týsdagur 20. februar 2018síða 18

Mikudagur 21. februar 2018 · Nr. 22 18 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Arnstein Niclasen Eg hitti Tórð fyrstu ferð í 1960. Tríggir ungir “væl­ ang­andi” studentar komu á gátt hjá okkum ein sunnu­ morg­un. Mamma tók blíð ímóti teimum. Tórður gekk fremstur og heilsaði fólka­ liga: “Gott kvøld” (!). Næstu ferð var inni í Husum­gade 8 á Nørrebro, har ið teir mætastu frama­ menn­inir falsaðu og heftu tað “rætthugsandi” tíðarritið ”Fram­in” til útgávu. Eg haldi ikki, at Tórður gjørdi nakað til nyttu tá, hann gekk í hvítum handskum, men minti skaldið Tummas N. Djur­huus á, at hesin skyldaði hon­um 50 krónur. Tey sóu reytt Táið eg viðhvørt kenni hug til at lesa okkurt lættari til skemtunar, so kann eg taka fram bókina “TEY SÓU REYTT – víðgongdi vinstra­vongurin í Føroyum 1962-1990” eftir Páll Holm Johanne­sen. Ein sera skemtilig bók, sum ikki fær nakra umrøðu i høsni-møsni bókmenta- send­ing­unum í SvF. - í “S-h- ortu-díkinum” (Óli B.). Eitt nú fúnað evni um stalinistiskar/maoistiskar lesir­ingar og friðargongur um lond. Um reyðar summar­ legur í Múla og Norra - við vápnavenjing til frama fyri kommunistiskari yvirtøku av føðilandinum. Um Pol Pot og USS MCloy vitjan í Havn. Har sum glansurin av teim hægri skúlaðu ungmennum landsins dvaldi í søtum rúsandi dreymum, um at Paradísið ikki lá eysturi í Eden, men beint eystan fyri Ber­lin-múrin. Og aðrir gjørdu jorsala­ ferð­ir til Albaniu – heimsins totalt gudleysa land – men blivu við markið rakaðir um skalla og kinn, tí at tann lodna útsjóndin minti al­ bansku vinir teirra um fyrr­ ver­andi kristnar prestar, sum nú sótu í fongsli. Ikki tí, eg vanvirði als ikki nakran av hesum ungu - tá so sann­førdir (sum eg havi fleiri vina­bond við í dag) - men eg undrist bara á, hvussu tíðin broyt­ir, og hvussu hon fær “so mangt at venda niður, sum fyrr vendi upp!”. Og í mínum stilla sinni sam­meti eg tá ta forfylging, ið Olaf Halvorsen fekk fyri lívið - fyri hansara ungu og óvit­andi bekl. Her er munur á monnum. Seinastu ferð eg hitti Tórð, var táið hann sat væl fyri á fremsta beinki í “Sali­ num” ein sunnumorgun til breyð­bróting saman við ein­ um skotskum vinmanni (!). Tá hevði hann latið úr hondum ein bók um Brøðra­ sam­komuna. Góð bók. Hóast ikki nøkur nýggj relativitets- teori, sum so – soleiðis at skriva av eftir vini mínum Peturi W. Háberg - umframt at verða gratis fóðraður við til­fari frá fittum (og kanska góð­trúnum) fólkum úr sam­ komuni. Ummæli Tórðar um bók­ina “Herskin herðindi” Tveir dagar fyri føstu­inn­ gang­in í ár hevur so Tórður Jóans­son, dr. í málfrøði og dr. í gudfrøði og alra handa sera kveikjandi viðmerkjari á portalunum, úr Glasgow skriv­að eina heldur minni rós­andi grein um bók mína “Herskin herðindi”, ið kom út um ólavsøkuleitið í fjør og fevnir um tað løgna lækna­ stríðið í Klaksvík 1952-1956. Og hetta takki eg vituliga fyri, at ein so væl útborin og útbúgvin maður síðani ólav­ søku hevur tikið sær tíð til at nærlesa bókina, sum hann nevnir so sigandi: “Lítils­ verdar hugleiðingar”. Og hóast myndin av Tórði, sum Sosialurin borðreiðir við á ovasta bredda á fyrstu síðu, ikki júst ber boð um, at nakað gott lag er á garpinum, so setti eg meg við áhuga at lesa hesa ritgerð doktarans. Og eg varð als ikki svikin. Eg fekk eina dýrabara nøgd av navnorðum og lýsing­ar­orðum um bókina og um meg, mín penn og mín rygg, sum bæði málsliga og gudfrøðiliga helst daga upp um ta higartil kendu littereru trom­ina av ummælum – ella eisini avdúkar hetta bara, at doktarin onkursvegna treing­ir til onkra hjálp: Tað er ein “Tvætlibók og Skendsilsbók.”, skriv­ar smæd­ni mál- og gud­frøð­ ing­urin fleiri ferðir. Og at eg, sum høvundur, eri bæði: “Býtt­ur, reypari, hevur naz­ ist­isk­ar devlahógvar, mein­ fýsin, forrendur, óndur, búr­ hundur, eiturspræningur, søgu­klombur, rangsnúgvari, skendsk­ur, frekur og óreinur apu­kattur, forherðingur, skjarr­ligur, ónæriligur, varg­ ur, hunddálkari, havi ein jaligan hugburð fyri tí eks­ trema, nationalistiska og høgra­ráki­num, ið facis­man/ nazis­man er - og at øll bókin er sprottin úr dramblæti, illsinni og fanans­skapi”. Fleyr­ar tað fjálgt frá ser­ frøð­inginum í super­la­tivum, Tórða Jóans­syni. So mong og góð vóru orð og ummæli fleirfalda doktarans. Tað er landsogn í manni­num. Ja, kanska vit nú kunnu vænta okkum okkara fyrsta doktara í illbønum? So deiligt, ha? Og tað kann ikki taka langa tíð - fyri Tórð! Eg fati eisini millum reglur­nar, at eg onkursvegna havi stoytt upp undir hvítu man­sjettirnar hjá faðirliga upp­havi stílmeistarans, og sum eisini var doktari, skal eg í sannleikans áhuga eisini tignar­liga viðmerkja her. Og fyri hetta - fyri lækna­sonarins so særandi - áhaldsið frá mær, harmist eg vituliga um. Tað var ikki endiliga meiningin; men táið ein rættiliga ótespilig søgu­ gongd verður skrivað, so kann onkur koma at smakka koyril­in í meira lagi. Tað hendir. Mál- og gudfrøðidoktarin endar drúgvu grein sína við einum sitati eftir vísmannin Sokrates: “Tað einasta, ið eg veit, er, at eg einki veit!” Og her má eg geva doktara­num rætt, hóast eg ikki kenni meg sjálv­an rætti­ liga aftur í hansara djúpt kvalita­tivu lýsingar­orð­um um meg og bókina oman­fyri. Tí, tað er tann eksakti mun­urin millum hann og meg (forrestin Líggjas og Christoffer við), at eg VAR HAR á staðnum. Meðan doktarin VAR IKKI har. Og har í liggur ónoktiliga hundurin grivin. Og tí veit hann einki, fatar heldur einki og heldur ikki tað, at bókin er mín og skrivað av mær – og ikki av honum! Maktin og ábyrgdin Kjarnin í læknastríðnum er, at talan er um tveir bólkar. Annar hevði maktina - og tí eiga vit at krevja mest av hesum bólkinum. Og í hesum bólki eru fyrst og fremst teir donsku embætismenninir, ríkis­umboðsmaðurin og lands­læknin, sum avgerandi per­sónar á vágskálini. Og aftan fyri teir - tað beiska, danska læknafelagið. Í hinum bólkinum eru fyrst teir sjey menninir, sum í maktarloysi skipaðu fyri einari adressu til frama fyri ta áralongu, miseydnaðu heilsu­røktina í Norðuroyum. Hesir vóru: Jóan Pauli Stein­ berg, Georg Nolsøe, Jens Sofus Isaksen, Viggo Joen­ sen, Óla Jákup Jacobsen, Páll Róland Poulsen (sum enn er á lívi) og Fischer Heine­sen, sum bleiv valdur til fram­ søgu­mann teirra. Sama maktarloysi kendu teir, táið teir seinni demo­ krat­iskt blivu valdir til at leiða kommunustýrið í Klaks­vík: Richard Jacobsen, for­maður, Viggo Joensen, Óla Jákup Jacobsen, Pól Skarð­enni og Poul Jacob Ol­ sen – og tað sama mátt­loysi kendist, hóast at ein teirra, Richard Jacobsen, bleiv valdur í løgtingið. So framúr skipar­ar fleiri og álitismenn allir samlir. Við eitt lítið vet av pro­ por­tións­sansi og situatións­ fornemilsi frá myndug­leik­ anna síðu – hevði als einki lækna­stríð komið fyri. Men skilið var bara ikki til staðar. Og at hesir omanfyri nevndu menn verða niður­ gjørdir til uppreistrarmenn ella rumbulsmenn, soleiðis sum Tórður Jóansson, doktari og landslæknasonur, nevn­ir teir. Tað gangi hvørki eg og mong við mær ikki við til. Soleiðis er tað. At onkur onkuntíð fór um mark, tað er ein onnur søga. Tí aftur í hesum føri kendu hesir fyrr nevndu hampa- og álitismenn til maktarloysi. Dómsvaldið Fischer Heinesen bleiv dømd­ur í fongsul í 18 mán­ að­ir fyri uppreistur. Hann sum sissaði fjøldina við sjúkra­húsið (politiið gjørdi einki), og hann gekk sum havnar­meistari undan teim burtur­vístu, heilt norður til norðastu havnina tá - á Kós­ini, fyri at einki ilt skuldi henda teimum fremmandu tann 21. apríl 1955. Og sama sinnalag vísti Fis­cher við at loðsa teir kring­settu embætis­menn­ inar inn í lívd á havnar­skriv­ stovu­ni tann 27. september 1955. Viggo Joensen, sum funger­andi kommunu­stýris­ for­maður, bleiv dømdur í fongsul í 6 mánaðir. Eisini fyri sín kyrrandi atburð. Í báðum førum - uttan skugga av haldi í ákærunum - blivu teir dømdir. Ja, soleiðis sum Sigurð Joensen, lands­rættarsakførarin, tók til í rættinum: “Eingin skuldseting og prógv av týdningi eru í vitnis­frágreiðingunum, sum her eru førdar fram - bara av persónum, ið sjálvir vóru djúpt innvavdir í málið – og bara frá hinari síðuni!”. Fútans eftirmeting Johannes Feilberg-Jørgen­ sen, fútin undir lækna­stríð­ num, minnist í viðtali mong ár seinni frá Rolf Krage degnum, tann 1. oktober 1955, og hann ber her fram eina so avdúkandi frágreiðing um valdsins agenda: “Politifolkene fik besked på, at de bare skulle slå. Færdig med det. Og det fik de (klaks­víkingarnir). Både med stavene og med hundene! Vi brugte et skib til fæng­ sel. Der blev de puttet ned i – under ret dårlige forhold. Der blev efterhånden samlet en snes stykker. Det var svært at finde ud af, hvor meget ansvar de forskellige skulle have, når der var flere hundrede, der havde været involveret. Men det er ikke af­ gørende, hvor mange, der blev straffet, men at der er NOGEN, der blev straffet. DET ER JEG TILFREDS MED!”. Hesi vóru orðini hjá mær á hesum sinni. Og eg taki einki orð aftur. Og so má held­ur svíða, sum tað svøllur. Tí valdið og ábyrgdina av lækna­stríðnum áttu myndug­leik­arnir. Tórður Jóansson – vendir alt øvut hjá honum? Hallgerð Akurstein, Hvannasund Fíggjarnevndar­forkvinnan, Ruth Vang, er ørkymlað um, at man ynskir at samtykkja upp­skot um tunlar norður fjall. Hon vil hyggja at heild­ ini. So eg vildi fegin frætt frá henni, hvat tað er, sum ør­kymlar hana viðvíkjandi hesum. Uppskotið, sum liggur í tinginum, leggur upp til, at Norðoyatunnilin fær møgu­ leika at fíggja tunlar­nar norður um fjall. Í sam­ferðslu­ ætlan­ini eru 70 mió. kr settar av til tunlar norður um fjall 2021-2024.   Og í løguætlanini hjá landsstýrinum fyri 2018- 2022 verða nakað yvir 50 mió kr settar av um árið árini 2021- 2024 til tunlar norð­ur um fjall, tilsamans 205 mió kr(2 mió kr meir enn til Hvalbiartunnilin, so eg væn­ti tit skilja, at hetta eru ikki báðir tunlarnir, tit tosa um her. Altso koma eini 75 mió kr í 2025 samsvarandi við samferðsluætlanina.) Hes­ ir pengar kunnu sostatt brúk­ ast til at gjalda aftur til Norð­ oya­tunnilin 2021-2024/5 eins og uppskotið leggur upp til. Hvat er tað so, sum Ruth Vang er bangin fyri ikki fer at hanga saman á botnlinjuni? Eg vildi fegin hoyrt Ruth Vang farið meir í smálutir við henn­ara ótta. Harafturat kundi hon kanska svarað mær, hvar peng­ar­nir skulu brúkast, sum í sam­ferðsl­u­ætlanini og í løgu­ ætlan­ini í fíggjarlógini fyri 2018 eru oyramerktir til tunlar norður um fjall 2021-2024? Um teir skulu brúkast til tunlar, so skuldi onki verið til hindurs fyri, at at samgongan og restin av løgtinginum tekur undir við uppskotinum, sum Hvannasunds og Viðareiðis kommunur hava sent tinginum. Lat okkum so hyggja at heildini...