. Hesum vil Fólkaflokk- urin virka fyri. Rubek Lilaa Nú má skil koma á! Und- anfarna býráðssamgonga hevur ferð eftir ferð brotið byggisamtyktirnar og bygt, sum best ber til. Borgarin hevur staðið spurin, meðan bygningar hava stugið seg upp framman fyri stovu- vindeyguni. Skilaleysi byggipolitikk- urin hevur ført við sær, at fólk hava sett búgv við skeivum fortreytum og tískil fingið sítt egna húsaviðrið lækkað. At politiska leiðslan er farin fram við slíkum dikta- toriskum arbeiðslagi, er ógvuliga ‘’beklagiligt’’ og hevur máa álitið undan kommunalpolitikkinum. Tað er allneyðugt, at borgarin aftur fær álitið á politisku skipanina. Tí fari eg at arbeiða fyri politisk- um reinføri og gjøgnum- skygni í býráðsarbeiðinum. Borgarin eigur og skal hava at vita, hvat fyriferst í býráðinum. Politikarin skal tæna fólkinum við tign og ikki síni egnu reyv. Vel tí politiskt reinføri. Seti krossin við lista E, við meg. Mentanarhús skal byggjast ! VAL04 Hanus Vang Býráðs-Imperialisma 4. partur. Eg havi frætt undirhonds at Býráðið als ikki ætlar at svara spurningunum eg setti í triðja parti. Tað undrar neyvan nakr- an, tá býráðið heldur ikki svarar tá lóg um alment innlit er galdandi, sambart Løgtingsins Umboðs- manni. Meg undrar tað allar- minst, tí Býráðið hóast nógv lyftir, ikki enn hevur svarað brævi frá Lands- verki um vegristir frá 1987. Munadygt súltivekstað má sigast. Soleiðis setur Býráðið seg eisini á hesum øki langt uppum galdandi lógir land- sins. Og tað sær út til at teir sleppa tað og alt annað. Hava vit onki kommunalt eftirlit? Stakkals tær bygdir íð hava kropið undir bý- ráðs"stýrið". Teir meta helst ikki at tað er neyðugt at svara jaligum spurningum frá borgarum íð ikki eru samdir við teir um hvussu býarvøksturin eigur at verða. Men fólkaræðið eigur at vera munandi víðari enn eitt hálvt sekund fjórða hvørt ár. SPURNINGAR til VALEVNI Av tí at farandi Býráð ikki svarar vil eg royna at spyrja tey valevni íð vænta at manna komandi Býráð, um hvussu tey halda at Havnin eigur at vaksa? Og halda tit at bónda- garðurin í Hoyvík skal leggjast niður? Vil tú royna at menna fólkaræðið í kommununi og lata borgarin luttaka í málsfyrireikingum? ----- Vónandi verður komandi Býráð betri enn tað sum verið hevur, sjálvt um úr- valið fyri tað mesta er nakað skurvut. Eitt orðatak sigur at eitt fólk fær tað umboðan tað hevur gjørt seg uppibornan til, so valið kann gerast ein boomerang til okkum sjálvi. ----- Av tí at eg í seinastuni havi skrivað eitt lítið sindur um vantandi fólkaræðisligan býráðspolitikk, og skila- loysið í býarvøkstrinum, eru tað nógv fólk íð halda meg vera valevni. Men so er lukkutíð ikki. At fólk halda at ongin uttan valevnir skriva um kommunalpolitikk upp undir valið, má sigast at vera eitt prógv fyri demo- kratiskum undirskoti í Havn. Fyribils endi. Demokrati Viva la republica banana Tórshavn Jenis av Rana Løgtingslimur fyri Miðflokkin Fólkatingslimir, fjøl- miðlafólk, og seinast tvær "danskar studinur í i n t e r n a t i o n a l u m relatiónum", viðgerða í sambandi við fostur- tøkuspurningin altjóða rættindi hjá kvinnum. M.a. vísa hesi til "rætt- in" hjá kvinnum at ráða yvir egnum likami, og meta at Føroyar hava skyldu at undirleggja seg altjóða konventiónir, heldur enn egnar lógir, ið eru evnaðar til eftir tí, sum her á landi verður hildið vera rætt. Uttan í hesum sam- bandi at viðgera krav teirra, sum má metast at vera víðgongd generali- sering, loyvi eg mær at vísa til- og minna á- at í altjóða høpi eru kon- ventiónir og yvirlýsing- ar, sum eru ætlaðar at verja barnið í trygga móðurlívinum. Kendast- ar millum slíkar eru: Heimsyvirlýsingin hjá ST um mannarættindi( viðtikin 10 dec. 48). Europeiska manna- rættindarkonventónin( viðtikin 4. nov. 50), og Barnarættindarkonve ntónin hjá S.T. ( viðt. í 89). Her verður m.a. sligið fast, at: ...barnet, som følge af sin fysiske og psykiske umodenhed, har behov for særlig beskyttelse og omsorg, herunder pass- ende juridisk beskytt- else, både før og efter fødslen. Hvat við hesum fyri- skipanum? Kunnu vit loyva okkum at síggja burtur frá teimum? Sjálvandi ikki. Gævið dagurin skjótt kemur, tá hvørt føroyskt fostur verður boðið vælkomið og frá fyrsta degi fær somu rættindi okkara millum, sum tey vit føddu njóta. Tá verða Føroyar vælsignaðar framum! Í Sálmi 139. ørindi 16 lesa vit: .. meðan eg enn var fostur sóðu eygu Tíni meg, og í bók Tíni stóðu teir allir uppskrivaðir, dagarnir, ið ásettir vóru, áðrenn nakar av teimum enn var komin. Lat okkum á sama hátt, ið nýggju føroysku grund- ella stjórnar- skipanarlógini, grund- festa fostrinum rættin til lívið- frá gitna og til náttúrligan deyða. Kommunan fyri øll Jói Winther Valevni hjá Javnaðarflokkinum í Tórshavnar kommunu Anir Gerð skommini til skammar royn títt besta har tú er ei góðska sinni lammar men beiskleiki tað gerð Hygg at barninum sum nemur fylg teim gomlu kvøldarstund hvat tú í lívi fremur er fólksins lagda grund Royn tú smíl og gleði geva unn teim frið ið stetla á turka tár úr syrgna eyga tá skal eydnan verða hjá J. W. Flemish Cap 12/03-04 Komandi føroyska grundlógin eigur at tryggja øllum rættin til lív! VAL04 VAL04 Ungt blóð inn at tryggja framtíðina Bjarni Djurholm landsstýrismaður Í konjukturfrágreiðingini fyri oktober 2004 leggur Búskaparráðið harðliga eftir alipolitikkinum hjá Vinnumálaráðnum í síni heild og ákærir Vinnu- málaráðið fyri ikki at hava tikið neyðug stig at seta í gildi tiltøk til smittuverju og handfaring av sjúku- raktu alingini. Lagt verður fyri við at siga, at: – Í teimum trimum týdn- ingarmestu útflutnings- vinnunum eru í dag trupul- leikar, sum millum annað stava frá politiskari mis- røkt. Síðani verður alivinnan viðgjørd serstakt, og sigur Búskaparráðið (BR) mill- um annað: 1. Eitt er at prísirnir falla og ILA sjúka kemur í fiskin. Men at tað skal ganga so long tíð til myndugleikarnir seta hóskandi reglur fyri vinnuna, ber brá av tí sama – at atlit meira verða tikin fyri teimum fyritøkum, sum reka- vinnu, enn fyri vinnu- rakstur sum heild. 2. Um heystið í 2000 fekk landsstýrið eitt rimmar varskó í frágreiðingini frá norsku fyritøkuni Akvaplan, sum...... mælti til munandi mink- ing í aldu nøgdunum eins og nágreinilig til- mæli um brakklegging og annan umhvørvis- verndarligan atburð. 3. At henda frágreiðingin ikki fekk tær avleiðing- ar hon átti fyri ali- politikkin. 4. Ikki fyrr enn um nýggj- ársleitið í 2003 fekk Vinnumálaráðið sett í gildi nýggjar og herdar reglur... 5. ...støðan við stórum arbeiðsloysi og húsa- gangi í hesi vinnu var partvís óneyðug, um stig vóru tikin sambært serfrøðingaávaringum.. 6. Alt bendi á, at upplýs- ingarnar um umhvørv- isstøðuna hava verið Vinnumálaráðnum í hendi longu á sumri 2000 – og kanska áðr- enn tað. Skuldsetingarnar frá BR eru álvarsligar, samstundis, sum ongar próvførslur eru fyri niðurstøðunum. Vinnumálaráðið (VMR) hevur tí gjørt frágreiðing um støðuna í alivinnuni farnu árini. Frágreiðingin lýsir greitt, hvussu illa grundaði sjónarmiðini hjá BR eru, og metir VMR tað vera átaluvert, at alment ráð uttan himpr ákærir politiskan myndugleika/ aðalráð fyri at misrøkja síni starvsøki, uttan at BR hevur ómakað sær at kanna veruligu gongdina í hesi strongdu vinnu. Samanum- tikið hevur VMR hesar við- merkingar til frágreiðinga hjá BR: • at BR ikki vendi sær til VMR ella Veterinær- deildina áðrenn álvars- ligu skuldsetingarnar í frágreiðingini, • at BR vevur saman um- hvørvisvernd og sjúku- niðurberjing, • at BR nýtir tilráðingar- nar í AkvaplanNiva (APN) frágreiðingini skeivt, umframt at BR brúkar umhvørvisstøð- una í alibrúkunum sum grundarlag fyri sínum atfinningum á veteri- næra økinum, • at BR ikki tekur støðu í, at øll alibrúk leingi hava verið umhvørvisgóð- kend. • at øll kryvjivirki eru eisini umhvørvisgóð- kend, • at úrslitið av av fyrireik- andi arbeiðinum á um- hvørvisøkinum, íroknað APN-kanningini var, at HS fann leist við støði í markvirðum at regulera umhvørvisárini eftir, • at HS síðani 2001 javn- an hevur steðgað ali- brúkum, orsakað av dálking ella vantandi botnkanningum, og har- við hava mong aliøki síðani ligið brakk, • at tað kann vera skoytt uppí, at umhvørvispart- urin av HS og harvið APN var/er ábyrgarøki hjá landsstýrismannin- um i umhvøvismálum, • at kunngerðir á veteri- næra økinum hava verið í mong ár, og at síðani 2001 eru hesar lógir og kunngerðir settar í gildi: 1. Ll. nr. 16 frá 23.02. 2001 um djórasjúkur, íroknað ILA (um fyri- byrging og niðurberjing av sjúkum hjá djórum og um marknaeftirlit við djórum og djóra- úrdráttum). Sum setti úr gildi: a) Lov nr. 36 af 28.02. 1908 for færøerne om foranstaltninger mod smitsomme sygdomme hos husdyrerne m.m., sum seinast broytt við Ll. nr. 110 af 29.07. 1995, og b) Ll. nr. 26 frá 30.04. 1987 um sjúkur hjá fiski, skeljadýrum og krabbadýrum, sum seinast broytt við Ll. nr. 87 frá 28.05.1996. 2. K. nr. 106 frá 03.07. 2001 um minimumstil- tøk í sambandi við nið- urberjing av ávísum sjúkum hjá akvakultur- dýrum, íroknað ILA. 3. K. nr. 113. frá 15.08. 2001 um sølu, inn- og útflutning av akva- kultur-dýrum og -úr- dráttum. 4. K. nr. 72 frá 26.07.2002 um sóttreinsing av frá- rensluvatni frá akva- kultur-brúkum og akvakulturvirkjum v.m. Som setti ur gildi: a) K. nr. 96 frá 12.11.1991 um sóttreinsan av lív- runnum burtur-kasti, skolivatni og blóðvatni frá alivinnuni. 5. K. nr. 98 frá 08.07. 2003 um flutning av akvakulturdýrum v.m. Sum setti úr gildi: a) K. nr. 105 frá 03.07. 2001 um flutning av akvakulturdýrum v.m. 6. K. nr. 130 frá 23.12. 2003 um niðurberjing og eftirlit við ILA (In- fectious salmon anaemia, ISA). Sum setti úr gildi: a) K. nr. 97 frá 8.07.2003 um niðurberjing av ILA (Infectious Salmon Anaemia, ISA), Sum setti úr gildi: b) K. nr. 98 frá 12.06.2001 um niðurberjing av ILA (Infectious Salmon Anaemia, ISA). 7. Kunngerð nr. 131 frá 23.12.2003 um sjúku- fyribyrgjandi rakstur á alistøðum. Umframt reglur, ið hava verið ella eru klárar at fara til hoyringar: 8. Uppskot til kunngerð um niðurberjing og eft- irlit við ILA (Infectious salmon anaemia, ISA). Sum kemur í staðin fyri: a) K. nr. 130 frá 23.12. 2003 um niðurberjing og eftirlit við ILA (Infectious salmon anaemia, ISA). 9. Uppskot til kunngerð om koppseting móti ILA. 10. Uppskot til kunngerð om niðurberjing og yvirvøku af VHS og IHN í akvakulturbrúk- um. 11. Uppskot til kunngerð um niðurberjing og eft- irlit við BKD (Bacterial Kidney Disease). 12. Uppskot til kunngerð um sjúkufyribyrgjandi rakstur av lívfiskastøð- um. 13. Uppskot til kunngerð um sjúkufyribyrgjandi rakstur á smoltstøðum. Harumframt hevur Vinnu- málaráðið/Veterinerdeildin síðani 2001 gjørt fleiri enn 10 kunngerðir, m.a. um innflutn- ing av djórum og animalskum produktum, innaneftirlit, non- food produkt v.m. í sambandi við veterineravtaluna frá 2001 millum Føroyar og ES. • at VESO frágreiðingin, sum varð almannakunn- ug í november 2001, gjørdist grundarlag fyri framhaldandi arbeið- inum fyri broyttum og nýggjum kunngerðum á aliøkinum, og at tað tí er beinleiðis villleið- andi at siga, at VMR ikki fyrr enn við árslok 2003 setti í gildi nýgjar og herdar reglur. • at VESO frágreiðingin ikki nevnir, at tað er neyðugt at minka um framleiðsluna av ali- fiski fyri at fyribyrgja smittu. • at VMR hevur nýtt norsku fyrimyndina í fyribyrging av ILA, sum varð mett at vera samanrenning av tí veterinert forsvarliga og fíggjarliga møguliga. • at Heilsufrøðiliga Starvsstovan í 2000 skipaði fiska- og djórs- sjúkudeild, • at fíggjarar av alivinn- uni og vinnan sjálv, um- framt viðtiknu karmar- nar, hava gjørt veteri- nerar metingar, áðrenn fígging í hvørjum ein- støkum føri er veitt alarum. • at VMR bert kann gita um, hvørt skotska hand- faringin av ILA hevði munað betur hjá okk- um, enn nýtta norska. Fullkomin "skotsk" hevði lagt alla alingina lamna, • at ólukkuliga støðan í alivinnuni er orsakað samanrenning av nógv- um óhepnum umstøð- um, • at sjúkstøðan í alivinn- an gjørdis eitt satt hótta- fall og at vinnan í longri tíð hevur selt fyri undir framleiðslukostnað, og at tað soleiðis gjørdist álvarsligur steinur om- aná byrðu fyri vinnuna, • Føroyar hevur sum fyrsta land í august 2004 fingið eina ES góðkenda tilbúgvingar- ætlan fyri ILA og eina ES góðkenda ætalan fyri koppseting móti ILA. Hetta merkir, at til ber at koppseta smolt á vári 2005. • osfr. Omanfyrinevndu viður- skifti lýsa margfaldnið í viðurskiftunum í alivinn- uni. Vónandi gevur yvirlitið, saman við frágreiðingini eina fatan av, hvussu veru- liga gongdin í umsitingini innan aliøkið hevur verið farnu árini. Álvarsligar skuldsetingar sum ongar próvførslur eru fyri synning. Lat hann fara um allan sjónarringin!!!!! Eg meini við, at ikki nýtist okkum at finna uppá alt sjálvi, men eiga heldur nýta góðar royndir frá øðrum og laga tær til okk- ara viðurskifti, bæði við fíggjarligum og landafrøði- ligum atliti. Vit hava fáar og smáar eindir, sum liggja spjaddar landafrøðisliga. Hevði ikki verið skilagott at skipa ein felags pall fyri allar útbúgvingarnar? Leggja vit í dag nóg stóran dent á, at vit eiga at út- búgva fólk til eina pro- duktiva vinnu? Hava vit tey útbúgvingartilboðini, sum eru viðkomandi fyri Før- oyska samfelagið? Her er ríkiligt at tríva í. Gransking Síðani komi eg til gransk- ingina. Eisini her er stór signalørkymlan. Eg eri samd við landsstýrismann- inum í fíggjarmálum, tá hann førir fram, at best er at savna allar játtanir til gransking á einum stað, so mest fæst burtur úr. Tað frøddi meg eisini, tá løg- maður bar hetta sjónarmið fram og eftir míni fatan játtaði, at nú skuldi vend koma í. Menn gakk, orð og orð og ongin handling. Vónbrot. Um politiskur vilji var til staðar, eru am- boðini til at samskipa granskingina longu tøk. Vit hava granskingarráð og granskingargrunn, sum hoyra undir mentamála- ráðið. Teirra játtan er skorðin við 800.000 kr. í mun til 2003. Hetta er ein skerjing upp á 12% í sama andaleypi, sum øll ting- manningin eins og lands- stýrismenn ásanna, vilja, royna og hava sæð ljósið við miðvísari vinnugransk- ing. Her er so stór andsøgn, at tað gest rætt og slætt margháttligt. Men tað er ikki nóg mikið við tí. Vinnumálaráðið hevur sett av til granskingarlund, sum tað so fínt eitur, 500.000 kr. Fiskimálaráðið hevur ikki færri enn tríggjar granskingarkjarnar hvør við sínum deildarleiðara, og omaná teimum einum samskipara. 3,45 mió. kr. Hvussu í allari verðini skal hetta kunna menna nakra vinnu. Peningurin verður etin upp av berari umsiting. Nei, tá landsstýrismenn- inir ikki megna at savna granskingina undir einum hatti, skal eg heita á fíggjarnevndina og ting- manningina hjá samgong- uni um av álvara at fáa ruddað upp á hesum øki. Savnið peningin í Gransk- ingargrunnin. Tað verða 8 mió. kr. samanlagt. Hetta er sjálvandi alt ov lítið, men nýta vit hugskotið hjá Finni Helmsdal, og ístaðin fyri at geva skattalætta til tey hægstløntu at nýta 30 mió. kr. til vinnugransking aft- urat hesum 8 mió. kr. Við tí kunnu vit siga, at vit eru byrjað at satsa. Málið eigur sjálvsagt - innan eitt ávíst áramál, t.d. 10 ár - at vera tey 3% av BTÚ, sum onnur fram- komin lond eisini nýta til gransking. Fiskivinnan Innan fiskivinnuna eru sjálvandi eisini nógvir tætt- ir at viðgera. Henda fast- læsta skipanin við, at nær- um øll framleiðsluvinnan innan flakaframleiðslu liggur sum ein sera stórur almennur klumpur, har skipanin í sær sjálvum ger hann ódynamiskan og menningartarnaðan. Skal føroysku flakavinnuni vera lív lagað, er neyðugt at broyta skipanina við al- mennu ognini í henni. Stig eiga at verða tikin til at sundurliða Framtaksgrunn- in, soleiðis at einskiljingin av ognunum kann byrja - ongantíð ov skjótt. Nevndi í gjár undir hvørj- um treytum ætlanin var at veita stuðul til rækjuvinn- una, men eg vil endurtaka tað her í beinleiðis spurn- ingi til landsstýrismannin í fiskivinnumálum: Hvørjar treytir er ætlanin, at rækju- vinnan skal lúka, áðrenn hon fær skattaborgarans pening? Eru tankar gjørdir um ognarviðurskifti, egin- peningsviðurskifti, virði í flotanum, avkast o.s.fr.? Í staðin fyri at stúra fyri kreppu, gerið so heldur hóttanarstøðuna til ein møguleika. Gerið nøkur ítøkilig vinnupolitisk átøk, og Tjóðveldisflokkurin vil til fulnar stuðla hesum. Her er nóg mikið at taka til. Lat meg nevna nøkur: • Vinnugranskingin • Útvegan av veiðimøgu- leikum aðrastaðni • Loftvegis fiskaflutningur • 70.000 t. svartkjaftur sum gjald fyri veiði- møguleikar býtt til alla vinnuna, og ikki sum studningur til 4 reiðarí • vinnuráð ella hugskots- banki • útflutningsgrunnur til marknarføring av før- oyskum tónleiki • ígongdsetarastuðul • einskiljing av almennum ognum Farið til verka! Vit vilja vera við til at gera hóttan til møguleika. Framhald av síðu 11 C M Y K 13 12