týsdagur 28. november 2017síða 4

Mikudagur 29. november 2017 · Nr. 139 4 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 tíðindi Eirikur Lindenskov – Sum barn úr slíkum heimi upp­livdi eg, at pápi kendi seg so álvarsliga hóttan eft­ir lív­ i­num, tí hann varðaði av og vildi verja virkið hjá Kjøl­bro, at vit uttan freist vórðu flutt í loyndum úr Klaks­vík. Soleiðis skrivar Karin Kjøl­bro í bersøgnari grein í blað­num í dag (á síðunum 12- 15), har hon umrøður Klaks­ víks­stríð­ið og bókina, sum Arn­stein Niclasen hevur skriv­að, »Herskin herðindi« Hon skrivar millum ann­ að soleiðis: – Mamma mín, Tur­ið, við fýra børnum 13, 11, 8 og 4 ár og most­ir okkara, og eitt systk­ ina­barn, Jógvan, og teirra ar­beiðs­kona. Siglast kundi hvørki inn ella út úr Klaksvík vegna 95-ara avsperring við skip­um og tunnum. Klokkan var trý­korter til seks. – Vit vóru við at rigga til nátt­urða. Maðurin, ið kom eft­ir okkum segði við boðum frá pápa, at vit skuldu vera norð­uri í Ánunum klokkan 6. – Vit fóru sum vit stóðu og illa ílatin. Komin norð í Án­ir­ nar gingu vit oman í fjøruna norð­an fyri avsperringina, har ein jolla lá, tók okkum um­borð og flutti okkum út á Grunning (eitt skip hjá Kjøl­ bro), ið lá og bíðaði. – Minnist serliga væl váta grasið, tí eg var í inniskóm, og at vit gingu í tøgn. – Komin í joll­una, kom her­ur av ýlandi ótangum (vaksn­ir menn). Allarhelst hevði onkur 95-ari á virk­i­ num hjá Kjøl­bro boðað frá. Tað kendist svárt, at eg kendi onkr­an, sum hevði sitið væl inni hjá foreldrum mínum. Fyrst fóru teir at lyfta bilin hjá pápa, sum teir sveiggjaðu út og inn, sum um teir vildu blaka hann oman. Síðani fóru onkr­ir at rulla grót. Men vit vóru nú komin so langt út frá, at teir rukku okkum ikki. Ill­veður var. Soleiðis lýsir Karin Kjøl­ bro hendingina, tá hon sum 11 ára gomul saman við fam­ ilj­uni mátti rýma úr Klaks­ vík, tí at pápi hennara, sum var son­ur J. F. Kjolbo, kendi seg og familjuna hótt eftir lív­i­num, tí at tey ikki høvdu skriv­að undir adress­una at fáa Halv­or­sen lækna at vera verð­andi í starvinum sum lækni á Klaksvíkar Sjúkra­ húsi. Karin Kjølbro heldur fram: – Tá vit komu til Fugla­ fjarð­ar og løgdu at har, stóð havn­ar­fútin fyri okkum og forð­aði og noktaði okkum at koma í land (eftir boðum úr Klaksvík?). – Skiparin, Hans á Varp­ i­num, segði tá, at hann fór ikki avstað aftur við kvinn­ um og børn­um í hesum ódn­ar­veðr­i­num. Tessvegna end­aði tað við, at vit sluppu í land, og pápi fór aftur til Klas­vík­ar við Grunningi. Eftir 14 dagar inni á Skála komu vit aftur til Klaksvíkar. – Tað fyrsta mamma segði, tá ið vit vóru heima aftur, var, at "nú leggja vit hetta aftur um okkum, tí vit skulu liva aftur millum hesi fólkini í Klaksvík". Hetta helt hon til sín doyggjandi dag. Minnist ikki, at tað nakrantíð var tikið til umrøðu aftur í heiminum. Mamma kundi annars havt loypt øði í grindina, um hon læt seg interviewa av tíð­inda­fólk­um bæði í tele­fon úr Keypmannahavn, eins og tíðindafólkum av Park­e­ston (danska skipið við løg­reglu­ fólk­um og hundum), ið lá á Skála­fjørð­i­num, sum knapp­ liga stóðu á trappuni hjá okk­ u­m á Skála. Teir ikki so mikið sum sluppu at síggja hana. Hon var loyal móti sínum bygd­ar­fólkum. Happingin helt tó fram við rópum og tramansskapi. Fyrstu norðoyastevnuna aft­an­á út­legd­ina var eg á veg­num við nýggjum mynd­ a­tóli. Meðan eg tók mynd av skrúð­gong­uni, kom ein ungl­ ingi, hoyr­andi til brøðurnar í Klaks­vík. Hann langaði niður á mynda­tól­ið, so tað fór í smæsta smildur. Javnaldrin og syst­kin­a­ barn­ið, Anders, fyrrverandi rønt­gen­yv­ir­lækni á Lands­ sjúkra­hús­i­num og abba­son­ ur Kjølbro, gekk eitt skifti í skúla í Klaksvík. Hann sig­ur við Ólav Rasmussen í sam­røðu við sjónvarpið um lækn­a­stríð­ið, at hann kendi seg tá so hótttan, at hann tordi illa út í fríkorterinum. Hoyrdi nýliga eitt 95-ara barn frá fimm­ti­áru­num orða seg um lækna­stríð­ið. Hann nevndi, at hann visti lít­ið og onki. Fylgdi ikki so væl við, "tí vit vóru upp­tik­ in av fót­bólti og ítrótti og gingu í dans. Tað vóru meira brøðra­børn, ið vóru virkin, tey sluppu ikki til ítrótt og dans, tí tað var synd - í øllum før­um tá". – Men hví skuldu vit av bygd­ini so brádliga? Pápi mín, Poul Nolsøe Kjølbro, var al­tíð ein fá­orða­ður og munn­ still­ur mað­ur. Hann dugdi væl at skriva eins og at tekna og mála. Tøkn­i­ligt skil hevði hann sum fá­ur. – Um sama mundið Klaks­ vík­in verður avsperrað, tí Parke­ston var á veg til Før­ oy­ar, er ein farmabátur hjá Kjøl­bro komin við krúti, tí Kjølbro skuldi reka hvala­ støð­ina við Áir 1955-1958. Knapp­liga verð­ur ringt til pápa (Kjølbro og eldri son­ ur­in vóru burturstaddir), at menn eru farnir umborð á Polo, og eru lagstir á krútið. Hann fer umborð og verður hótt­ur við skotvápni (henda søga er ikki váttað). Hetta er sama dag, sum hann ger av at fáa fam­iljuna av bygdini og so brád­liga, at vit als ikki fingu um­rátt okkum, skrivar Karin Kjølbro. Les­ið eisni greinina »Mill­ um halgimenni, hetjur og ó­arg­a­dýr« á síðu 12-15. Hótt eftir lívinum undir Klaksvíksstríðnum Lumpaðu Kjølbro J. F. Kjølbro hevði ikki skriv­að undir adr­essuna fyri Halvorsen lækna og tí varð hann skírd­ur svíkjari Stórkeypmaðurin og reið­arin í Klaksvík, J. F. Kjøbro, varð lagdur und­ir at vera í parti við minn­i­ lutanum, kall­aðir »fimm­ ar­ar­nir« – av tí at sagt varð, at 95 pro­sent av fólk­i­num í Klaks­vík hevði skriv­að und­ir adr­ess­una fyri at fáa Halv­or­sen at halda fram í lækn­a­starv­ i­num. Karin Kjølbro er abb­a­ dótt­ir J. F. Kjølbro, og hon kenn­ir hesa tíðina sum sera svára. Í greinini skrivar hon millum annað: »Men tó bar til hatta tíð­ar­skeið at lumpa Kjøl­ bro, sum ivaleyst hevði goldið stóran part av út­ reiðsl­u­num, sum skuldu til fyri at adressu­fólk­ ið, har­í­mill­um anda­lig­ ir brøður og ar­beiðs­fólk hjá Kjølbro, kundi fremja sín ágang móti mynd­ug­ leik­u­num, sum komu úr Havn og ikki minni ímóti egn­um bygdarfólkum – fimm­ar­um, harímillum børn­um og abba­børn­um Kjøl­bros, hvørs feilur var, at tey ikki høvdu und­ir­ skriv­að adressuna. Tí tá ið 95% stóðu sam­ an, og fjøldin arbeiddi hjá Kjøl­bro, loyvi eg mær at iv­ast í, hvussu loyal tey vóru móti Kjølbro. Her er eisini vert at nevna, at Klaks­vík er upp á seg størsta brøðra­sam­ koma í verðini.« Tað leikaði hart á undir læknastríðnum í Klaksvík árini 1952 til 1956. Karin Kjølbro greiðir í blaðnum í dag frá, hvussu tann lítli minnilutin, »fimmararnir« vórðu forfylgdir, hóttir og happaðir av meirilutanum. So hart leikaði á, at húskið hjá Karin Kjølbro og teimum mátti í skundi flýggja úr Klaksvík, tí tey kendu seg hótt eftir lívinum Karin Kjølbro, abbadóttir J. F. Kjølbro, keypmann og reiðara Stórt løgreglulið í Klaksvíksgarðinum undir læknastríðnum í Klaksvík. – Ringa viðferðin og eirindaleysa happingin vardi leingi – eis­ini eftir at Halvorsen var farin. Okkurt er so ólíkligt, at eg troysti mær ikki at nevna tað – um hvussu happandi og niðr­andi fimm­arar og børn teirra vóru viðfarin, sigur Karin Kjølbro