týsdagur 27. mars 2018síða 22

Mikudagur 28. mars 2018 · Nr. 37 22 Sosialurin Hugskot og viðmerkingar – send sms til 225000 KJAK Jógvan á Lakjuni, løgtingsmaður Tá ið hjúnabandslógin var til viðgerðar, royndu eg og fleiri við mær at føra fram, at hetta, at devaluera hjúna­ bandið og gera tað kyns­ neutralt, er álvarsligasta mál, sum nakrantíð er viðgjørt í Før­oy­um. Vit royndu eisini at ávara um, at hetta fór at fáa álvarsamar og óyvir­skoði­ ligar avleiðingar fyri sam­ felag okkara frameftir og verða orsøk til eina radikala um­broyting av allari fatan av familju, hjúnalagi og sam­lívi. Men sitandi samgonga valdi kortini at avtaka hjúna­ bandið sum stovn bara mill­ um mann og konu og tók ta vanæruligu avgerð at gera hjúna­bandið kynsneutralt. Nú kann maður giftast man­ ni og kvinna kvinnu. Tað, at geva tveimum, sum hava hug at liva saman, nøkur borgarlig rættindi, er bara ein lítil partur av hesum og hevði als ikki tørva broyt­ ing í hjúnabandslógini. Nei, her lá nakað nógv álvars­ligari aftanfyri. Her bleiv latið upp fyri einari kyns­neutralari ideologi, sum hevur til endamáls at broyta alla siðvenju, og sum verður orsøk til eina mentan­arkollvelting og eitt siðaskifti í Føroyum, ið gongur beint ímóti tí kristnu siða­læru, sum samfelag okkara í øldir hevur bygt á. Nú koma avleiðingarnar! Ikki tí – avleiðingar sóust beinanvegin. Vit minnast, at bispur straks mátti geva prestunum tænastuboð, tí sam­gongan blandaði seg bein­leiðis upp í kirkjulig viður­skifti, hóast alt tað kirkju­liga landslagið mót­ mælti. Hetta var bara byrjanin! Og nú hevur Sirið Steenberg, lands­stýriskona fyri Tjóð­ veldi, lagt nýggja lóg um ætt­ leið­ing fyri Løgtingið, sum hevur við sær, at tveir menn, sum liva saman – líkamikið um teir eru í “hjúnabandi” ella ikki – nú kunnu ættleiða børn! Hugsið tykkum!! – og tað sama verður við kvinn­ um. Tað vil siga, at pør av sama kyni nú fara at kunna ætt­leiða børn! Hetta er syndarligt. Men tú verður ikki skakkur av nøkr­um longur! Men tá ið vit nú skulu gera eina føroyska lóg um umstøðurnar hjá børnum, sum vit skulu ættleiða til Før­oya, hava vit so ikki skyldu til at geva teimum tað besta av tí besta? Jú, sjálv­andi! Og øll vita, at tað besta av tí besta er at vaksa upp í einum heimi við einari mammu og einum pápa! Og hetta er ikki minst gald­ andi fyri ættleidd børn, sum hava havt eina trupla byrjan upp á lívið og koma úr óstøðugum umstøðum til eina fremmanda mentan. Mamma og pápi eru týdn­ ingarmikil sum fyrimyndir í uppvøkstrinum, og børn hava brúk fyri bæði maskuli­ num og femininum fyri­ mynd­um fyri at menna sjálvs­virði og samleika og fyri at fata og uppliva javn­ støðu og viðurskiftini við hitt kynið. Grein 2 í barna­rætt­inda­ sátt­málanum hjá ST ávarar ímóti mismuni og sigur, at sáttmálalondini skulu taka øll neyðug stig fyri at tryggja, at barnið er vart móti øllum mismuni. At geva tveim­um av sama kyni rætt til ættleiðing er júst at gera mis­mun yvir fyri barninum, tí tá fáa tey ikki møguleikan at fáa bæði eina mammu og ein pápa! Men, hetta er ikki einasta broyt­ing í ættleiðingarlógini! Nei, her er eisini ein onnur sera stór og prinsipiel broyt­ ing, sum Sirið Steenberg ætlar at knæseta í føroyskari lóg­gávu, sjálvandi eftir donsk­um mynstri (tað ger Tjóð­veldi altíð!). Eftir tí lógini, sum vit hava í dag, kunnu ógift pør ikki ættleiða børn, men nú fara tey at verða javnsett við hjún í ættleiðingarhøpi. Tað vil siga, at nú hevur hjúna­bandið heldur einki at siga her! Eg vil fegin gera vart við, at eg mótmæli hesum ment­ an­ar­kollveltandi poli­tikki­ num, og eg haldi tað vera óhugna­ligt, at vit hava eina sam­gongu, sum heldur fram at gera seg inn á tey dýras­tu virðini, vit eiga. Samgongan heldur fram við mentanarkollveltingini Tað almenna má seta greiðari krøv til síni partafeløg Sirið Steenberg, landsstýriskona fyri Tjóðveldi, hevur lagt uppskot um nýggja ættleiðingarlóg fyri Løgtingið. Nú fáa (eftir donskum leisti sjálvandi) pør av sama kyni – og eisini samlivandi pør – rætt at ættleiða børn! Føroya Arbeiðsgevarafelag saknar eina grundleggjandi viðgerð av uppgávunum hjá almennum partafeløgum og grunnum Føroya Arbeiðsgevarafelag Tá Atlantic Airways og LÍV herfyri fráboðaðu, at tey hava avgjørt at byggja nýtt hotel í Havn, var tað skjótt at kjak tók seg upp, um hetta er ein uppgáva hjá ein­um almennum parta­felagi. At slíkt kjak kyknar, er ikki so løgið, tí fleiri privat feløg eru longu á gisting­ar­hús­ marknaðinum, ella eru á veg inn á hann. Tí er tað ein náttúr­ligur spurningur, hví eitt felag undir almennum eigara­skapi skal fara inn á sama marknað. At almenn partafeløg og grunnar fara undir virk­ semi, sum liggur upp­at ella í framhald av kjarnu­upp­ gávunum hjá hesum feløg­ um, er tó ikki nakað nýtt. Tað eru nógv dømi um hetta, m.a. innan post, fjarskifti, flog­ferðslu og ferjusigling. At almenn partafeløg og grunn­ ar verða stovnaðir at reka virksemi, sum er í beinleiðis kapping við fyritøkur undir privatum eigaraskapi, er upp­aftur meira vanligt. Føroya Arbeiðs­gevara­ felag saknar í sam­bandi við kjakið um hotellvirksemi hjá Atlantic Airways eitt meira grundleggjandi kjak um, hvørjar uppgávur mongu almennu partafeløgini og grunnarnir skulu røkja, og undir hvørjum treytum. Almenn partafeløg eru sett í verðina at røkja eina ávísa, avmarkaða uppgávu. Parta­felagsformurin er oftast valdur fyri at geva hesum fyritøkum størri frælsi at skipa seg. Enda­ málið hevur hevur neyvan verið, at feløgini skuldu fara undir virksemi á øðrum økjum. Men tað, at feløg­ini skulu rekast eftir handils­ ligum treytum ger, at tað kann virka lokkandi hjá feløg­unum at fara undir annað virksemi afturat upp­ runa­liga kjarnu­virk­semi­ num. Trupulleikin við, at partafeløg undir almennum eigara­skapi á henda hátt fara í kapping við privat parta­feløg er, at almenni eigar­in saktans kann liva við, at felagið ikki gevur nakað avkast. Slíkt marglæti hevur privati eigarin ikki ráð til. Hann hevur sett sínar pengar í eitt felag, sum skal geva avkast, og um tað ikki eydnast fyrr ella seinni, steðgar virksemið. Tí er skjótt, at talan verður um ójavna kapping, og at privat missa áhugan fyri at kappast á økjum, har al­ment felag hevur virksemi. Økta almenna virksemið kann tí verða viðvirkandi til at troðka burtur privat virk­ semi. Afturat hesum økist saml­aði váðin hjá tí almenna, tess fleiri handilslig øki, tað almenna og almenn feløg fara inn á. Í 2016 sendi Uttanríkis- og Vinnumálaráðið eitt upp­ skot til eigarapolitikk til um­ mælis. Hóast uppskotið sum heild var óneyðuga tungt at umsita, vóru tó eisini nøkur góð ting í uppskotinum. M.a. var ætlanin at seta avkast­ krav til partafeløg og grunn­ ar undir almennum eigara­ skapi. Tó heldur Føroya Arbeiðs­ gevara­felag, at áðrenn man fer at tosa um avkastkrav, eigur landið at spyrja seg sjálvt tveir grundleggjandi spurn­ingar í s.v. øll síni feløg og grunnar: Er tað framvegis neyðugt at hetta virksemið verður rikið undir almennum ognar­ skapi ella kann tað verða steðgað ella einskilt? Um virksemið skal vera undir framhaldandi al­menn­ um ognarskapi, hvussu skil­ marka vit so tær kjarnu­ upp­gávur, sum felagið skal røkja, so tað ikki fer í holt við virksemi á økjum, sum tað privata er betri skikkað at taka sær av? Hetta er tað grundar­lagið, sum ein almennur eigara­ politikkur má hvíla á. Føroya Arbeiðsgevarafelag hevur longu í Vinnusjónarmiðnum frá 2011 gjørt vart við, at al­ mennar fyritøkur, ið kunnu virka í kapping á privata mark­naðinum, eiga at verða ein­skildar, og at avkastkrav eigur at vera til partafeløg og vinnu­ligar grunnar, har tað al­menna hevur ein týðandi leiklut.