hósdagur 25. januar 2018síða 38

VINNUBLAÐIÐ HJÁ MIÐLAHÚSINUM 14 januar 2018 26 Árni Gregersen Ein lítil mánaður er nú farin, síðani nýggja lógin um fyrisiting av sjó­feingi kom í gildi. Ongantíð fyrr í nýggjari tíð hevur ein lóg, sum ikki hevur við viður­skiftini millum Føroyar og Danmark at gera, fingið so nógva umrøðu og so hvassorðað kjak, sum hendan lógin. Tilgongdin vardi í meira enn tvey ár og nógvar broytingar vórðu gjørdar, áðrenn lógin loksins var sam­tykt og sett í gildi á nýggjárinum. At áhugin var so ógvusligur fyri hesi lógini, sum avloysti lógina um vinnu­ligan fiskiskap frá níti-árunum, hongur saman við, at fiskivinnan er okkara høvuðsvinna og røkkur í hvønn krók í landinum so ella so. Beinleiðis rakar hon vinnuna og tey sum dagliga hava sítt arbeiðið í fiskivinnuni og teirra millum eru limir­nir hjá Føroya Fiskimannafelag og hinum manningarfeløgunum. -Ja, tað er rætt, at lógin fer at ávirka okkara limir, men hvussu nógv tað verður, duga vit ikki heilt at siga enn, sigur formaðurin í Føroya Fiski­mannafelag, Jan Højgaard. Hann og hansara fólk í Fiski­ mannafelagnum hava fylgt til­gongdini neyvt hesi seinastu tvey árini og neyvan er tal á teim­um fundum, sum umboð fyri Fiski­manna­ felagið hava tikið lut í. -Hetta fer at geva stórar broytingar, men eg noyðist at siga, at enn kenna vit ikki allar avleið­ingar­nar av lógini. Vit vita als ikki hvørji hol vit fara at finna í lógum og kunngerðum, so hvørt sum lógir og kunngerðir fara at virka, sigur Jan Højgaard. Í evstu løtu Formaðurin í Fiskimannafelagnum fylgdi væl við, meðan lógin var gjørd – líka frá tí ein arbeiðsbólkur var settur at gera eitt uppskot til lógina og so meðan lógaruppskotið frá Høgna Hoydal, landsstýrismanni við fiski­vinnumálum, var til hoyringar og fekk politiska viðgerð. -Talan er um okkara livibreyð, so tað var mín skylda at fylgja við og royna at ávirka har vit kundu, sigur for­maðurin. Hann leggur dent á, at ein stór­broyting tann positiva vegin hendi millum klokkan trý og fýra náttina fyri at lógin var samtykt. Tá eydnaðist at tryggja, at út­lend­ingar ikki sleppa umborð at manna skipini fyri lága hýru. -Eg veit væl, at tað framvegis fer at bera til hjá norðurlendingum at fara umborð á okkara skip, men vandin fyri, at teir fara at mynstra fyri minni hýru enn okkara limir, er ikki ser­liga stórur, sigur Jan Højgaard. Óttast gjøld Formaðurin í Fiskimannafelagnum víisir á, at tað enn er nógv, sum er ókent fyri teimum og fyri vinnuni sum heild. Millum annað er enn ikki avgjørt, hvussu stór gjøld, vinnan skal lata til al­menna kassan. -Tað uppskotið er ikki samtykt enn, so vit vita ikki hvussu ógvuslig hesi gjøldini fara at vera, men eg stúri um tey gerast ov ógvuslig, sigur hann. -Tað má framvegis vera soleiðis, at tað loysir seg at vera í vinnuni. Hetta er ikki bara galdandi fyri okkum, men so sanniliga eisini fyri tey, sum eiga skipini og gera tey út.Taað má loysa seg og tí er tað avgerandi, at avgjøldini ikki máa grundar­lagið undan okkum, sigur Jan Højgaard. Uppskotið um veiðugjald liggur í løtuni í vinnunevndini hjá Løg­tinginum. Formaðurin í Fiski­manna­felag­num ásannar, at partar av vinnu­ni hava pening at gjald við, men ein annar partur av flotanum í veru­leika­ num als ikki hevur pengar at gjalda við. -Verður gjaldið ásett ov høgt, so er ein avleiðing heilt givið, at partar av heimaflotanum als ikki fer at loysa frá bryggju. Støðan er longu so ring nú, at fleiri ivast í, heldur at leggja skipini, sigur Jan Højgaard. Hann vísir á, at oljan aftur er dýrk­að munandi og tað ger, at tað er dýrt, serliga hjá trolarunum, í heila tikið at fiska. -Heimaflotin og serliga trolararnir eru pressaðir. Oljan er vorðin dýr aftur og veiðan er ikki økt nakað ser­ligt, sigur hann. -Skal eitt veiðugjald ásetast, so má tað gerast sum eitt prosentgjald. Eitt fast gjald pr. kilo, kann gera, at tað yvirhøvur ikki fer at loysa seg hjá skipum at fara til fiskiskap, leggur hann afturat. Færri í vinnuni Broytingini í fiskivinnuni seinastu mongu árini hevur við sær, at tað ikki longur eru so nógv fólk, sum arbeiða í primeru vinnuni. Formaðurin í Fiskimanna­felag­num heldur, at talið av fólkið í vinnuni, fiskimenn og yvirmenn um­borð á skipunum, er um 1000. -Tað er ikki serliga nógv og sjálvur haldi eg, at tað kanska kundu verið eini 200 afturat. Hann leggur afturat, at sjálvandi verða nógvar mannagongdir broyttar og arbeiðspláss rationaliserað burt­ur. -Slíkt skal sjálvandi gerast fyri at vinnan kann menna seg og gerast løn­andi, men í førum haldi eg, at nøkur fleiri arbeiðspláss áttu at verið um­borð, sigur Jan Højgaard. Uppboðssøla Ein partur av nýggju lógini sigur, at ein partur av fiskirættindunum skulu seljast á uppboði. Hesum eru Jan Højgaard, for­maður, og Føroya Fiskimannafelag, hart ímóti og gjøgnum alla til­gongd­ina í lógini hevur felagið undirstrikað hesi sjónarmið. Sjálvur sigur formjaðurin, at hann als ikki hevur álit á einari upp­boðs­sølu . -Eg havi faktisk sagt, at upp­boðs­søla er óetiskt, sum hon verður skipað nú. Skal ein uppboðssøla virka, so skulu øll rættindini seljast og so mugu øll, eisini útlendingar sleppa at keypa. Annars fer hetta als ikki at virka, sigur Jan Højgaard. Hann sigur samstundis, at hesum leistinum gongur hann heldur ikki inn fyri, tí fyri hann og felagið er tað avgerandi, at tann peningurm, sum fæst úr sjófeinginum skal arbeiða í Før­ oyum. Hann skal als ikki á útlendskar hendur. Viðvíkjandi uppboðssøluni so er formaðurin samdur við flestu út­gerðarmonnum, sum heldur ikki ynskja uppboðssølu. Hanus Hansen, reiðari í Klaksvík, segði herfyri við Sosialin, at honum als ikki dámar uppboðssølu, men at tað ringasta var mátin, tá ið boð skulu latast inn í afturlætnum brævbjálva. Kvoturnar Í lógini um fyrisiting av sjófeingi er ætlan­in, at undir Føroyum skulu vit fara frá fiskidøgum og í staðin fara at áseta kvotur til einstøku veiðiførini. Sjálv hendan ásetingin kemur ikki ígildi fyrr enn á nýggjárinum, men tað er bert lítil partur av vinnuni, sum tekur undir við at skifta frá fiski­døgum til kvotaskipan. -Vit taka als ikki undir við hesum. Hetta fer at elva til mangt keðiligt, tí fiskiskapurin undir Føroyum er í stór­an mun ein blandingsfiskiskapur. Tú kanst sjálvdan siga, at nú fiskar tú bara tosk. Tað ber ikki til, tí fleiri fiskasløg ferðast saman á land­grunninum, sigur Jan Højgaard. Hetta er ikki tað sama sum aðra­staðni – í Íslandi og Noreg til dømis. Har ber til at fiska eftir einum fiska­slag í senn, men tað ber illa til í Før­oyum. -Vit kenna eisini til hvussu tað var, tá ið vit í níti-árunum royndu við kvota­skipan. Tað gekk als ikki, sigur Jan Højgaard. Undir viðgerðini av lógini um fyri­siting av sjófeingi var avgjørt, at tað neyvan var ráðiligt at seta kvota­skipanina í verk í ár og tí var avgjørt, at hetta ikki hendir fyrr enn 1.januar 2019. Endurnýgging Formaðurin í Føroya Fiski­manna­felag hevur í seinastuni eisini gjørt sær tankar um, hvussu vit frameftir skulu menna fiskivinnuna. Heimaflotin er niðurslitin, brúkar nógva olju og er í nógvum førum farin um seinasta søludag. Skipini eru gomul og tað ber ikki til, sum er at endurnýggja flotan. -Vit noyðast at gera eina almenna skipan, sum fer at gerz tað møguligt at endurnýggja flotan. Okkara skip eru gomul og ikki tíðarhóskandi long­ur, heldur hann. -Fyri at fáa eina broyting í lag, so er neyðugt við einum skipapakka av onkrum slag, sum ger, at menn fáa áræði at byggja nýtt, sigur hann. Hann vísir á møguleikarnar, sum vóru skaptir seinast í fimti árunum og seinast í áttai- árunum. -Tað almenna noyðist uppá onkran máta at vera partur av eini slíkari skipan, men tað skal sjálvandi gerast við skili, so vit ikki enda í somu knípu, sum vit gjørdu í áttati-árun­um, sigur Jan Højgaard. Sáttmálaviðurskiftini Føroya Fiskimannafelag er eitt fak­felag, sum fyrst og fremst skal virka fyri bøttu viðurskiftum hjá fiski­monnum. Felagið syrgir fyri at gera sátt­málar fyri fiskimenn og kvinnur við mót­partin, sum í flestu førum er Føroya Reiðarafelag. Hetta er gjørt í mong ár, men veru­leikin er, at júst nú er sáttmálin út­gingin fyri fleiri mánaðum síðani og ongin nýggjur er komin í staðin fyri. Somu viðurskifti gera seg gald­andi fyri hini manningarfeløgini. Tey hava heldur ikki gjørt nýggjar sátt­málar, síðani tann gamli gekk út. Júst nú verður tí areitt eftir gomlu sátt­ málunum. Ja, tað er rætt. Vit útsettu sátt­mála­ samráðingarnar tí nýggja lógin var á veg og vit eru ikki komnir til sam­ráðingarborðið aftur síðani tá. Vit hava roynt at hála reiðararnar til borðið, men higartil hava teir ikki viljað, sigur Jan Højgaard. Nýggja lógin ger, at tað eru fleiri viðurskifti í sambandi við sátt­málarnar, sum mugu fáast uppá pláss. Øll mugu fáa nakað burturúr: Sjófólk, vinna og samfelagið FORMAÐURIN Í FISKIMANNAFELAGNUM MÆLIR TIL VIT OG SKIL, SO VIRÐINI VERÐA BÝTT SKILAGOTT MILLUM ØLL Í FØROYU, OG SAMFELAGIÐ SKAL SJÁLVANDI HAVA SÍTT